مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا ساي وڭىردە اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. قايتارىلعان جەردى شاعىن شارۋالاردىڭ ۇلەسىنە بەرۋ ويدا بار. كەيبىر اۋداندا قۇجات بويىنشا يەسى بار شۇرايلى جەرلەرگە ءتىپتى مال تۇياعى تيمەگەن. ول جەرلەردى قورشاپ الىپ, نە ءوزى پايدالانباي, نە وزگەگە بەرمەي, ەل-جۇرتتىڭ ءبارىن ابىگەرگە سالىپ قويعان.
قازىرگە دەيىن مەملەكەت مەنشىگىنە ونىڭ 128,5 مىڭ گەكتارى قايتارىلدى. ناقتىلاپ ايتساق, 121,3 مىڭ گەكتار جايىلىم, 6,9 مىڭ گەكتار ەگىستىك, 300 گەكتار شابىندىق جەر. بيىل 220 مىڭ گەكتار پايدالانىلماعان جەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جوسپارلانىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى ونىڭ 64,8 مىڭ گەكتارى قايتارىلعانى ايتىلا باستادى. دەمەك جىل سوڭىنا دەيىن وتكەن جانە بيىلعى جۇمىس ناتيجەسى بويىنشا 30 پايىزعا جۋىق جەر قايتارىلادى دەگەن ءسوز.
دەسەك تە, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ءوز دەڭگەيىندە اتقارىپ جاتقاندا, ءتىپتى ناقتى شارالار قولعا الىنباعان اۋداندار دا بار. مىسالى, اقسۋ, ەسكەلدى, كەربۇلاق, پانفيلوۆ اۋداندارىنىڭ وتكەن جىلى پايدالانباعان جەرلەردى قايتارۋ 13,2 پايىزدى قۇراسا, ەسكەلدى اۋدانىندا بار-جوعى 7,4 پايىز عانا. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اۋىل ماڭىنا جاقىن ورنالاسقان جايىلىمدىق جەرلەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان سوڭ جوسپارعا ەنگىزىلىپ, حالىق مۇقتاجىنا, ال ەگىستىك جەرلەر ناقتى اۋىل شارۋاشىلىعى پايدالانۋشىلارىنا كونكۋرس ارقىلى تابىستالۋعا ءتيىس ەدى. الايدا كەربۇلاق اۋدانىنان باسقا وڭىرلەردە ناقتى جوسپار بەكىتىلمەگەن. سالدارىنان اۋىل تۇرعىندارىنا مال جايۋعا قاجەتتى قوسىمشا 688 مىڭ گەكتار جايىلىمدىق جەردى بەكىتىپ بەرە الماي وتىر.
جەتىسۋ وبلىسىنىڭ پروكۋرورى ماديار باسشىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر جارىم جىل بۇرىن زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بويىنشا جەرگىلىكتى جەردەگى اكىمدەر ەلدى مەكەندەر ماڭايىنداعى جايىلىمدىق جەرلەردى ءماجبۇرلى تۇردە الا الادى. ول ءۇشىن جايىلىمداردى باسقارۋ جوسپارىن ازىرلەۋ كەرەك. مۇنداي جوسپار تالدىقورعان مەن تەكەلى قالالارىنان باسقا اۋدانداردىڭ ەشقايسىسىندا جاسالماعان. بۇل ءوز كەزەگىندە جايىلىمدىق جەرلەردى قايتارۋ جۇمىستارىنىڭ باياۋ جۇرۋىنە اكەلىپ سوقتىرۋدا.
