– اسلانبەك, ءبىراز بوكسشى 20 جاستىڭ ار-جاق بەر جاعىندا الەم چەمپيونى اتانىپ, تورتكۇل دۇنيە جانكۇيەرلەرىن تامساندىرىپ جاتسا, بۇل بەلەس ساعان 30 جاسقا تاياعان شاعىڭدا عانا باعىندى. سوندىقتان دا تاشكەنتتەگى جەڭىستىڭ ءدامى دە ەرەكشە شىعار؟
– راس, ءدوپ باسىپ ايتتىڭىز. بۇل مەنىڭ سپورتتىق مانسابىمداعى ەڭ زور تابىس بولعاندىقتان, ەرەكشە شاتتانىپ وتىرعان جايىم بار. بىراق مەن تەك ءوزىم ءۇشىن عانا ەمەس, تاشكەنتتىڭ تورىندە اتوي سالعان بارشا قازاق بوكسشىلارى ءۇشىن دە قاتتى قۋاندىم. ءتىپتى, جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلە الماعان جىگىتتەرگە دە ەش وكپە ايتا المايمىن. ولار رينگتە بارىن سالدى. راسىندا دا, قازاقستان قۇراماسىنىڭ 4 التىن مەن 1 كۇمىس مەدال ولجالاپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە ەكىنشى ورىندى يەلەنۋى وتە كەرەمەت كورسەتكىش. مۇنى تاريحي وقيعا دەسەك تە بولادى. ءسوز ورايى كەلگەندە, قازاقتىڭ قارادومالاق بالالارىن وسىنداي دارەجەگە جەتكىزگەن ەڭ ءبىرىنشى اللاعا, ودان كەيىن اتا-انامىز بەن باپكەرلەرگە زور العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى.
– ءوزىڭ, وتباسىڭ جايىندا جانە بوكستى نە سەبەپتى تاڭداعانىڭ تۋرالى ايتىپ بەرسەڭ.
– مەن 1993 جىلدىڭ 9 قازانىندا جامبىل وبلىسىنىڭ بايزاق اۋدانىندا دۇنيەگە كەلدىم. ءالى دە اتا-اناممەن بىرگە اۋىلدا تۇرامىن. اكەم اسكەري ادام بولعان. قازىر – زەينەتتە. انام بالاباقشادا جۇمىس ىستەيدى. زايىبىم – مۇعالىم. ءوزىمنىڭ ءۇش بالام بار. ال بوكسپەن شۇعىلدانۋىما تىكەلەي سەبەپشى باقتيار ارتاەۆ دەسەم دە بولادى. اتاعى الىسقا جايىلعان جەرلەسىمىزدىڭ 2014 جىلى افينادا وليمپيادا چەمپيونى اتانىپ, باركەر كۋبوگىن يەلەنگەنىن وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. سونىڭ بارلىعىن تەلەديداردان كورە وتىرىپ, سونداي دارەجەگە جەتسەم عوي دەپ ارماندادىم. بالالىق قيال مەنى 12 جاسىمدا بوكس ۇيىرمەسىنە جەتەكتەپ اكەلدى. العاشقى باپكەرىم ەلامان قازىبەكوۆ, ودان كەيىن بولات جارىمبەكوۆتىڭ قول استىندا جاتتىقتىم. 2011 جىلدان بەرى تاراز قالاسىنا قونىس اۋدارىپ, ەرمەك ەرتاەۆتىڭ شاكىرتى بولدىم. قازىرگى جاتتىقتىرۋشىم دا سول كىسى.
– سەنى جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى جارىستاردا كورمەدىك قوي.
– ءيا, ونىڭىز راس. مەن تەك ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلعاننان كەيىن عانا كوزگە تۇسە باستادىم. 2013 جىلى اتىراۋدا وتكەن ەل چەمپيوناتىندا العاشقى ەلەۋلى تابىسىما قول جەتكىزدىم. اتالعان جارىستا 64 كيلو سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسىپ, كۇمىس مەدال يەلەندىم. فينالدا ازيا چەمپيونى الماسبەك الىبەكوۆكە ءالىم جەتپەدى.
