كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
يندەكس زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن جەتكىلىكتىگىن كەشەندى باعالاۋعا ارنالعان. ول ءۇش قوسالقى يندەكستەن قۇرالىپ, 1-دەن 7-گە دەيىنگى شكالا بويىنشا باعالاناتىن 40 پارامەتردى ەسكەرەدى, مۇندا 1 ەڭ جاقسى ناتيجەنى بىلدىرەدى. ەسەپ 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنداعى سوڭعى قولجەتىمدى دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن.
«Allianz» باعالاۋى بويىنشا, ەڭ ۇزدىك زەينەتاقى جۇيەسى بار ەل 2,2 ۇپايمەن دانيا بولدى. ودان كەيىن 2,6 ۇپاي جيناعان نيدەرلاند پەن شۆەتسيا, ارتىنشا 2,8 ۇپايمەن جاڭا زەلانديا, سونداي-اق ارقايسىسى 2,9 ۇپايمەن اقش, تايۆان جانە يزرايل الدىڭعى ساپتان ورىن الدى. بەلگيا مەن اۆستراليانىڭ زەينەتاقى جۇيەسى 3 ۇپايعا باعالاندى. ال وڭتۇستىك كورەيا, ليۋكسەمبۋرگ, شۆەيتساريا جانە ۇلىبريتانيا ەلدەرىنىڭ باعاسى ‒ 3,1 بالل.
ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ جالپى يندەكسى 3,5 تارماقتى قۇرادى, بۇل جالپى ەلدىك كورسەتكىشتەن (3,6 بالل) جوعارى. ەلىمىز تمد-داعى كورشىلەرىمىزدى, سونىڭ ىشىندە رەسەيدى عانا ەمەس, يسپانيا, چيلي, سينگاپۋر, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, سلوۆاكيا, چەحيا, ۆەنگريا, تۇركيا جانە باسقا دا ەلدەردى باسىپ وزدى. بۇل ناتيجەلەر قازاقستاننىڭ زەينەتاقى جۇيەسى «Allianz» تالداعان باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا زەينەتاقى تۇراقتىلىعى مەن بارابارلىعى بويىنشا ورتاشادان جوعارى ەكەنىن بىلدىرەدى.
«Allianz» بايانداماسىندا حالىقتىڭ قارتايۋى ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارىلادى, ويتكەنى بۇل دەموگرافيالىق پروتسەسس ‒ الەمدەگى زەينەتاقى جۇيەلەرى ءۇشىن نەگىزگى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى. 2050 جىلعا قاراي الەمدە شامامەن 1,6 ميلليارد ادام 65 جاستان اسقان جانە ونىڭ 1 ميللياردقا جۋىعى ازيادا (نەگىزىنەن ءۇندىستان مەن قىتايدا) بولادى دەپ بولجانۋدا. جاھاندىق ءومىردىڭ ورتاشا ۇزاقتىعى 2023 جىلعى 73,4 جاستان 2050 جىلعا قاراي 77,2 جاسقا دەيىن ارتادى. سوندىقتان ۇزاق مەرزىمدى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە بولاشاق ۇرپاققا ارتىق سالماق تۇسىرمەۋ ءۇشىن زەينەتاقى جۇيەسىن دەموگرافيالىق وزگەرىستەرگە دايىنداۋ وتە ماڭىزدى. بۇل جاھاندىق ءۇردىس قازاقستانعا دا قاتىستى.
سونىمەن قاتار بۇۇ بولجامى بويىنشا, قازاقستاندا قارتتىقتىڭ دەموگرافيالىق جۇكتەمە يندەكسى دە ارتادى. مىسالى, 2022 جىلى بۇل كوەففيتسيەنتتىڭ ءمانى 12,9%-دى قۇرادى. 2025 جىلعا قاراي اراقاتىناس 14,1%-عا, 2030 جىلعا قاراي – 15,9%-عا, 2040 جىلعا قاراي – 17,1%-عا, 2050 جىلعا قاراي – 19%-عا جەتەدى. ءدال وسى سەبەپتى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى, سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىز دە جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنە كوشتى. بيىل رەسپۋبليكامىزدىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسى ءوزىنىڭ 25 جىلدىعىن اتاپ وتۋدە.
جالپى, ەلىمىزدە جىلدان-جىلعا زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق نەگىزگى كورسەتكىشتەردىڭ سەرپىندى ءوسۋى بايقالادى. اتاپ وتسەك, وسى جىلدىڭ 1 مامىرىنداعى جاعداي بويىنشا ەل ازاماتتارىنىڭ بجزق-داعى جيناقتالعان زەينەتاقى قاراجاتى ءبىر جىل ىشىندە 21,1%-عا ارتىپ, 15,7 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل قارالىپ وتىرعان كەزەڭدەگى سوڭعى جىلدارداعى ەڭ جوعارى ءوسىم. وڭىرلىك تۇرعىدا ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ەڭ كوپ مولشەرى الماتى مەن استاناعا ءتۇستى: تيىسىنشە 2,97 ترلن جانە 1,41 ترلن تەڭگە. ۇزدىك ۇشتىكتى قاراعاندى وبلىسى جاپتى: 1,24 ترلن تەڭگە.
2023 جىلدىڭ ءتورت ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بجزق-عا اۋدارىلعان جارنالاردىڭ كولەمى 663,3 ملرد تەڭگەگە جەتتى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 27%-عا ارتىق (2022 جىلعى قاڭتار-ساۋىردە – 523,5 ملرد تەڭگە). مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا سوما ءبىر جىلدا 26,8%-عا ءوسىپ, 631,1 ملرد تەڭگەگە, مىندەتتى كاسىپتىك جارنالار بويىنشا – 24,2%-عا, 31,6 ملرد تەڭگەگە, ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا – 73%-عا, 690,4 ملن تەڭگەگە دەيىن ءوستى.
ەلىمىزدىڭ زەينەتاقى جۇيەسى قارت ادامداردى زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تۇراقتى دامۋدى كورسەتەدى. بۇعان بجزق-نىڭ رەسمي دەرەكتەرى دە, حالىقارالىق باعالار دا دالەل.