جەردىڭ ماقساتتى پايدالانۋىن قاداعالاۋ – تىكەلەي اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ مىندەتى. الايدا جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وكرۋگ اكىمدەرى قاداعالاۋ تۇرماق, جەر يەلەرىنىڭ ارتىق جەردى قانداي ماقساتتا پايدالانىپ وتىرعاندىعىنان حابارسىز. ءتىپتى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋدىڭ زاڭعا سايكەس وزىنە جۇكتەلگەن تىكەلەي مىندەتىن تولىق اتقارۋدىڭ ءتارتىبىن بىلمەيدى. سەبەبى اۋىل اكىمدەرىنىڭ تاراپىنان ۋاقىتىلى مونيتورينگ جۇرگىزىلمەيدى جانە ينۆەست جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى دا باقىلاۋدان تىس قالعان. سونداي-اق اۋدان, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ جاۋاپسىزدىعىنان حالىق اراسىندا نارازىلىق تۋىندايدى. بۇنداي كەلەڭسىز جايتتار الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى جاريالانىپ تۇرادى.
مىسالى, اقسۋ اۋدانىنىڭ تاراس اۋىلى, ەسكەلدى اۋدانىنىڭ باقتىباي اۋىلى, كوكسۋ اۋدانىنىڭ جامبىل اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ جەر ماسەلەسىن كوتەرىپ, شاعىمدانعان جازبالارى الەۋمەتتىك جەلىلەردە تارالىپ كەتتى. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى اقسۋ اۋدانى اكىمدىگى تاراپىنان ماتاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قوسالقى جەر قورىنان زاڭ تالاپتارىن ورەسكەل بۇزا وتىرىپ, 46 مىڭ گەكتار جەرگە جۇرگىزىلگەن كونكۋرستىڭ زاڭسىزدىعى اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا ۇلكەن داۋ-دامايعا ۇلاسقاندىعىنان ءبارىمىز حاباردارمىز. ونىڭ سوڭى ايرانداي ۇيىعان اۋىل تۇرعىندارى اراسىنداعى بەرەكەسىزدىككە اكەلىپ سوقتىردى. زاردابى ءالى جويىلا قويعان جوق.
«بۇگىنگى كۇنى اۋىل تۇرعىندارىن مال جايۋعا قاجەتتى جەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جايىلىمدىق جەرلەردىڭ جوسپارىن اۋدان, قالا اكىمدىكتەرى ازىرلەپ, بەكىتىلۋدە. وسى جوسپارعا سايكەس مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان جەرلەر جايىلىم ەسەبىنە الىنادى. وبلىستا 117 اۋىلدىق وكرۋگ, 358 ەلدى مەكەن بار. سولاردىڭ بارىنەن شىعاتىن تۇياقتى مالعا 688 مىڭ گەكتار جەر كەرەك. جەر ءالى دە جەتىسپەيدى. وسىعان وراي وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, جەر قاتىناستارى, ۆەتەريناريا جانە ەكولوگيا ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇراقتى كوميسسياسىنىڭ نازارىنا جەر قاتىناستارى بويىنشا بۇگىنگى كۇنى شەشىمىن تاپپاي وتىرعان ماسەلەلەردى ۇسىنعىم كەلىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى قولداعى مال باسى شامادان تىس كوپ بولعاندىقتان, تۇگەلدەي جايىلىممەن قامتۋ قيىن. كۇن ساناپ مال باسى كوبەيگەنمەن جەر ۇلكەيمەيدى. سەبەبى جەكە اۋلاداعى مال باسىنىڭ شەكتى مولشەرى جوق. بۇگىنگى كۇنى بۇل ماسەلەگە وزگەرىس ەنگىزىلىپ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنداعى «جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق تۋرالى» زاڭ جوباسىندا دا قاراستىرىلماعان. وسىعان سايكەس جەكە اۋلاداعى مال باسىنىڭ جەرگىلىكتى جەردىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى شەكتى مولشەرىن بەكىتۋ بويىنشا ۇسىنىس ەنگىزۋلەرىڭىزدى سۇرايمىز. نەگىزى ءبىر اۋلاعا ساۋىلاتىن 2-5 انالىق باس جەتكىلىكتى», دەيدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك جاقانباەۆ.