– ەرەسەكتەر اراسىندا ەندى عانا ونەر كورسەتە باستاعانىڭدا ءوز سالماعىڭداعى باستى فاۆوريتتەر كىمدەر ەدى؟
– ول كەزدە 64 كيلو سالماقتا الماسبەك الىبەكوۆ پەن ايدار امىرزاقوۆتىڭ قارقىنى كۇشتى بولدى. ودان كەيىن 69 كيلو سالماق دارەجەسىنە اۋىسقانىمدا كىل مىقتىلارمەن كۇش سىناسۋعا تۋرا كەلدى. بارلىعىنان دانيار ەلەۋسىنوۆ دارا تۇردى. بىراق ول 2014 جىلى تارازدا وتكەن رەسپۋبليكامىزدىڭ باستى دوداسىنا قاتىسپادى. ال مەن مانات ومىرزاقوۆ, بەكزات حالمەتوۆ, ساعادات راحمانقۇلوۆ جانە تاعى باسقا تانىمال بوكسشىلاردان باسىم ءتۇسىپ, باس جۇلدەنى ولجالادىم. سونىمەن قوسا, ەڭ ۇزدىك بىلعارى قولعاپ شەبەرىنە تيەسىلى ارنايى سىيلىق تا ماعان بۇيىردى.
– ۇلتتىق كوماندانىڭ ساپىنا قابىلدانعاننان كەيىن بىردەن جولىڭ وڭعارىلدى ما؟
– رەسپۋبليكامىزدىڭ باس كومانداسى قۇرامىندا العاش رەت ماجارستانعا ساپار شەكتىم. يشتۆان بوچكايدىڭ تۋرنيرىندە توپ جارىپ, ەڭ ۇزدىك بوكسشى اتاندىم. باسقا دا بىرقاتار ءىرى جارىستا قانجىعام مايلاندى. «استانا ارلاندارى» ساپىندا ونەر كورسەتىپ, 2015 جانە 2017 جىلدارى دۇنيەجۇزىلىك بوكس سەرياسى (WSB) دوداسىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى اتاندىم. جالپى بۇل جوبانىڭ ماعان بەرگەنى كوپ. بەس راۋندتىق باسەكەدە بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ريو وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى جانە الەم چەمپيونى رونەل يگلەسياس سوتولونگومەن ءۇش مارتە كەزدەستىم. ونى ەكى رەت جەڭىپ, ءبىر رەت ەسە جىبەردىم. سول كۋبالىق قابلان توكيوداعى عالامدىق دودادا دا الدىنا جان سالمادى. الەم چەمپيونى, ريو وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى وزبەكستاندىق شاحرام گياسوۆتى شاڭ قاپتىرىپ كەتتىم. الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, پانامەريكا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, ۆەنەسۋەلالىق گابريەل ماەستارانى جەڭدىم. ودان بولەك, بۇكىلالەمدىك اسكەريلەر ويىندارىندا دارا شىققانىم بار. بۇل جەڭىستەردىڭ بارلىعى دا مەن ءۇشىن اسا قۇندى ءارى قىمبات.
– 2018 جىلى العاش رەت جاكارتاداعى ازيا ويىندارىندا قاتىسىپ, كۇمىس مەدالدى موينىڭا ءىلدىڭ. فينالدا كىمنەن ۇتىلعان ەدىڭ؟
– شەشۋشى تۇستا وزبەكستاندىق بوبو-ۋسمون باتۋروۆپەن ايقاستىم. بۇل وتە شيەلەنىستى جەكپە-جەك بولدى. بىراق تورەشىلەر مەنىڭ ەمەس, قارسىلاسىمنىڭ قولىن كوتەردى.
– سەن 2021 جىلى بەلگرادتا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيوناتىن وتە قارقىندى باستاعان ەدىڭ. وزبەكستاننىڭ ماقتانىشى شاحرام گياسوۆتى جولىڭنان ىعىستىرعاننان كەيىن جانكۇيەرلەر «شىمبەرگەنوۆتى ەندى ەشكىم توقاتا المايدى» دەسىپ جاتتى. بىراق ولاي بولمادى. نە سەبەپتى؟
– تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىمدە يراندىق فارحاد اتاشگاحانى جەڭگەن سوڭ, كەلەسى كەزەڭدە شاحرام گياسوۆپەن كۇش سىناستىم. ول كەزدە وزبەك بوكسشىسىنىڭ ءداۋىرى ءجۇرىپ تۇرعان. مەن ونى 5:0 ەسەبىمەن ۇتتىم. ساقا سپورتشىنى سان سوقتىرعانىما ەرەكشە قۋانىپ, ءوز-وزىمە دەگەن سەنىمىم كۇرت ارتتى. مەنىڭ باستى قاتەلىگىم – وسى بولدى. ويتكەنى رينگتە بوساڭسۋعا بولمايدى. وسى قاراپايىم عانا قاعيدانى قاپەرىمنەن شىعارىپ الىپ, سونىڭ سالدارىنان وڭباي وپىق جەدىم. ءۇشىنشى اينالىمدا گەرمانيالىق ماگومەد شاحيدوۆتى نوكاۋتپەن جەڭگەنىمنەن كەيىن, شيرەك فينالدا ۋكراينانىڭ جاس دارىنى يۋري زاحاريەۆكە ءبىر عانا ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن جەڭىلدىم. ءدال وسى جىگىت بەلگرادتا الەم چەمپيونى اتاندى.
