ەندى, مىنە, قىزدى-قىزدىمەن ءدىني-رۋحاني ورتالىقتارىمىزدان ءبىر-اق شىعىپ وتىر. كۇنى كەشە تۇركىستانداعى ياساۋي كەسەنەسى جانىندا كەمپىرقوساق ءتۇستى تۋىن جەلبىرەتكەن ەكەۋ تاعى دا قوعامنىڭ قىتىعىنا ءتيىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە وسى تاقىرىپ كەڭ تالقىلانىپ جاتىر. بۇل جاعداي شىن مانىندە كوپتى ويلاندىرىپ تاستاعانى راس. لگبت تۋىن جەلبىرەتەم دەسەڭ, ەلىمىزدە جەر كوپ قوي. تاۋعا شىق, سايعا ءتۇس, جازىققا بار. ال قازاقتىڭ رۋحاني ورداسى سانالاتىن ياساۋي كەسەنەسىنە ارنايى بارىپ, ارانداتارداي باستارىنا نە كۇن تۋدى؟ ماقساتى نە؟ بۇلاي بەتىمەن جىبەرسەڭ, ەرتەڭ سول تۋدى مەشىتتىڭ توبەسىندە جەلبىرەتپەسىنە كىم كەپىل؟
وسى ورايدا ەلىمىزدە لگبت قوزعالىسى قاشان باستالعانى جايىندا تاريحقا ءسال شەگىنىس جاساساق. كسرو كەزىندە ءبىرجىنىستى قاتىناس پەن نەكەگە قاتاڭ تىيىم سالىنعانىن بىلەمىز. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە ەلىمىزدىڭ قىلمىستىق كودەكسىندە «قىزتەكەلىك» دەپ اتالاتىن 104-باپ بار ەدى. بۇل باپتىڭ عۇمىرى 1997 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن عانا جەتىپ, اقىرى جاھاندانۋمەن ەرە كەلگەن جاڭا دەموكراتيا «قۇندىلىقتارىنىڭ» تەگەۋرىنىنە شىداماي كوزدەن عايىپ بولدى. ياعني سول كەزدەن باستاپ 16-عا تولعان ادامداردىڭ سەكسۋالدى كوزقاراسىنا قاراماستان ءوز كەلىسىمىمەن جىنىستىق جاقىنداسۋى قىلمىس ساناتىنان شىعىپ قالدى. لگبت قوزعالىسىنىڭ ەركىن اياق الىسى وسى ۋاقىتتان باستاپ ەتەك الدى. ال 2003 جىلى ەلىمىزدە جىنىس اۋىستىرۋعا رەسمي تۇردە رۇقسات بەرىلدى.
احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «ۇلدى ۇلشا تاربيەلەسەڭ, ۇل بولىپ وسەدى, قۇلشا تاربيەلەسەڭ, قۇل بولىپ وسەدى» دەيتىن ايگىلى ءسوزى بار ەمەس پە؟ ەگەر الاش ارىسى قازىر ءومىر سۇرسە, «ۇلدى قىزشا تاربيەلەسەڭ, قىز بولىپ وسەدى» دەگەن ءسوزدى دە قوسار ما ەدى؟ ويتكەنى شىن مانىندە ۇلدى قىز قىلىپ تاربيەلەيتىن, ۇل بالالار اراسىنداعى «ماحابباتتى» ناسيحاتتايتىن كورىنىس كوبەيىپ بارادى. وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ كينوتەاترلارىندا «بازز لايتەر» ءمۋلتفيلمى قويىلاتىن بولىپ, بىراق قوعامنىڭ قارسىلىعى ارقاسىندا توقتاتىلىپ ەدى عوي. ونىڭ ىشىندە دە ءبىرجىنىستى قاتىناس جانە سولاردىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى تۋى اشىق ناسيحاتتالعان بولاتىن. بۇل شىن مانىندە دابىل قاعاتىن ماسەلە دەپ ويلايمىز. ويتكەنى يسلام قۇندىلىقتارىندا: «اينالاڭدا دۇرىس ەمەس ءىس جاسالىپ جاتقانىن كورسەڭ, شاماڭ جەتسە قولىڭمەن توقتات, وعان شاماڭ بولماسا ايتىپ توقتات, وعان دا مۇمكىندىگىڭ جەتپەسە, ىشتەي جەك كور. بۇل يماننىڭ ەڭ ءالسىزى» دەگەن بولاتىن. سوندىقتان قوعامدا بولىپ جاتقان جاعدايلارعا ارقايسىمىز جاۋاپتىمىز.
