اكادەميا باسشىسى جاستاردى اشىق ءارى كونسترۋكتيۆتى اڭگىمەگە شاقىرىپ, ولاردىڭ وتاندىق عىلىم الدىندا تۇرعان كەلەلى ماسەلەلەرگە وراي ناقتى ۇسىنىستارىن تىڭدادى.
– ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا مەملەكەتتىك مارتەبە بەرۋ تۋرالى شەشىم عالىمدار الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەيدى. عىلىم ارقاشان قوعامنىڭ قاجەتتىلىگىن وتەي وتىرىپ, ەكونوميكانىڭ لوكوميتيۆىنە اينالۋى قاجەت. سول سەبەپتى عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلار جاسالىپ, فورسايتتىق زەرتتەۋلەرمەن قاتار حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن عىلىمي كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا بايلانىستى ناقتى شارالار ىسكە اسىپ جاتىر. بۇگىندە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ باسىم بولىگىن جاس عالىمدار مەن عىلىم دوكتورلارى قۇرايدى. ولاردىڭ الداعى ۋاقىتتا وتاندىق عىلىمعا ۇلكەن جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەر ەنگىزەتىنىنە سەنىم زور, – دەدى كۇنسۇلۋ زاكاريا.
ەلىمىزدەگى عىلىمنىڭ دامۋى مەن بولاشاعىن ايقىنداپ, تۋىنداعان ماسەلەلەرگە وراي جاستاردىڭ ويىن ءبىلىپ, ۇسىنىستارىن تىڭداۋ ماقساتىندا وتكەن جيىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى عىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى رۋسلان نۇرلىباەۆ جاس عالىمدارمەن كەزدەسۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. «الەمدىك عىلىمنىڭ داۋىرلەپ تۇرعان كەزىندە وزگە ەلدەردەن قالماي, جاستاردى ءبىلىمدى, بىلىكتى ەتىپ تاربيەلەۋ – مەملەكەت الدىندا تۇرعان باسىم باعىت. عىلىم وركەنيەتتىڭ التىن قاقپاسى ەكەنىن جاپونيا, سينگاپۋر, قىتاي, گەرمانيا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن كورىپ وتىرمىز. دەمەك قازاق ەلىن وركەنيەتتىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعاراتىن – عالىمدار», دەدى ول.
اعا بۋىن مەن جاس عالىمدار اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋدى ماقسات ەتكەن جيىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆ اتاپ وتكەندەي, جاستىق شاقتىڭ ءبىر كەمشىلىگى – وتەدى دە شىعادى. سوندىقتان ۋاقىتتى تەككە وتكىزبەي, جۇمىس ىستەۋ كەرەك.
– ەندىگى كەزەكتە قازاق ءتىلى عىلىم ءتىلى بولۋى كەرەك. عىلىمدى ناسيحاتتاۋعا كۇش سالۋمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت وقۋلىقتارىن قايتا جازۋ قاجەت. ءبىز كەزىندە «قازاقستان پيونەرى» گازەتى, «بالدىرعان», ء«بىلىم جانە ەڭبەك» جۋرنالدارىن وقىپ ەسەيدىك. بۇگىندە ادەبيەتتى, رۋحاني باعىتتى ناسيحاتتاعانمەن, عىلىمدى دارىپتەيتىن عىلىمي-كوپشىلىك جۋرنالدار جوق. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە جارىق كورىپ جاتقان «Oyla» مازمۇندى جۋرنالىن قايتا شىعارۋ مىندەتى تۇر. بۇل رەتتە «TikTok» سياقتى الەۋمەتتىك جەلىلەردى عىلىمدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت, – دەدى ا.جۇمادىلداەۆ.
جاس عالىمداردىڭ وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ تەتىكتەرى, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعارۋعا قاتىستى پىكىرلەرىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز.
