قىزىل ساياسات قۇربانى

جاسىنان پىسىق, وتكىر ءارى العىر بولىپ وسكەن ونى ۇلكەندەر «ناعاشىسىنا تارتىپ تۋعان بالا» دەيدى ەكەن. نۇرعاليدىڭ اناسى رابيعا – شۇبىرتپالى اعىباي باتىردىڭ تۋعان قارىنداسى. ارحيۆ دەرەكتەرىنەن تابىل­عان مالىمەتتەرگە قاراعاندا, اۋىلى­مىزدا ءۇش باستاۋىش مەكتەپ بولىپتى. 1914-1918 جىلدارى اتباسار قالاسىنداعى ەكى سى­نىپ­تىق ۋچيليششەنى ودان كەيىن ەكى جىلدىق مۇعالىمدەر كۋرسىن بىتىرەدى. جاسىنان ەتى ءتىرى, ساۋاتتى ازاماتتىڭ ەسەيگەن جىلدارى قازان توڭكەرىسىنىڭ ۇلى وزگەرىستەرىمەن ورايلاس كەلەدى.

ساياساتتى تەرەڭ تۇسىنەتىن كوز­قاراسىمەن جانە ەكى تىلگە دە ساۋاتتىلىعىمەن كوزگە تۇسكەن نۇرعالي نۇرسەيت ۇلى 1921 جىلى بولشەۆيكتەر پارتياسىنىڭ مۇشەلىگىنە قابىلدانادى. 1923-1925 جىلدارى اقمولا ۋەزدىك پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋ بولىمىندە قىزمەت ىستەيدى. 1925 جىلى ارنايى جولدامامەن لەنين­گراد قالاسىنداعى كوممۋنيستىك ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا جىبەرىلەدى. وقىپ جۇرگەن كەزدەرىندە ەرەكشە ىسكەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ, لەنين­گراد اۋداندىق پارتيا ۇيى­مىنىڭ تاپسىرۋىمەن زاۋىتتارداعى پارتيا مەكتەپتەرىن تەكسەرۋ جۇمىس­تارى­نا قاتىسادى. 1928 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى جاقسى اياقتاپ, سول كەزدەگى ەل استاناسى – قىزىلوردادا ورتالىق اپپاراتتا جۇمىس اتقارا ءجۇرىپ, گولوششەكين ساياساتىنا اشىق قارسى شىعادى. ءور مىنەزدى, ۇلت جاناشىرىنىڭ بولاشاق تاعدىرى وسى كەزەڭنەن باستاپ ورتالىق كوميتەت باسشىلىعىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا بولدى دەپ ايتۋعا نەگىز بار.

ساياسي كوزقاراسى ءۇشىن نۇرعالي نۇرسەيىت ۇلى 1930 جىلى اقتوبە وكرۋگتىك پارتيا ۇيىمىنا اۋىستىرىلادى. 1933 جىلى ل.ي.ميرزويان مەملەكەت باسشىلىعىنا كەلگەننەن كەيىن عانا قازاقستان ولكەلىك پارتيا كوميتەتى اپپاراتىنا قىزمەتكە شاقىرىلادى. 1934 جىلى قارقارالى وكرۋگىنە ءبىرىنشى حاتشى بولىپ سايلانادى. 1936 جىلى وكرۋگتەر تاراتى­لىپ, قاراعاندى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بو­لىپ سايلانادى. كوپ ۇزاماي جال­عان جالانىڭ جازىقسىز قۇربانى بولعان حالقىمىزدىڭ ءبىر توپ ارداقتى ۇلدارىمەن بىرگە نۇرعالي دا ۇستالىپ, تۇرمەگە قامالادى.

قازاق جەرىندە, ەل بەسىگى – اۋىل-ايماقتاردا بولىپ جاتقان قارا تۇنەك قاسىرەتتىڭ زالالىن انىق تۇسىنگەن كوزى اشىق, سانالى ازامات جاستاي قوسىلعان جۇبايى شاربانعا شۇعىل حابار جەتكىزەدى. ءوزىنىڭ ەندى قايتىپ بۇل جەردەن امان شىقپاسىن تۇسىنگەن ازامات ايەلىنىڭ تەز ارادا ايىرىلى­سۋىن تالاپ ەتەدى. ۋاقىت وتكىزبەي بىرەۋدىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ, كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قوس ءسابيدى اقاس پەن راۋشاننىڭ تەگىن وزگەرتۋدى وتىنەدى. سۇيگەن جارىنان تىرىدەي ايىرىلعان ءشاربان جىلاپ-سىقتاپ ءجۇرىپ, نۇرعاليدىڭ سوڭعى تىلەگىن ورىنداپ, ەكى بالاسىن ءوز اكەسىنىڭ تەگىنە اۋىستىرىپ, رۇستەموۆتەر اتانىپ قىرعىزستانعا كوشىپ كەتەدى. ەلى, حالقى ءۇشىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, گولوششەكينگە قارسى شىققانى ءۇشىن ءور مىنەزدى ەر 1937 جىلى قاراشانىڭ 22 كۇنى اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. الايدا 1957 جىلى 19 شىلدەدە قىلمىسى دالەلدەنبەگەن سوڭ اقتالىپ شىعادى. ستالين­دىك ساياساتتىڭ قيتۇرقىلىعى سون­شالىق, نۇرعاليداي بوزداقتىڭ 71 جاستاعى اكەسى بيعارين نۇرسەيىت تە 1937 جىلى 28 قاراشا كۇنى ۇستالىپ, « حالىق جاۋىنىڭ» اكەسى بولعانى ءۇشىن 10 جىلعا سوتتالىپ كەتەدى. اقساقال سان جىلدار وتكەننەن كەيىن تەك 1989 جىلدىڭ 16 قاڭتار كۇنى عانا اقتالعان.

ال نۇرعالي نۇرسەيت ۇلى 1957 جىلى اقتالادى. ونىڭ كىناسىزدىگىن دالەلدەگەن قۇجات قاراعاندىداعى ارحيۆ قورىنان تابىلعان. 1970 جىلدارى ءشاربان اپاي العاباس اۋىلىنا, تۋىستارىنا كەلىپ كەتىپ­تى. وسى كۇنى ۇرپاقتارى قىرعىز ەلىندە تۇرىپ جاتىر. ىزدەستىرىپ, تەلەفون ارقىلى بايلانىسقا شىق­قانىمىزبەن, وكىنىشكە قاراي, اسا قىزىعۋشىلىق تانىتپادى.

بيىل نۇرعالي نۇرسەيىت ۇلىنىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولادى. ۇرپاق­تارى جاتجۇرتتىق بولىپ كەتىپ, ەلدە ىزدەۋشىسى بولماعان سوڭ ونى رەسپۋبليكا تۇرماق تۋعان اۋىلى مەن جەرىندە, قىزمەت ىستەگەن اۋدان, وبلىس ورتالىقتارىندا ەسكە الۋ ءىس-شاراسى وتكىزىلمەگەنى وكىنىشتى. وسى ولقىلىق جانعا باتادى...

تالعات قۇرمان ۇلى,

استانا قالالىق بيلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى