– سانجار, الدىمەن ءوزىڭدى وقىرماندارىمىزعا جاقىنىراق تانىستىرا كەتسەڭ.
– مەن جەتىسۋ وبلىسىنداعى سارقان اۋدانىنىڭ ەكىاشا اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدىم. اكەم قايتىس بولعان. انام – جەكە كاسىپكەر. الدىمدا اپكەم بار.
– كۇرەس ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا تۋعان اۋىلىڭدا قانىققان بولارسىڭ؟
– جوق, ءبىز ەرتەرەكتە ەكىاشادان الماتى وبلىسىنداعى قاراساي اۋدانىنىڭ رايىمبەك اۋىلىنا قونىس اۋداردىق. ۋاقىت وزا وزىممەن قاتارلاس بالالاردىڭ ىرگەدەگى اباي اۋىلىنا بارىپ, ەركىن كۇرەسپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەنىن ءبىلدىم. مەن دە سولارعا ىلەسىپ, ەربول كەرىمبەكوۆ ەسىمدى باپكەردەن ءتالىم-تاربيە الدىم. شىنى كەرەك, العاشىندا الىسىپ-ج ۇلىسۋ ماعان اسا ۇنامادى. بىراق اكەم «قايتسەڭ دە كۇرەسپەن اينالىساسىڭ» دەگەن تالاپ قويدى. ال ءار بالا ءۇشىن اكەنىڭ ايتقانى – زاڭ. ءسويتىپ, مەن كۇرەسكە مىقتاپ دەن قويدىم. ۋاقىت وزا الماتىداعى «شاڭىراق» شاعىن اۋدانىنداعى سپورتتاعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتقا وقۋعا ءتۇستىم. ول جەردە مەنى ەركەبۇلان كەشۋباەۆ جاتتىقتىردى.
– مەكتەپ-ينتەرناتتا وقىپ جۇرگەن كەزىڭدە قانداي تابىسقا قول جەتكىزدىڭ؟
– پالەندەي تابىسقا قول جەتكىزە العان جوقپىن. ەڭ ءتاۋىر كورسەتكىشىم – كادەتتەر اراسىنداعى قازاقستان بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەسى. 2017 جىلى مەكتەپ-ينتەرناتتى تامامداعاننان كەيىن سامات ەرعاليەۆتىڭ قول استىندا جاتتىعا باستادىم. سول كىسىنىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا ءجيى قاتىسىپ, جارىستاردان قالمايتىن بولدىم. سامات اعا ءوز قالتاسىنان ەڭبەكاقى تولەدى. ناتيجەسىندە, شەبەرلىگىم شىڭدالا كەلە, ەلىشىلىك جارىستاردا جۇلدە الا باستادىم.
– جاستار اراسىندا قانداي جارىستاردا جۇلدە الدىڭ؟
– 2019 جىلى وسكەمەندە وتكەن ەل بىرىنشىلىگىندە باس جۇلدەنى ولجالادىم. تايلاندتاعى ازيا جانە ەستونياداعى الەم چەمپيوناتتارىنا قاتىستىم. بىراق ول جارىستاردا جولىم بولمادى. ەسەسىنە ەلىشىلىك دودالاردا ۇنەمى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدىم. 2021 جىلدان بەرى مەنى عالىمجان وسەرباەۆ جاتتىقتىرادى. كارانتين كەزىندە قازاقتىڭ داڭقتى بالۋانى داۋلەت نيازبەكوۆتىڭ اياداي گاراجىندا التى اي بويى جاتتىققانىمىز بار. سول سامات, ەركەبۇلان, عالىمجان, داۋلەت اعالارىم مەنىڭ سپورتشى رەتىندە وسۋىمە زور ۇلەس قوستى. سول جىلى استانادا ۇيىمداستىرىلعان ەرەسەكتەردىڭ قازاقستان چەمپيوناتىندا 65 كيلو سالماق دارەجەسىندە باس جۇلدەنى ولجالادىم. فينالدا تانىمال بالۋان ءادىل وسپانوۆتان باسىم ءتۇستىم. ءسويتىپ, ۇلتتىق قۇراما ساپىنا قابىلداندىم.