ماعزۇم تولەش,
«EasyTap» ونلاين سەرۆيسىنىڭ ديرەكتورى ءارى نەگىزىن قالاۋشى:
– عىلىمدى ترەندكە اينالدىرۋ – زامان تالابى. جاس عالىمداردىڭ يدەيالارى ونەرتابىس رەتىندە جىلدام تانىلىپ, جەدەل تۇردە ەكونوميكاعا اسەر بەرۋى ءۇشىن دە الەۋمەتتىك جەلىنىڭ مۇمكىندىگىن ءتيىمدى پايدالانۋعا بولادى. ەگەر وتاندىق عىلىم جەتىستىكتەرى قارقىندى ىسكە اساتىن بولسا, وندا كورشى ەلدەردەن كوش ىلگەرى بولاتىنىمىز انىق. سونىمەن قاتار گرانتتىق جوبالار تەك عىلىمي دارەجەسى بار عالىمدارعا عانا ەمەس, 1, 2-كۋرس ستۋدەنتتەرى ءۇشىن دە قولجەتىمدى بولعانى ابزال. بۇل ستۋدەنت جاستاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا دا ىقپال ەتەدى. اتتەگەن-ايى ستۋدەنتتەر ءوز جوبالارى قولداۋ تاپپاعاننان كەيىن امالسىز ءىرى كومپانيالارعا جۇمىس ىستەپ, تىپتەن شەتەلدەرگە كەتىپ قالىپ جاتقانى بەلگىلى جايت. ءبىزدىڭ كومپانيا ءبىر جارىم جىل ىشىندە 5 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋمەن قاتار, «Zara», «Waikiki», «Reebok», «Magnum» سياقتى 30-دان استام وتاندىق جانە شەتەلدىك برەند جەلىلەرىمەن جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە كومپانياعا 700 مىڭ دوللار ۆەنچۋرلىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. عىلىمدى ستەنفورد, گارۆارد سياقتى ۋنيۆەرسيتەتتەر, سيليكون القابى, سونىمەن قاتار ۇزدىك وتاندىق ءبىلىم كەڭىستىگىمەن ىقپالداستىقتا دامىتىپ, وعان قارجى بولۋگە, ال بيزنەستىڭ الىپپەسىن تەرەڭدەتىپ وقىتۋ جاعىنا ءمان بەرگەن ءجون.
دياس تاستانبەكوۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى, «Agro Innovation» كومپانياسىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى:
– جاستاردىڭ عىلىمعا كەلۋىنە موتيۆاتسيا, ال عىلىمدا جەتىستىككە جەتكەندەرگە كومەك بولاتىن يپوتەكا سياقتى قۇرالدار قولدانۋ قاجەت. جاستاردىڭ عىلىمعا كوپتەپ كەلۋى ءۇشىن ناسيحات جۇمىستارىمەن قاتار عىلىمدا جەتىستىككە جەتكەن عالىمداردى تانىتۋ ىسىنە كوڭىل بولگەن ابزال. بۇگىندە ەلىمىز لوگيستيكا, اگرو جانە IT سالادا جوعارى الەۋەتكە يە. IT سالادا بىلىكتى كادرلار تولقىنى قالىپتاسىپ كەلەدى. ەندىگى كەزەكتە ءۇندىستان, امەريكاداعى بىلىمدىلەرمەن باسەكەگە ءتۇسۋ ءۇشىن ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ, جىلدامدىقتى كۇشەيتۋ ماڭىزدى. تەحنولوگيا ءبىر ورىندا تۇرمايدى. تسيفرلاندىرۋ, اناليتيكا, بولجامدار جاساۋدا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلىپ جاتىر. وسى ورايدا سالاداعى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جوسپاردا تۇرعان زاۋىت-فابريكا, ءوندىرىس ورىندارىنا الدىن الا ماماندار دايارلاۋ ءىسىن قولعا الۋ كەرەك. كەز كەلگەن شەشىم قابىلداۋ بارىسىندا ناقتى دەرەكتەرگە, فاكتىلەرگە سۇيەنۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن شەشىمدەر قابىلدانۋى قاجەت.