ماقالامىزدىڭ باسىندا كەلتىرگەندەي, لگبت قوزعالىسىنىڭ وكىلدەرىن بۇگىندە «الەۋمەتتىك نەمەسە سەكسۋالدى ازشىلىق» دەپ اتاپ ءجۇر. زاڭ بويىنشا كەز كەلگەن ازشىلىقتىڭ قۇقىعى قورعالۋى كەرەك. ال شىن مانىندە ولار ازشىلىق دەگەن ساناتقا جاتا ما؟ ءبىرجىنىستى قاتىناستى جاقتاۋشىلار ء«بىزدى قۇداي وسىلاي جاراتقان. سول سەبەپتى ۇل بولىپ ۇلدى, قىز بولىپ قىزدى ۇناتۋىمىزعا ءبىز كىنالى ەمەسپىز» دەپ بار «كىنانى» قۇدايعا بۇرا سالاتىن بولدى. ال قاسيەتتى قۇراندى پاراقتاساق, ءتىپتى باسقا دىندەردىڭ قاسيەتتى كىتاپتارىن اشىپ قاراساق تا, ول جەردە كەرىسىنشە ايتىلاتىنىن كورەمىز. ماسەلەن, «اعراف» سۇرەسىندە لۇت پايعامباردىڭ ءوز قاۋىمىنا «جەر بەتىندە سەندەرگە دەيىن ەشكىم ىستەمەگەن ارسىزدىقتى جاسايسىڭدار ما؟» دەگەن ءسوزى كەلەدى. ول قاۋىم اراسىندا ەركەك پەن ەركەكتىڭ «ماحابباتى» كەڭ تاراپ كەتكەن ەدى. قۇراندا اقىرى تاۋبەگە كەلمەگەن سوڭ قۇداي ولاردى جەر بەتىنەن تىپ-تيپىل قىلىپ جويىپ جىبەرگەنى ايتىلادى.
ءبىز – زايىرلى ەلمىز. حالىقتىڭ ءدىن ۇستانۋىنا تولىقتاي ەركىندىك بەرىلگەن. ەلىمىزدە 3 200-دەن استام عيباداتحانا (مەشىت, شىركەۋ, سيناگوگا) جۇمىس ىستەيدى. ول جەرگە بارساڭىز, ءبىرجىنىستى نەكەنى «ناعىز ازعىندىق», «اۋىر كۇنا» دەپ ايتادى. ال ەندى بىرەۋلەر, ياعني جاقتاۋشىلار ونى كۇنا ەمەس, ءتۋابىتتى اۋىتقۋشىلىق دەپ ەسەپتەيدى. وسى ەكىنشى ادامداردىڭ ءسوزىن دۇرىس دەپ قابىلدايتىن بولساق, ونىڭ سوڭى قانداي جاعدايلارعا اكەلىپ سوعاتىنىنا كوز جۇگىرتىپ كورەلىك. ءبىزدى الاڭداتاتىنى دا سول.
«زيناقورلىق» دەپ اتالاتىن كۇنانىڭ بار ەكەنىن بىلەمىز. بۇرىن مۇسىلمان جانە حريستيان مەملەكەتتەرى دىنمەن باسقارىلىپ تۇرعان ۋاقىتتا بۇل ءىس قىلمىس سانالاتىن. ال كەيىن الەمنىڭ بارلىق ەلدەرى ونى قىلمىس قاتارىنان شىعارىپ تاستادى. جوعارىدا ايتىلعانداي, 16 جاسقا تولساڭ جانە ءوز قالاۋىڭمەن جاسالسا بولدى, ەشكىمنىڭ سەندە شاتاعى جوق. «كوزگە ءشوپ سالۋ» دا بۇرىن اسا اۋىر قىلمىستار قاتارىنا جاتاتىن. ماسەلەن, الىسقا بارماي-اق تاۋكە حاننىڭ جەتى جارعىسىن وقىپ قاراساڭىز, ول جەردە كوزگە ءشوپ سالۋعا قاتىستى ارنايى باپ بار. ال قازىر كوزگە ءشوپ تۇگىل, بورەنە سالساڭ دا زاڭدارىمىز وعان «تۇسىنىستىكپەن» قارايتىن بولىپ الدى. بۇرىنعى زاماندا قىزتەكەلىك ءۇشىن ءولىم جازاسىنا دەيىنگى اۋىر ۇكىمدەر شىعارىلاتىن. ال قازىر «وركەنيەتتى» الەمنىڭ ءبارى ونى قىلمىس دەپ اتاۋعا اۋىزدارى بارمايتىن بولدى. قاسيەتتى كىتاپتاردا كۇنا دەپ سانالاتىن ىستەردىڭ ءبارىن وسىلايشا ءجىبىتىپ-جۇمسارتىپ كەلىپ, ەندى قازىر سولاردى داتتايتىنداردان گورى جاقتايتىنداردىڭ قاراسى قالىڭداپ جاتىر. سوندا بۇگىندە قازاقتىڭ دۇنيەتانىمىنا تومپاق, تاربيەسىنە كەرەعار كەلەتىن ەرسى ىستەردىڭ ءبارىن ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالدىرىپ, ازعىندىقتىڭ بەلەڭ الۋىنا جول بەرىپ جاتىر ەكەنبىز.