– تۇركيادا وتكەن ياشار دوعۋ ءتۋرنيرى سەن ءۇشىن ەرەسەكتەر اراسىنداعى حالىقارالىق ارەناداعى العاشقى سىناق قوي؟
– ءيا. ول تۋرنيرگە سالماق قۋماي بارىپ, 70 كگ بالۋاندارمەن سايىسقا ءتۇستىم. العاشقى اينالىمدا الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى قىرعىزستاندىق ەرنازار اكماتاليەۆپەن ايقاسىپ, 4:5 ەسەبىمەن ەسە جىبەردىم. سودان كەيىن ازيا چەمپيوناتىنا قاتىستىم. ۇلانباتىرعا 10 كگ سالماق قۋىپ باردىم. شەكتەن تىس سالماقتان ارىلۋىم كەرى اسەر بەرىپ, موڭعوليانىڭ استاناسىنان قۇرالاقان ورالدىم. ءبىر جارىم ايدان سوڭ قاراعاندىدا وتكەن ەل چەمپيوناتىندا قولا مەدال يەلەندىم. ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن تارتىستا ازيا چەمپيونى تالعات سىربازدى سان سوقتىردىم. 2022 جىلى تالدىقورعاندا جاستاردىڭ ەل بىرىنشىلىگىندە (U-23) توپ جاردىم.
– تالدىقورعانداعى باسەكەدە الەم بىرىنشىلىگىنە (U-23) باراتىن بالۋاندار ىرىكتەلدى ەمەس پە؟ بىراق سەن يسپانيانىڭ پونتەۆەدرا قالاسىندا جالاۋى جەلبىرگەن جارىستا كورىنبەدىڭ عوي؟
– ول جارىسقا قاتىسپادىم. باپكەرلەر مەنىڭ ورنىما تالعات سىربازدى اپاردى. پيرەنەي تۇبەگىندە ول ءساتسىز ونەر كورسەتتى. ارادا ءبىر جارىم ايداي ۋاقىت وتكەندە ەكەۋمىزدىڭ جولىمىز تارازدا دىنمۇحامەد قوناەۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان حالىقارالىق تۋرنيردە قيىستى. سول كەزدە مەن تالعاتتى تىزە بۇكتىرىپ, قولا مەدال يەلەندىم.
– 2023 جىل سەن ءۇشىن ءساتتى باستالدى. اقپان ايىنىڭ باسىندا الماتىداعى بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا وتكەن قازاقستاننىڭ سپارتاكياداسىندا قارسىلاستارىڭدى سىپىرا ۇتىپ, باس جۇلدەنى قانجىعاڭا بايلادىڭ ەمەس پە؟
– الاتاۋ باۋرايىندا كىل مىقتىلارمەن كۇش سىناسۋعا تۋرا كەلدى. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋدە جەڭىسكە جەتۋ قيىندىق تۋعىزباعانىمەن, ودان كەيىن مەيىرجان ءاشىروۆ, تالعات سىرباز, قۇرمانبەك قايپانوۆ, ەگور انچۋگيندى جەڭۋ ءۇشىن ءبىراز تەر توگۋگە تۋرا كەلدى. دەسەك تە ولاردىڭ دا وسال تۇسىن تاۋىپ, كوزدەگەن ماقساتىما قول جەتكىزدىم.
– ءساۋىر ايىندا استانادا ۇيىمداستىرىلعان ازيا چەمپيوناتىندا تاماشا ونەر كورسەتىپ, جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلدىڭ. سول جارىستا توپ جارۋ قانشالىقتى قيىن بولدى؟
– ەلوردادا وتكەن دوداعا مەن دۇرىس دايارلانا المادىم. ويتكەنى سونىڭ الدىندا اياعىمدى قاتتى جاراقاتتاپ العان ەدىم. الايدا جارىس ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرىمىزدە ءوتىپ جاتقاندىقتان, قالاي دا باق سىناۋدى ءجون كوردىم. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋدىڭ الدىندا كوماندامىزدىڭ دارىگەرى اۋرۋدى باساتىن ءۇش ينە سالدى. ءسويتىپ, بوزكىلەمگە شىقتىم. العاشقى اينالىمدا وڭتۇستىك كورەيا وكىلى سۋك حان پاكتى ايقىن باسىمدىقپەن جەڭدىم – 10:0. كەلەسى كەزەڭدە الەم كۋبوگى مەن ازيا چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن قولا جۇلدەگەرى قىرعىزستاندىق ورازبەك توقتومامبەتوۆتەن 0:4 ەسەبىمەن جەڭىلىپ جاتىپ, بەلدەسۋدىڭ سوڭىندا جەڭىستى قارسىلاسىمنىڭ ۋىسىنان ج ۇلىپ اكەتتىم. جارتىلاي فينالدا جولىم مورتەزا گياسيمەن قيىستى. يران بالۋانى توكيو وليمپياداسىنا قاتىسىپ, شيرەك فينالعا دەيىن جەتكەن, الەم كۋبوگىنىڭ كۇمىس, ازيا چەمپيوناتى مەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى. ودان 4:1 ەسەبىمەن باسىم ءتۇستىم. فينالدا وزبەكستاندىق زافاربەك وتاحونوۆتان ەكى ۇپاي ارتىق الىپ, التىن تۇعىرعا كوتەرىلدىم. ەڭبەگىمنىڭ اقتالعانىنا قۋاندىم. جارىس اياقتالعان سوڭ ەرلان قوجاسباي مەن سامات ەرعاليەۆ اعالارىم سىي-سياپاتتارىن جاساپ, كوڭىلىمدى تاعى ءبىر مارقايتىپ تاستادى.