ەلامان ايبۇلدينوۆ,
«ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى:
– ەلىمىزدە عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ اراسىندا بايلانىس جوق ەكەنىن مويىنداۋىمىز قاجەت. 2015 جىلدان بەرى الەم ەلدەرىنىڭ دامۋىنا, تەحنولوگيالارىنا ساراپتاما جاسادىم. كەزىندە ۇزدىك تەحنولوگيالار اراسىنان ىرىكتەپ, ءجۇز پاتەنت ساتىپ العان جاپون ەلىنىڭ بۇگىنگى بەت الىسى, دامۋ تاجىريبەسى نازار اۋدارتادى. سول سياقتى ءبىز دە ءوز الەۋەتىمىزدى پايدالانا وتىرىپ, وزىق تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنە ءمان بەرۋگە ءتيىسپىز. بۇگىندە تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ارقىلى جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋعا بولادى. كەزىندە قايراتكەر عالىمدار نەگىزىن قالاپ كەتكەن مينەرالدى شيكىزات ءوندىرىسىن وڭدەۋ يندۋسترياسىنا اينالدىرا وتىرىپ, الەمدىك كەڭىستىككە شىعارىپ, تەحنولوگيالاردى بەيىمدەۋ – بۇگىنگى عىلىم الدىندا تۇرعان كەلەلى مىندەت. ەلىمىزدەگى كادر دايارلاۋ ساياساتى دا رەفورمانى قاجەت ەتەدى. مىسالى, دوكتورانتۋراعا قانشا گرانت ءبولىنىپ, ونىڭ يگەرىلگەنى قانشا ەكەنى تۋرالى اقپارات الاڭداتپاي قويمايدى. سوندىقتان گرانت سانىن ازايتۋ ارقىلى ستيپەنديا مولشەرىن كوبەيتۋگە نازار اۋدارعان ءجون.
كامشات ءتۇسىپوۆا,
«Delivery unit» ساراپشىسى, پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى:
– عىلىمدى اعا بۋىن, جاستار دەپ جىكتەۋ نەگىزسىز. ونىڭ دالەلىن پاندەميا كەزىندەگى عىلىمي زەرتتەۋلەر, سونىمەن قاتار بۇگىندە وتاندىق عالىمدار جەتكەن جەتىستىكتەردەن كورە الامىز. عىلىمي باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ عالىمداردىڭ ورتاق ناتيجەلەرىنە بايلانىستى. عىلىم, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, عىلىمي نەگىزدى ادىستەمەنى, الداعى مۇمكىندىكتەردى, ۇردىستەردى, پروبلەمالار مەن سىن-قاتەرلەردى ساراپتاۋ ءۇشىن قاجەت. قۇبىلمالى الەمدە قازاقستانعا بولاشاقتىڭ پورتفوليوسى كەرەك. نانوتەحنولوگيالار, زاماناۋي جەتىستىكتەردى يگەرگەن عالىمدار ءۇشىن وسى سالادا ونى قولدانۋعا مۇمكىندىكتەر جاسالۋعا ءتيىس. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن عالىمداردىڭ بىرلەسۋى ناتيجەسىندە عىلىمي قۇزىرەتتىلىكتى ءتيىمدى پايدالانعاندا عانا وتاندىق عىلىمدى دامىتا الامىز. ەگەر ارقايسىمىز ءوز جۇمىسىمىزدى دۇرىس ىستەي بىلسەك, جاقسى ناتيجەلەرگە جەتۋگە بولادى.
