گاز سالاسى: جاڭارۋ جولىنداعى جاۋاپكەرشىلىك

سوڭعى ون شاقتى جىلدا ەلدەگى گاز تۇتىنۋ كولەمى 9-دان 21 ميلليارد­­­­­­ تەكشە مەترگە دە­يىن وسسە, گازداندىرۋ دەڭ­گەيى 59 پايىزعا ارەڭ تابان تىرەدى. ناتيجەسىندە, قازىرگى تۇتى­نۋ­دىڭ بەلسەندىلىگى مەن 2000 جىلدان بەرى وسپەگەن گاز قورى تاپ­شى­لىق­قا اكەلدى. تاۋارلىق گازدىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە گاز تاسىمالداۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى قوسى­لىپ, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىز­دى­گى­مىزگە سىن-قاتەر ءتوندى. وتكەن جىلى سۇرانىستىڭ ارتۋىنا جانە اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا بايلانىستى گاز تۇتىنۋ ساعاتىنا 4 ميل­ليون تەكشە مەتردەن اسىپ جى­عىلعان. ەل تۇرعىندارى بىلتىر تاۋلىكتىك ەكۆيۆالەنتتە 82 ملن تەكشە مەتر گاز تۇتىنسا, بيىل بۇل كورسەتكىش شا­­ما­­مەن 100 ملن تەكشە مەترگە جەتتى.

گازدى شەكتەن تىس قولدانۋدان بولەك, گاز قىزمەتىنىڭ جۇمىسىنا قىستىڭ دا قاھارى ءتيدى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى اپتالارىندا «قازترانسگاز ايماق» اپاتتىق-ديسپەتچەرلىك قىزمەتىنە تۇتى­نۋ­­شىلاردان 6 686 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. حالىقتى گازبەن ۇزدىك­سىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 76 بريگا­دا­نىڭ قىزمەتكەرلەرى تىنباي ەڭبەك ەتتى, قوسىمشا 52 بريگادا جۇمىلدىرىلدى. كۇزگى-قىسقى كەزەڭدە ىشكى نارىقتى گاز­­بەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋعا با­رىن­شا تىرىسقان «QazaqGaz» كوم­پانياسىنىڭ ءىس-شارالارى جاعدايدىڭ ءبىرشاما تۇراقتالۋىنا مۇمكىندىك بەردى. «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى سانجار جاركەشوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر 2023-2024 كۇزگى-قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دا­يىن­دىق باستالىپ كەتتى. بۇل رەتتە جىبەرىلگەن قاتەلىكتەر قايتا­لان­باۋى ءۇشىن جۇيەلى شارالار قابىلدانىپ, كەلەسى ماۋسىمعا كەم-كەتىكتەردى تۇزەتۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. «قازىردىڭ وزىندە 2023-2024 كۇزگى-قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىندا حالىقتىڭ سۇرانىسىن قام­تاماسىز ەتەتىن جۇمىس شتابى قۇ­رىلدى. بۇعان دەيىن ورىن ال­عان توتەنشە جاعدايلاردى ەسكەرىپ, حالىقتى گازبەن ۇزدىكسىز جابدىقتاۋ شارالارىنا الدىن الا قامدانۋ ۇستىندەمىز», دەدى ول.

وتكەن جىلى گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن بىر­قاتار قادامدار جاسالدى. كوم­پانيا گازدى بارلاۋ مەن ءوندىرۋدىڭ بارلىق پەرسپەكتيۆالى جوبالارىن شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن «امانگەلدى گاز» سەرىكتەستىگىن قايتا قۇرىپ, جاڭا بولىمشە اشتى. گەولوگيالىق بارلاۋ مەن جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋگە وننان استام ليتسەنزيا الۋ ماق­سات ەتىلىپ وتىر. بارلاۋ جانە ءوندىرۋ جونىندەگى جول كارتاسى شەڭ­بە­رىندە رەسۋرستىق بازانى 700 ميلليارد تەكشە مەتردەن استام گازعا ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. سول سە­كىلدى بىلتىر تامىز ايىندا قا­شا­عان گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوبا­سى ۇلتتىق كومپانيانىڭ سەنىم­گەرلىك باسقارۋىنا بەرىل­دى. «QazaqGaz» جوبانى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن قايتا جانداندى­رىپ, نىسانداعى قۇرىلىس-مونتاج­ جۇمىستارىن ەداۋىر ىلگە­رى­لەتتى. قازىردە «QazaqGaz» ماڭ­عىستاۋ, اتىراۋ جانە الماتى وب­لىس­­تارىندا گاز كولىگى ينفرا­قۇ­رى­­لىمىن جاڭعىرتۋ بويىنشا جال­پى قۇنى 455 ميلليارد تەڭ­گە­دەن اساتىن باسىم جوبالاردى بەلسەندى ىسكە اسىرىپ جاتىر. وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلامالارىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ ستراتەگيالىق جانە الەۋمەتتىك ما­ڭىزى زور.