ويلانىپ قاراساق, ەندى ءبىر عانا نارسەنى قىلمىس قاتارىنان شىعارىپ تاستاۋ قالعان سياقتى. ەگەر وسى قارقىنمەن كەتە بەرسەك, بولاشاقتا كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ دا جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىعىن «بۇل دا سەكسۋالدى باعىتتىڭ ءبىرى», «قۇدايدىڭ جاراتقانى» دەپ اقتاپ, ونى زاڭداستىرۋدى قالايتىندار شىقپاي ما دەگەن كۇدىك كوڭىلگە ۇيالايدى. جالپى, وسىنداي ۇردىستەر قازىر باتىس الەمىندە بەلەڭ الىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكە سالا كەتەيىك. ماسەلەن, كانادا پارلامەنتى 2011 جىلى پەدوفيليانى قىزتەكەلىك سەكىلدى سەكسۋالدى وريەنتاتسيانىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە تانىسا, اقش-تا پەدوفيليانى زاڭداستىرۋدى جاقتايتىن ارنايى ۇيىمدار بار. ولار دا «قۇداي ءبىزدى سولاي قىلىپ جاراتقان. پەدوفيل بولعانىمىز ءۇشىن كىنالى ەمەسپىز» دەيدى.
ارينە, ەلىمىزدە بۇنى ەستىگەندە كوپ ادامنىڭ توبە شاشى تىك تۇراتىنى راس. ال بۇرىن «قىزتەكەلىك» پەن «زيناقورلىق» تۋرالى ايتقاندا اتا-اجەلەرىمىز ودان بەتەر شوشيتىن. بىراق بۇگىنگى جاھاندانۋ, «زاماناۋي دەموكراتيا», «ازشىلىقتىڭ قۇقىعىن قورعاۋ» دەگەن تۇسىنىكتەر ۇيات پەن ارسىزدىق اراسىنداعى شەكارانى جويىپ, ەتىمىزدى بارىنشا ۇيرەتىپ, ولاردىڭ ءبارىن ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالدىرىپ جىبەردى ەمەس پە؟ بۇگىنگى بولىپ جاتقان جاعدايلار, سونىڭ ىشىندە لگبت وكىلدەرىنىڭ باسقا جەردى قويىپ, ەندى قاسيەتتى ورىندارعا بارىپ بىلگەنىن ىستەۋى سونداي ءبىر زامانعا الىپ كەلە جاتقانداي كورىنەدى.
جوعارىدا ءبىز وتكەن جىلعى «بازز لايتەر» مۋلتفيلمىنە قاتىستى وقيعانى ايتىپ وتتىك قوي. سول تۋىندىنىڭ كورسەتىلۋىنە تىيىم سالىنعاندا ءبىرجىنىستى قاتىناستى جاقتاۋشىلار ادەتتەگىدەي: «بۇل زاماناۋي ءۇردىس. سەندەر ورتا عاسىردا قالىپ قويعانسىڭدار. قازىرگى زاماندى تۇسىنبەيسىڭدەر» دەپ داۋرىققانى بەلگىلى. جالپى, بۇل ادامدار ارقاشان وزدەرىن «زاماناۋي», ال وزدەرىمەن كەلىسپەيتىندەردى «ارتتا قالعان» دەپ سانايتىنىن جاقسى بىلەمىز. سول «بازز لايتەر» مۋلتفيلمىنە الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ دۋبايدا تىيىم سالىنعانىن ايتا كەتەيىك. سوندا دۋباي «ارتتا قالعان» بولسا, ءبىز قاي زاماندا ءجۇرمىز دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