سەربياداعى ساتسىزدىكتەن ۇلكەن ساباق الدىم. الدىنا بيىك ماقسات قويعان بوكسشىعا ونداي قاتەلىككە بوي الدىرۋعا بولمايتىنىن انىق ۇعىندىم. سودان كەيىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدا ءوز-وزىممەن جۇمىس ىستەدىم. باپكەرىمىز ەكەۋمىز بارلىق كەمشىلىكتەردى تۇزەتتىك. بۇل ەڭبەك ەش كەتكەن جوق. 2022 جىلى اممانداعى ازيا چەمپيوناتىندا التىن تۇعىرعا كوتەرىلدىم. مىنە, ەندى الەم چەمپيونى اتانىپ وتىرمىن.
– تورتكۇل دۇنيەنىڭ مىقتىلارى باس قوسقان تاشكەنتتەگى جارىستا جاسىنداي جارق ەتىپ, باس جۇلدەنى قانجىعاڭا بايلادىڭ. سول باسەكەلەردىڭ قايسىسى ساعان قيىنعا سوقتى؟
– العاشقى ەكى كەزدەسۋدە ترينيداد توباگو مەن ءيزرايلدىڭ وكىلىمەن قولعاپ ءتۇيىستىردىم. ولاردى ۇتۋ ماعان ەش قيىندىق تۋدىرعان جوق. شيرەك فينالدا ماكان تراورەمەن شەبەرلىك بايقاستىم. سونىڭ الدىندا عانا فرانتسۋز جىگىتى جاپونيانىڭ جۇلدىزى, 2021 جىلعى الەم چەمپيونى سەۆون وكادزاۆانى سان سوقتىرعان ەدى. سول سەبەپتى بۇل شيەلەنىستى جەكپە-جەك بولاتىن شىعار دەپ ويلادىم. بىراق تراورە تۇك ىستەي المادى. باسەكە باسىنان اياعىنا دەيىن مەنىڭ باسىمدىعىممەن ءوتتى. جارتىلاي فينالدا نيشانت دەۆپەن شەبەرلىك بايقاستىم. ءۇندىستاننىڭ ورەنى ءسال قولايسىزداۋ جۇدىرىقتاسادى ەكەن. ونىڭ وسال تۇسىن تابۋ ءۇشىن ءبىراز تەر توگۋگە تۋرا كەلدى. سودان فينالدا وزبەكستاننىڭ ءۇمىتى, ەكى دۇركىن ازيا چەمپيونى سايدجامشيد جافاروۆپەن جۇدىرىقتاستىم. بۇل جەكپە-جەكتىڭ ءبىرىنشى راۋندىندا 5:0 ەسەبىمەن جەڭىسكە جەتكەنىممەن, ەكىنشىسىندە 2:3 ەسەبىمەن ۇتىلدىم. بىراق شەشۋشى ساتتە بۇكىل كۇش-جىگەرىمدى بويىما جيناپ, نامىسىمدى قامشىلاپ, اقىرى ازۋلى قارسىلاسىمنان باسىم ءتۇستىم.