بىلتىر وبلىس اۋماعىندا ورىن العان جانە بارلىق جۇرت حاباردار بولىپ, جاعاسىن ۇستاتقان جاعداي باسقالارعا دا ساباق بولۋى كەرەك ەدى. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي كەمشىلىكتى كورە تۇرا ەسكەلدى اۋدانىنىڭ اكىمدىگى زاڭ تالاپتارىن ورەسكەل بۇزىپ, بيىل 13 ساۋىرىندە قاينارلى اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىنان 225,8 گەكتار تالىمدىك ەگىستىككە كونكۋرس وتكىزىپ, سالدارىنان تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋىنداتتى.
جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قاتەلىگىمەن قاتار تۇرعىنداردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى ازايعاندىعى كورىنە باستادى. مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان جايىلىمدىق, ەگىستىك, ءتالىمدى جەرلەردى كونكۋرس بويىنشا ۇتىپ العان پايدالانۋشىلاردىڭ اراسىنان دا ماقساتقا ساي جۇمىس اتقارماعاندارى انىقتالىپ وتىر. وعان كەربۇلاق اۋدانىنىڭ, جولامان اۋىلىنداعى جەر ماسەلەسىن ايتۋعا بولادى. ال جەر داۋى ءبىر اتانىڭ بالاسىنىڭ, ءتىپتى بىرگە تۋعان اعايىندار اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتى تۋىنداتۋدا. قاراتال اۋدانى, قانابەك اۋىلىنداعى اعايىندىلاردىڭ جەر داۋى دا وسىعان سايادى.
ء ىرى كولەمدە جەر تەلىمىن الىپ, يگەرمەگەن لاتۋفۋنديستەر دە جەتەرلىك. ايتالىق, اقسۋ اۋدانىنىڭ, قاپال اۋىلىنداعى «كۇرەڭبەل» شارۋاشىلىعىنىڭ 10,3 مىڭ گەكتار جايىلىمدى پايدالانباي وتىرعانى جايلى اۋىل تۇرعىندارى ءجيى شاعىمدانىپ جۇرگەنىن بىلەمىز. ال جەر ينسپەكتور پلاتفورماسى ارقىلى تەكسەرىس جۇرگىزگەندە سارقان اۋدانىنداعى «جەتىسۋ بيف» جشس – 30,1 مىڭ گەكتار, المالى اۋىلدىق وكرۋگىندە – 12 مىڭ گەكتار, امانگەلدى اۋىلدىق وكرۋگىندە – 100 گەكتار, ەكىاشا اۋىلدىق وكرۋگىندە – 18 مىڭ گەكتار, ەسكەلدى اۋدانى, الدابەرگەنوۆ اۋىلدىق وكرۋگىندە «اگروفيرما جاناتوۆ» – 35,9 مىڭ گەكتار, قاراتال اۋدانى, باستوبە اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «تەكەلى Agro Servis» – 25 مىڭ گەكتار, بالپىق اۋىلدىق وكرۋگىندە «جەكسەمبيەۆ» – 16 مىڭ گەكتار جانە بايشەگىر اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «باتىر» جەكە كاسىپكەرلىگى 15 مىڭ گەكتار جەردى يگەرمەي وتىرعانى انىقتالعان.
بۇگىنگە دەيىن وبلىستاعى يگەرىلمەي جاتقان جەرلەردىڭ 30 پايىزىن عانا مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارعاندا وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الدى. دەمەك 857,2 گەكتار جەردى تولىق مەنشىككە قايتارعانشا ءالى قانشا جاعا ۇستاتار جاعدايدىڭ بولارىن ناقتى ايتا المايمىز. دەمەك ءبىز تەك يگەرىلمەي جاتقان جەردى قايتارۋمەن قاتار وسى ماسەلەدە تۋىندايتىن كەلەڭسىزدىكتەردى بولدىرماۋدىڭ دا شاراسىن قاتار اتقارا ءبىلۋىمىز كەرەك.
جەتىسۋ وبلىسى