قۋاتبەك دۇيسەن,
ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ مامانى:
– قازاق ءتىلىن عىلىم تىلىنە اينالدىرۋ – ۋاقىت تالابى. كوپتەگەن سالا ماماندارىنىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, عىلىم جانە تەحنولوگيالار تۋرالى زاڭ جوباسىندا عىلىمداعى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ورنى, قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى ەسكەرىلۋگە ءتيىس. قازىرگى كەزدە ءتىلدىڭ اياسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان شارالار جۇزەگە اسىپ جاتقانىمەن, ءالى دە نازار اۋداراتىن ماسەلەلەر بار. دەموگرافيالىق, الەۋمەتتىك سالاداعى كوپتەگەن وزگەرىستەردى, قۇبىلمالى الەمدەگى جاعدايلاردى نازارعا الاتىن بولساق, عىلىمنىڭ دا ىرگەتاسىن كەڭەيتۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى قازىرگى عىلىم كەڭىستىگى دامۋدى, العا باسۋدى تالاپ ەتەدى. وسى ماقساتتا ينفراقۇرىلىمداردى جاڭارتۋ, جاساندى ينتەللەكت, سۋپەركومپيۋتەرلەرمەن قامتاماسىز ەتۋ عىلىمدى جاڭا بەلەسكە كوتەرىپ, ناتيجەگە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءامىرحان تەمىرباەۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ينجينيرينگ جانە عىلىمدى قاجەتسىنەتىن تەحنولوگيالار كلاستەرىنىڭ باس ديرەكتورى:
– عالىمدار ونەرتابىستارىنىڭ وندىرىسكە, نارىققا تيىمدىلىگى تۇرعىسىنان كوپتەگەن زەرتتەۋ جۇرگىزەدى. گرانتتىق قارجىلاندىرۋ ىرگەلى جانە قولدانبالى بولىپ ەكىگە بولىنەتىنىن قاپەرگە الاتىن بولساق, ەكەۋىنىڭ دە تالاپتارى بىردەي. وسى تالاپتارعا سايكەس جوبا اياقتالعان مەرزىمدە عالىمدار ماقالا جاريالاپ, جوبانى ءتامامدايدى. ەندى ەكىنشى كەزەڭدە «عىلىم قورى» تاراپىنان عىلىمي ناتيجەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋعا قارجى بولىنۋگە ءتيىس. مىنە, وسى عىلىمي ناتيجەنى وندىرىسكە ەنگىزەتىن كەزەڭدە «وندىرىستىك-تاجىريبەلىك سىناق» تالاپ ەتىلەدى. ال جوبالار ۋنيۆەرسيتەتتەردە زەرتحانالىق جاعدايدا ىسكە اسادى. سوندىقتان قولدانبالى زەرتتەۋلەردى نارىققا شىعارۋ ءۇشىن «وندىرىستىك-تاجىريبەلىك سىناق» جاسايتىن كەزەڭگە قاتىستى كەلەسى ساتى ەنگىزىلۋى كەرەك. بۇگىندە عالىمداردىڭ جارقىن باستامالارى جەتكىلىكتى. ال جاستاردى عىلىمعا كوپتەپ تارتۋ ءۇشىن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى تاراپىنان «ۇلت ءۇمىتى» جوباسى جۇزەگە اسسا, وتاندىق عىلىمداعى بىرقاتار ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە ىقپالى تيگەن بولار ەدى.
مىڭجىلقى بەردىقوجاەۆ,
پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى مەديتسينا ورتالىعى اۋرۋحاناسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– وتاندىق عىلىمدى دامىتۋدا كادر ساياساتى, اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگىنە نازار اۋدارۋ ماڭىزدى. بۇگىندە الەمدىك كەڭىستىكتە تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت ماسەلەسىنە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ەل عىلىمىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا زەر سالساق, جەتىستىكتەردىڭ بار ەكەنىنە كۋامىز. دەسەك تە گەنومدىق زەرتتەۋلەر, يممۋنداۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر كەنجە قالىپ وتىر. عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىن ەكونوميكاعا ەنگىزۋ ۇلكەن قولداۋدى, قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتەتىنى ءسوزسىز. وسىعان دالەل رەتىندە ينسۋلتتى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا بايلانىستى دوسجان ءجۇسىپوۆ ازىرلەگەن «Cerebra MedTech» ستارتاپىنا «Freedom Holding Corp»-تىڭ 1 ملن دوللار ينۆەستيتسيا سالعانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى بولار. سوندىقتان وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن ءىرى بيزنەسپەن قاتار جەكەلەگەن ازاماتتار تاراپىنان دا قولداۋ قاجەت. عىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان قايىرىمدىلىق قورلار جۇيەسى بىرقاتار شەتەلدە جاقسى جولعا قويىلعان. تىپتەن كەيبىر ەلدەردە وتباسىلىق, تۋىسقاندىق دەمەۋشىلىك تە ناتيجەسىن بەرىپ كەلەدى. ال عالىمدار الەمدىك نارىقتا باسەكەگە توتەپ بەرۋ ءۇشىن زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن اعىلشىن ءتىلىن يگەرگەنى ابزال.