– وزبەكتەردىڭ ءوز ەلىندە جەڭىستى ەشكىمگە وڭايلىقپەن بەرە قويمايتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, كوپ جاعدايدا تورەشىلەردىڭ بۇيرەگى جارىس قوجايىندارىنا بۇراتىنى دا بەلگىلى. فينالدىق سايىستىڭ الدىندا وسىنداي سانسىز ويلار سەنى مازالاعان جوق پا؟
– جەكپە-جەكتىڭ قارساڭىندا ءبىراز كۇدىكتەنگەنىمدى جاسىرمايمىن. بىراق رينگكە كوتەرىلگەننەن كەيىن جامان ويلاردان ارىلدىم. شەشۋشى تۇستا قولىمنان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاسادىم. نە بولسا دا اياعىنا دەيىن ايانباي ايقاسۋعا بەكىندىم. بارشا جانكۇيەردى قۋانتىپ, تاشكەنتتىڭ تورىندە قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانىن شىرقاتقىم كەلدى. اللا تاعالانىڭ قالاۋى مەن حالقىمنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ول ارمانىم ورىندالدى.
– وتە تاماشا! سەنىڭ جانە الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقان باسقا دا بوكسشىلارىمىزدىڭ تولاعاي تابىسىنا بارشا الاش جۇرتى شاتتانا قۋاندى. وسى جەڭىستى جول پاريجدە دە جالعاسۋىنا تىلەكتەسپىز.
– كوپ راحمەت.
– اسلانبەك, ەلىشىلىك دودالاردا سەنىڭ باستى قارسىلاسىڭ ابىلايحان ءجۇسىپوۆ ەدى. نەگىزگى جارىستاردىڭ دەنىنە سول قاتىستى. ال سەن ارا-تۇرا عانا بوي كورسەتىپ ءجۇردىڭ. جالپى ەكەۋىڭ قانشا رەت كۇش سىناسقان ەدىڭدەر؟
– رەسمي جارىستاردا ەكى رەت جولىمىز قيىستى. ءبىرىنشى رەت جەڭىلدىم. كەلەسى كەزدەسۋدە جاپ-جاقسى جۇدىرىقتاسىپ جاتقان ەدىك, مەنىڭ قاباعىم جارىلىپ كەتتى. دارىگەرلەر باسەكەنى جالعاستىرۋعا رۇقسات بەرمەي, جەڭىس تاعى دا ابىلايحاننىڭ ۋىسىندا كەتتى.
– تالاي رەت بايراقتى باسەكەلەردەن شەت قالعانىڭدا ۇلتتىق قۇراما تىزگىنىن ۇستاعان باپكەرلەرگە وكپە-نازىڭ بولدى ما؟
– مەن ەشۋاقىتتا وزگەلەردىڭ تابىسىنا قىزىعا نەمەسە قىزعانا قاراعان ەمەسپىن. ونداي جامان – ادەت تابيعاتىما جات. بۇل ومىردە اركىمنىڭ ءوز نەسىبەسى بار. كەزىندە ابىلايحان ءجۇسىپوۆ تە وتە كەرەمەت ونەر كورسەتتى. ول – مىقتى بوكسشى, جاقسى ازامات. قاتارىنان ءۇش رەت الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە الۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرمايتىن باق. ابىلايحاندى مەن اركەز باۋىرىم, كوماندالىق ارىپتەسىم, ءتىپتى قارسىلاسىم رەتىندە دە ەرەكشە قۇرمەتتەيمىن.
– پاريج وليمپياداسىنان كەيىن بىلعارى قولعابىڭدى شەگەگە ىلەسىڭ بە الدە تاعى ءبىراز ۋاقىت شارشى الاڭدا اتوي سالۋدى جوسپارلاپ وتىرسىڭ با؟
– باياعىدا مۇحاممەد ءالي ءوز باپكەرىنەن: «بوكستى قاي كەزدە قويعانىم دۇرىس بولادى؟» دەپ سۇراپتى. سوندا كوپتى كورگەن كانىگى مامان: «ونى ساعان ارتىڭنان وكشەلەپ كەلە جاتقان جاستاردىڭ ءوزى-اق ۇعىندىرادى», دەپ جاۋاپ قايتارعان ەكەن. مەن دە سولاي ويلايمىن. ەگەر جالىنداپ تۇرعان جاستار مىقتىلىعىن مويىنداتسا, جول بەرۋگە ءازىرمىن. ولاي بولماعان جاعدايدا «ولىسپەي بەرىسپەيمىن». الدىمەن پاريج وليمپياداسىنا تىڭعىلىقتى دايارلانۋ كەرەك. سول جارىستا اتوي سالۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىن. ال ودان كەيىنگىسىن ۋاقىتىندا كورە جاتارمىز.
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