الدىڭعى جىلدارى ەلىمىزدە گاز سالاسىن دامىتۋ تۋرالى جۇ­يەلى كوزقاراس قالىپتاسپادى. وسىعان بايلانىستى «QazaqGaz» گاز سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا قۇ­جاتىن ازىرلەپ, ونىڭ دامۋىن­ ىن­تا­لاندىرۋداعى ءوز ءرولىن اي­قىن­دادى. 12 باعىتتى جانە 50-دەن استام جوبانى قامتيتىن دامۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ تۇراقتى گاز نارىعىن قۇرۋعا, قىزمەتتىڭ بارلىق سالاسىندا قۇندىلىقتى ايقىنداۋعا جانە كومپانيانى IPO-عا ءساتتى شىعۋعا دايىنداي وتىرىپ, ۇيىمنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­تال­عان. سونىمەن قاتار ەلى­مىزدە گازدىڭ ستراتەگيالىق رەزەرۆ­تەرىن قۇرۋ ماقساتىندا كوم­پا­نيا ەنەرگەتيكا مينيستر­­لى­گىمەن بىر­لەسىپ, 2030 جىلعا دەيىنگى كە­زەڭگە ارنالعان قولدانىستاعى گاز قويمالارىن كەڭەيتۋگە جانە جاڭا جەراستى گاز قويمالارىن قۇ­رۋ­عا باعىتتالعان جول كارتاسىن ازىرلەدى.

كەلەسى وزەكتى مىندەت ‒ سالا­نىڭ شىعىنسىزدىعى مەن ينۆەس­تيتسيالىق تارتىمدىلىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋ. وتكەن جىلدىڭ قو­رى­تىندىسى بويىنشا شىعىس­تار­دى وڭتايلاندىرۋ ناتيجەسىندە «QazaqGaz» قارىزى 26 پايىزعا ازايعان. دەگەنمەن ۇلتتىق كوم­پانيانىڭ ىشكى نارىقتا تاۋارلىق گازدى كوتەرمە ساتۋ قىزمەتى گاز­دى جەتكىزۋدىڭ جوعارى قۇنى مەن تومەن رەنتابەلدىلىگىنە باي­لانىستى شىعىندى بولىپ قا­لۋدا. گاز ەكسپورتىنان تۇسكەن كىرىستەر كوپتەگەن جىل بويى ىشكى نارىقتا قولايلى باعا­لار­دى ساقتاپ كەلدى. بىراق ىشكى نارىقتا گازعا قاجەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ەكسپورتتان تۇسەتىن پايدا ازايىپ جاتىر. وسى تۇيتكىلدى شەشۋ ءۇشىن «QazaqGaz» وتكەن جىلعى جەل­­توق­سان­دا ءتيىستى زاڭناماعا ەن­گىزۋگە: گاز تۇتىنۋشىلاردىڭ ءىرى كوم­مەرتسيالىق تۇتىنۋشىلار مەن ماينەرلەرگە قاتىستى ەكى جاڭا ساناتىن ايقىنداۋ; تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاۋارلىق گازعا باعا بەلگىلەۋ مەحانيزمىن وزگەرتۋ; م ۇلىكتى با­لانسقا نەمەسە سەنىمگەرلىك باس­قا­رۋعا قابىلداۋ كەزىندە تاۋار­لىق گازدى تاسىمالداۋعا بەكى­­تىلگەن تاريفتەردى وزگەرتۋ; جىل سايىنعى تۇزەتۋ مۇمكىن­دى­گى­مەن 5 جىلدىق كەزەڭگە تاۋارلىق گازعا كوتەرمە باعانى بەكىتۋ; جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋشىلاردان گاز­دىڭ جاڭا كولەمىن ساتىپ الۋ باعا­سى­نىڭ ىنتالاندىرۋشى فورمۋلاسىن قولدانۋ جونىندە باستاما كوتەردى.

الەمدە قالىپتاسقان ەكونو­مي­كالىق جانە گەو­ساياسي جاعدايعا قاراماستان, ەلى­مىز­­دىڭ گاز سالاسى وتكەن جىلى تۇ­راقتى دامۋ مەن ءوسۋ ۇدەرىسىن كورسەتتى جانە بۇل قارقىننىڭ ساقتالۋىنا بارىنشا كۇش سالىنادى. «QazaqGaz» ۇلتتىق گاز كومپانيا­سى رەي­تين­گىنىڭ ۆۆ-دان ۆۆ+ دەيىن جوعا­رىلاۋىن جەتەكشى S&P Global Ratings اگەنتتىگى راستادى. اگەنتتىكتىڭ حابارلاۋىنشا ۇلتتىق كومپانيانىڭ قار­جى­لىق كورسەتكىشتەرى تۇ­راقتى. وعان ەل ۇكىمەتىنىڭ گازداندىرۋ قارقىنىن ارتتىرىپ, «جاسىل ەكونوميكاعا» بەت بۇرۋى نەگىز بولدى. 2018 جىلدان بەرى گازعا دەگەن سۇرانىستىڭ 50 پا­يىزعا وسۋىنە بايلانىستى گاز ەنەر­گە­تي­كالىق تۇراقتىلىقتىڭ باستى قۇرامداس بولىگىنە اينالىپ وتىر. سايكەسىنشە, ۇلتتىق گاز كومپانياسىنا ارتىلعان سەنىم جۇگى سالماقتى بولا بەرمەك.