ازات سەيىتحان,
ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ينجەنەرلىك بەيىندى زەرتحانا جەتەكشىسى:
– بۇگىندە پرەزيدەنت ۇلتتىق قورعانىس سالاسىنا باسىمدىق بەرىپ وتىرعانى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى قورعانىس سالاسى, اسىرەسە اسكەري عىلىم توقىراۋعا ۇشىراعانى قىنجىلتادى. قازىرگى كەزدە اسكەري عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولە وتىرىپ, قورعانىس سالاسىنا قاتىستى ماماندارمەن بىرلەسكەن جوبالار جولعا قويىلىپ كەلەدى. وسى ورايدا ازاماتتىق سەكتورعا عالىمداردىڭ ونەرتابىستىق تەحنولوگيالارىن كوپتەپ تارتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. بۇل جاعدايدا گرانتتىق كونكۋرستاردىڭ ۋاقىتىن تۇراقتاندىرۋ, جوبالاردى ۋاقىتىلى قارجىلاندىرۋ ماڭىزدى. مەملەكەتتىك سىيلىقتار مەن ستيپەنديا كونكۋرستارىن اشىق, ءادىل وتكىزۋ جانە بالدىق جۇيەمەن ساناۋ دا – ءمان بەرەتىن ماسەلە. جاس عالىمدارعا قىزمەتتىك باسپانالار ۇسىنۋمەن قاتار جىل سايىن عالىمداردىڭ رەيتينگىن ءتۇزىپ, جەتەكشى جانە جاس عالىمداردىڭ جۇمىسىنا باعا بەرىپ وتىرۋ سالاعا سەرپىلىس اكەلەدى. سالاارالىق ساراپشىلىق كوميسسيالار قۇرۋ, جاراتىلىستانۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ۇزدىك وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ, بىرلەسكەن زەرتحانالار قۇرۋ, ۇلتتىق زەرتحانالاردىڭ بىرىڭعاي بازاسىن جاساۋ ءتيىمدى. قازىرگى كەزدە كەيبىر جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى مەن ۇستازدار جالاقىسىنىڭ دوكتورانت ستيپەندياسىنان تومەندىگىن ەسكەرەتىن بولساق, دوكتورانتۋرا بىتىرگەن جاستاردىڭ عىلىمعا كەلۋى ەكىتالاي.
ينديرا بەيىشوۆا,
جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى سىناق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
– قازىرگى تاڭدا ايماقتىق ۋنيۆەرسيەتتەردىڭ زەرتحانالىق بازاسى سىن كوتەرمەيدى. گرانتتىق جانە باعدارلامالىق-نىسانالى جوبالاردىڭ كونكۋرستىق قۇجاتتاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ىرىكتەۋ بويىنشا ۇپايى جەتپەي قالعان جوبالاردى كەلەسى جولى قايتا قابىلداۋعا قاتىستى شەشىمدەر دە قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەدى. بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ءىرى قارا مال تۇقىمدارىن زەرتتەۋگە, ونىڭ ىشىندە اسىل تۇقىمدى جىلقىلاردى زەرتتەۋ ىسىنە ءمان بەرۋ ماڭىزدى. جىلقىنى قازاق دالاسىنا ءتان بايىرعى تۇقىم رەتىندە تىركەۋ, ەرەكشەلىگى مەن قالىپتاسۋىنا قاتىستى گەنومدىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەت. وسى ورايدا زەرتحانالىق مۇمكىندىكتەردىڭ تومەندىگىنەن كوپتەگەن سىناق ماتەريالىن شەتەلدەرگە جىبەرۋگە تۋرا كەلەدى. ال مۇنىڭ وزىندىك سالدارى بار ەكەنىن دە ەستەن شىعارمايىق. سونىمەن بىرگە ايماقتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىندا عىلىمي ورتالىقتار اشۋمەن قاتار ليزينگ الۋ, پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋ جاعىنا دا كوڭىل بولگەن ءجون.