– وتاندىق ەركىن كۇرەس تاريحىنا ۇڭىلسەك, قازاقتىڭ ءۇش بالۋانى عانا ەرەسەكتەر اراسىندا كسرو چەمپيونى دەگەن مارتەبەلى اتاققا قول جەتكىزگەن ەكەن. ولاردىڭ ەكەۋى, ياعني ابىلسەيىت ايحانوۆ پەن امانجول بۇعىباەۆ جەتىسۋ وبلىسىنداعى سارقان اۋدانىنىڭ تۋمالارى. سەن دە جەرلەستەرىڭە ەلىكتەگەن بولارسىڭ؟
– اتتارى اڭىزعا اينالعان اتالعان ازاماتتاردىڭ كۇرەسىن كورۋ باقىتى بىزگە بۇيىرمادى. دەسەك تە, الدىمىزداعى اعالارىمىزدان ولاردىڭ قانداي كەرەمەت بالۋان بولعانى جايىندا كوپ ەستىدىك. ابىلسەيىت ايحانوۆ پەن امانجول بۇعىباەۆ جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى عوي. سول اسىل اتالارىمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى – كەيىنگى جاستارعا ۇلگى. ولار كەڭەس وداعى تۇسىندا وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن تۇبەگەيلى مويىنداتتى. اتاعى الىسقا جايىلعان بالۋانداردىڭ جەڭىستى جولى ماعان دا جۇعىستى بولسا دەپ تىلەيمىن.
– قازىرگى كەزدە 70 كگ سالماق دارەجەسىنىڭ تىزگىنى سەنىڭ قولىڭدا. بىراق بۇل سالماق وليمپيادا باعدارلاماسىنا ەنبەگەن. ال ءار سپورتشىنىڭ ارمانى – ءتورت جىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا باق سىناۋ. الداعى ۋاقىتتا سالماق اۋىستىرعىڭ كەلمەي مە؟
– ونداي وي بار. بيىل كۇزدە بەلگرادتا الەم چەمپيوناتى وتەدى. سول جارىس اياقتالعاننان كەيىن 74 كگ سالماق دارەجەسىنە اۋىسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن. ويتكەنى پاريج وليمپياداسىنا قاتىسۋ – مەنىڭ دە ارمانىم.
– ەلىشىلىك جارىستاردا 74 كگ سالماق دارەجەسىندە باسەكەلەستىك وتە جوعارى. وسى كۇنگە دەيىن سولارمەن جولىڭ قيىستى ما؟
– ازيا چەمپيونى دارحان ەسەنعالي مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى نۇرلان بەكجانوۆتان ءبىر مارتە باسىم تۇسكەنمىن. تالعات سىربازدى بىرنەشە رەت سان سوقتىرعانىمدى جوعارىدا ايتتىم. ولاردان بولەك, نۇرقوجا قايپانوۆ پەن دانيار قايسانوۆ سىندى ساقا سپورتشىلار بار. ولار الەمدىك دەڭگەيدەگى دودالاردا اتوي سالىپ ءجۇر. ول مىقتىلارمەن ءالى كۇرەسكەن ەمەسپىن. سونداي-اق رەسەيدەن كەلگەن مۇرات جاقىپوۆ بار. 79 كگ سالماقتا كۇرەسىپ جۇرگەن بولات ساقاەۆ تا الداعى ۋاقىتتا بىزگە باسەكەلەس بولۋى مۇمكىن. ونىڭ دا ەكپىنى وتە كۇشتى.
– وسىنداي مىقتىلارمەن ايقاسۋدان قايمىقپايسىڭ با؟
– ارينە, جوق. جاتتىعۋ زالىندا شەلەكتەپ تەر توگىپ, بوزكىلەمدە ايانباي ايقاسساڭ, الىنبايتىن قامال, باعىنبايتىن بەلەس جوق. ءبارى دە ەڭبەكپەن كەلەدى.
– ولاي بولسا, تالابىڭا نۇر جاۋسىن!
– كوپ راحمەت, اعا!
اڭگىمەلەسكەن
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
