عالامدىق ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى تالقىلانعان سامميتتە پرەزيدەنت ءوز ۇستانىمىن اشىق ءبىلدىردى. «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى قولداۋ ماقساتىندا تۇراقتى ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بارىنشا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى قاجەت. سامميت اشتىقتى جويۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى جاقسارتۋ, تۇراقتى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ سياقتى ورنىقتى دامۋدىڭ ەكىنشى نەگىزگى ماقساتىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەگەن ەدى.
ال ەندى ءوز ەلىمىزگە كەلسەك, قازاقستان اۋەلدەن اگرارلى ەل ەكەنى ءمالىم. سۋدى, جەردى ۇنەممەن پايدالانۋدى جاقسى ۇيرەنىپ, دۇرىس يگەرسەك, ءوزىمىز تۇرماق عالامنىڭ تاعى جارتى ميلليارد حالقىن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە الەۋەتىمىز تولىق جەتەدى.
اۋزىمىزعا جارتى ميللياردتىڭ ءتۇسىپ وتىرعان سەبەبى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا, وسى عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا 9 ميللياردتان استام تۇرعىندى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت بولادى ەكەن. الاش بالاسى اللانىڭ بەرگەن ىرىزدىعىمەن ادامزات بالاسىنىڭ دۇرىس تاماقتانۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسسا دەگەن تىلەك قوي بىزدىكى.
قاشاندا «ساپالى اس – دەنساۋلىق كەپىلى». ءار جىل سايىن الەمدە 420 مىڭ ادام استان ۋلانىپ باقيلىق بولاتىن كورىنەدى. وتە وزەكتى بولىپ وتىرعان بۇل ماسەلە الىس-جاقىن شەتەلدىك جانە وتاندىق عالىم-ماماندار دا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. سوندىقتان جەر قىرتىستارى تازا, مايلى توپىراعى ءالى لاستانباعان قازاقتىڭ كەڭ دالاسىندا تابيعي ءارى ورگانيكالىق ونىمدەردى مولىنان ءوندىرىپ, ادامزات ساۋلىعىنىڭ ساقايۋىنا قايمانا قازاقتا ءوز ۇلەسىن قوسسا دەگەن تاعى ءبىر تىلەك بار.
بۇگىن-ەرتەڭ ەلوردادا وتەتىن استانا حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا تاعام ساپاسى, ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ, الەم ەلدەرىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە ەكونوميكالىق-ترانزيتتىك الەۋەتى كەڭىنەن تالقىلانادى.
«سوڭعى كەزدەردەگى گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى الەمدىك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالاسىندا قيىندىقتار بولدى», دەدى «QazTrade» اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان قۇلباتىروۆ.
رەسەي مەن ۋكراينا ازىق-ت ۇلىك پەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ الەمدىك ساۋداسىندا شەشۋشى ءرول اتقارادى. 2021 جىلى ەكى ەلدەن تاسىمالدانعان بيداي ەكسپورتى شامامەن 30%-دى قۇراعان. ۋكراينا جۇگەرىنىڭ ءتورتىنشى ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى بولدى. ال كۇنباعىس مايىنىڭ ەكسپورتى ەكى ەلدەن دە الەمدىك سۇرانىستىڭ 78%-ىن جاۋىپ وتىر ەكەن.
«قازاقستانعا كەلەر بولساق, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى تۇرعىسىنان وتاندىق ءوندىرىس ىشكى نارىقتى ەداۋىر دارەجەدە قامتاماسىز ەتەدى. اسىرەسە تاۋىق ەتى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ىشكى نارىقتاعى تاۋىق ەتى يمپورتى – 55,9, ىرىمشىكتەر مەن سۇزبە بويىنشا يمپورتتىڭ ۇلەسى – 50,6 جانە قانت يمپورتىنىڭ ۇلەسى 49,2 پايىزدى قۇرادى», دەدى ن.قۇلباتىروۆ.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ – مەملەكەتتىڭ اگرارلىق جانە ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ۇمتىلۋ – ۇزدىكسىز ۇدەرىس.
«الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ شەڭبەرىندە ەكى نەگىزگى تەتىك پايدالانىلادى. ءبىرىنشىسى, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن «اينالىم سحەماسى» شەڭبەرىندە قارجىلاندىرۋ جانە وڭىرلىك تۇراقتاندىرۋ قورلارىنىڭ تاۋارلىق ينتەرۆەنتسيالارى.
ءبىرىنشى تەتىك بويىنشا اكىمدىكتەر ءوندىرىستى ىنتالاندىرۋ جانە بولشەك ساۋدا سەگمەنتىندەگى باعانى تەجەۋگە شامامەن 95,9 ملرد تەڭگە ءبولدى.
ەكىنشى تەتىك بويىنشا تۇراقتاندىرۋ قورلارىندا 70 مىڭ توننا كولەمىندە ازىق-ت ۇلىك قورى بار جانە فورۆاردتىق شارتتار شەڭبەرىندە 88,1 مىڭ تونناعا كەلىسىمشارت جاسالدى.
بۇل ازىق-ت ۇلىك كولەمدەرى ىشكى نارىققا, سونداي-اق نارىقتىق باعادان تومەن باعامەن, اتاپ ايتقاندا, ماۋسىمارالىق كەزەڭدە نەمەسە ىشكى نارىقتاعى باعالار وسكەن جاعدايدا ساۋدا ورىندارىنا جىبەرىلەدى», دەدى سپيكەر.
«ديالوگ ارقىلى سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ: ىنتىماقتاستىق, دامۋ جانە ۇدەرىس جولىندا» اتتى استانا حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا قانت بويىنشا يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ, ەكسپورتتىق-ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋ سىندى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى وزەكتى پروبلەمالار تالقىلانادى.
ايتۋلى ءىس-شارا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتەدى. فورۋمعا 1000-نان استام شەتەلدىك قوناق قاتىسادى.
جالپى, فورۋم الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلەتىن كوشباسشىلار مەن بەدەلدى ساراپشىلاردىڭ باس قوسا وتىرىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە اتسالىسادى دەپ كۇتىلۋدە.
قازاقستان الەمدىك ارەنادا بارلىق ەلمەن دوستىق-سىيلاستىق قارىم-قاتىناس ورناتاتىن بەيبىت مەملەكەت. سونىمەن قاتار گەوساياسي ەرەكشەلىكتەرى مەن كوپۆەكتورلى ديپلوماتيالىق ۇستانىمىنا بايلانىستى مەملەكەتىمىز ءاردايىم حالىقارالىق شيەلەنىستەردى شەشۋ جانە مامىلەگە كەلۋ الاڭى ءرولىن اتقارىپ ءجۇر.
سوندىقتان كەزەكتى فورۋم ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ديپلوماتياداعى ءوز ۇستانىمىن تاعى ءبىر مارتە نىعايتا تۇسپەك.