رۋسلان وتەباەۆ,
«PolyTech Elektronics» جشس ەلەكترموبيلدەردى زاريادتاۋ ستانسالارىن سەريالىق ءوندىرۋ جوباسىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى:
– كەز كەلگەن عالىمعا ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن بەرگەنى ماڭىزدى. ءبىز العاش 2015 جىلى زاريادتى ستانسا ويلاپ تاۋىپ, ونىڭ بولاشاققا پايداسى تۋرالى ايتقاندا, سەنىمسىزدىك ءبىلدىرىپ, ەلەكترموبيل دامىمايدى دەگەن پىكىرلەردىڭ دە ايتىلعانى بەلگىلى. الايدا كۇنى بۇگىنگە دەيىن 200-دەن استام ءونىمىمىزدى ساتىپ, تيىمدىلىگىن دالەلدەدىك. بىراق ايتا كەتەتىن ماسەلە, عالىم عىلىمي زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن بولسا, ونەرتابىستى وندىرىسكە ەنگىزۋ بيزنەس سالاسىنىڭ ەنشىسىندە بولۋى كەرەك. ويتكەنى عالىم رەتىندە جوبانىڭ ومىرشەڭدىگىن ءار كەز دالەلدەي وتىرىپ, نارىققا شىعارۋمەن اينالىسۋ قوسىمشا ۋاقىت, كۇش تالاپ ەتەدى. سوندىقتان بۇل بيزنەسمەننىڭ جۇمىسى بولۋى قاجەت. وسى ارادا ستۋدەنتتەرگە دە عىلىم تۋرالى, ونىڭ وندىرىستىك جەتىستىكتەرىنە, بولاشاعىنا قاتىستى قاجەتتى اقپاراتتاردىڭ جەتىسپەي جاتقاندىعىن كورۋگە بولادى.
جانعازى مولدامۇراتوۆ,
حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كورپوراتسياسى جالپى قۇرىلىس فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى:
– كەيىنگى جىلداردا ادامزات ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن كوپتەگەن اپات ورىن الدى. COVID-19, كونتينەنتتەردەگى ورتتەر, جاقىندا تۇركيادا بولعان الاپات جەر سىلكىنىسى قازاقستان عالىمدارىن تولعاندىرۋعا ءتيىس. دەسەك تە وسىنداي جاعدايلاردان ساباق الا الماي وتىرعانىمىز جاسىرىن ەمەس. پرەزيدەنت ەلىمىزدەگى قۇرىلىس نىساندارىن زەرتتەۋ, سەيسميكالىق پاسپورتىن جاساۋعا تاپسىرما بەردى. بىراق جەتكىلىكتى كوڭىل بولمەگەندىكتەن, بۇل ماسەلە ءالى كەشەۋىلدەپ كەلەدى. بۇگىندە جەر سىلكىنىسى وڭتۇستىك قانا ەمەس, باتىس وڭىرلەردە دە تىركەلىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە كەڭەس كەزەڭىنەن قالعان قوندىرعىلاردى پايدالانىپ, شەگىنە جەتىپ قالدىق. گيدروتەحنيكالىق جاراقتار كونەرگەن. عالامدىق سۋ ماسەلەسى الدىڭعى قاتارعا شىقتى. سۋارمالى جەرلەردى ارتتىرۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. وسى ورايدا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى عىلىمداعى باسىمدىقتاردى انىقتاۋعا كوڭىل بولسە دەيمىز.
جەكسەنبەك توقتارباي,
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, «Engineered Science Q1» جۋرنالىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, gylym.kz سايتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى:
– گرانتتىق جوبامىز قاڭتار ايىندا قارجىلاندىرىلۋى قاجەت ەدى. مىنە, جاز كەلدى, ءالى كۇنگە قارجى بولىنگەن جوق. مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم گرانتتىق قارجىلاندىرۋ كەزەڭى ءۇش جىلدى قۇرايدى. وسى جىلدىڭ بەس ايى ارتتا قالدى دەيتىن بولساق, الداعى جەتى ايدا قارجىنى يگەرۋ قيىنعا سوعادى. ال كەرىسىنشە, ودان كەيىنگى ەكى جىلعا بولىنەتىن قاراجات جەتپەي قالادى. سوندىقتان قارجىلاندىرۋدى جىل-جىلعا بولمەي, بىردەن جالپى مەرزىمگە قاراستىرعان ءجون. ال عىلىمدى ناسيحاتتاۋدا جاستار اراسىندا اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ىسكە اسقانى ابزال. مەن قازىرگى كەزدە «Engineered Science Q1» جۋرنالىن, gylym.kz سايتىن وقىتۋشىلىق قىزمەتىممەن قاتار الىپ ءجۇرمىن. ويتكەنى بۇل پلاتفورمالارعا سۇرانىس بار, جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى.
بەكارىس نۇريمان,
Ankara Haci Bayram Veli University وقىتۋشىسى:
– يندەكستەلەتىن جۋرنالدار رەداكتسياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە فيلولوگيا سالاسى ماماندارى ءۇشىن حالىقارالىق جۋرنالداردىڭ رەيتينگىنە ساراپتاما جاساپ, ۇسىنىپ وتىرامىن. الايدا كەيبىر عالىمدار بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق جۋرنالداردى اجىراتۋدى, سونداي-اق «Science» جانە «Scopus» بازاسىنداعى جۋرنالدارىنىڭ تالابىنا ساي ماقالا جازۋدى دۇرىس يگەرە الماي كەلەدى. وسى باعىتتا قازاقستان نارىعىندا كوپتەگەن شەتەلدىك ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. عالىمداردىڭ بىلىكتىلىگى, عىلىمعا قاجەتتى اقپاراتتاردى مەڭگەرۋى ەرتە كەزەڭنەن قولعا الىنىپ, وقۋ ورىندارىندا سوعان ءمان بەرىلۋى قاجەت. بۇگىندە عىلىمي جەتىستىكتەردىڭ گۋمانيتارلىق سالادا دا جەمىسىن بەرەتىندىگىنە كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. وعان دالەل رەتىندە قاراحان داۋىرىندە جازىلعان «قۇتادعۋ بىلىك» ەڭبەگىن زەرتتەۋدى 2015 جىلى قولعا العان ەدىم. وسىعان وراي ۇستازدار ەڭبەكتى تۇپنۇسقادان وقىپ, گرافيكاسىن مەڭگەرمەيىنشە ونى ءتۇسىنۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتقان بولاتىن. وسى كەڭەسكە جۇگىنە وتىرىپ, 1069 جىلى جازىلعان ەڭبەكتى تۇپنۇسقادان وقىپ, تانىسۋعا تۋرا كەلدى. وسىعان قاتىستى ايتارىم, تۇركيادا ادەبيەتتانۋ باعىتىندا ۋنيۆەرسيەتتەردىڭ قاي-قايسىن الساق تا, ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتىنەن باستاپ ساق ءداۋىرى, كونە تۇركى, قاراحان ءداۋىرى, التىن وردا, قازاق حاندىعىنا دەيىنگى كەزەڭدەردى تەرەڭدەتىپ, جىلىكتەپ, تالداپ وقىتادى. بۇل كەزەڭ كەمىندە ون بەس عاسىر. ال قازاقستاندا اتالعان كەزەڭدەردى شولۋ تۇرىندە وتەتىنى قىنجىلتادى. وسىدان شىعاتىن قورىتىندى, ەلىمىزدە كەڭەس كەزەڭىندە ەزىلگەن, جانشىلعان پسيحولوگيامىزدى كوبىرەك سىڭىرگەندىكتەن, قازاق حالقىنىڭ ازات, ەشكىمگە تاۋەلسىز, داۋىرلەگەن كەزەڭدەرىن ءوز دەڭگەيىندە كورسەتە الماي كەلەمىز. سالدارىنان ۇلتتىق كينو ىسىندە, ادەبي شىعارمالاردا بۇل كەزەڭدەردىڭ سيپاتى تولىق اشىلمايدى. سوندىقتان ەجەلگى ءداۋىر ادەبيەتىن وقىتقاندا كەمىندە ءۇش ءداۋىردى قامتي وتىرىپ, بەس-التى شىعارمادان وقىتۋدى جولعا قويۋ كەرەك.
دايىنداعان
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
