Energyprom اقپاراتى بويىنشا ەادب ساراپشىلارى ورتاق وڭىردە ‒ ءبىزدىڭ ەلدەگى جانە رەسەي, ارمەنيا, بەلارۋس, قىرعىزستان, تاجىكستان, وزبەكستانداعى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى فاكتورىن باعالاعان. ولاردىڭ تۇجىرىمىنا سايكەس ەۋرازيالىق ايماق ازىق-ت ۇلىكپەن ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتىپ قويماي, ەكسپورتتىڭ ارقاسىندا وزگە ەلدەردەگى 155 ملن ادامدى ازىقتاندىرىپ جاتىر. 2021 جىلى ايماق بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كوپشىلىك توپتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى ء(وندىرىستىڭ فيزيكالىق كولەمىنىڭ تۇتىنۋدىڭ فيزيكالىق كولەمىنە قاتىناسى) شامامەن 100%-دى قۇرادى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيى 80-90%. وسى جەتى ەلدە از وسىرىلەتىن جەمىس-جيدەك قاجەتتىلىكتىڭ 65%-ىن عانا قامتيدى. بۇل ەۋرازيا اۋماعىنىڭ كوپ بولىگىنىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى.
ەادب باعالاۋى بويىنشا جالپى قامسىزدانۋ دەڭگەيىندە ەلىمىز بەلارۋس پەن رەسەيدەن كەيىن ءۇشىنشى ورىندا. اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىنىڭ بارلىق ساناتتارى جونىنەن ەلىمىزدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى كورسەتكىشى ءىس جۇزىندە 80%-دان جوعارى. ءبىزدىڭ وسال تۇسىمىز ‒ قانت, ونىڭ رەسپۋبليكاداعى ءوندىرىس كولەمى ءوز قاجەتتىلىگىمىزدى وتەۋگە جەتپەيدى. دەسەك تە استىق كولەمى بويىنشا ايماقتا ەكىنشى ورىندامىز: ىشكى قاجەتتىلىك ءۇشىن بيدايدىڭ 125%-ى وسىرىلەدى. بۇل رەسپۋبليكاعا استىق ەكسپورتى بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك كوشباسشىلاردىڭ وندىعىنا كىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. كارتوپپەن قامتاماسىز ەتۋدە رەسپۋبليكامىز ايماقتا 104% كورسەتكىشپەن ءبىرىنشى ورىندا. سونداي-اق ەلىمىزدە ىشكى سۇرانىستى وتەيتىن كوكونىس پەن باقشا داقىلدارى (108%) وسىرىلەدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ 2022 جىلعا جاسالعان مالىمەتتەرى دە وسى شامالاس. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى كورسەتكىشى 80%-دان اسادى. كەيبىر ونىمدەر بويىنشا ءتىپتى ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالدى. اتاپ ايتقاندا, بىلتىردان بەرى ەلىمىز قانت ءوندىرىسىن ارتتىرا باستادى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق قانت قاجەتتىلىكتىڭ 50,8%-ىن وتەپ, سايكەسىنشە 49,2%-ىن يمپورتتاعان. وتاندىق ءوندىرىس ەسەبىنەن ءالى دە جەتىسپەيتىن تاۋارلار قاتارىندا ءسۇت ونىمدەرى دە بار. ولار ءىشىنارا (15,4%) باسقا ەلدەردەن يمپورتتالادى. بۇل جەردە يمپورتتالاتىن نەگىزگى ءسۇت ونىمدەرى ‒ ىرىمشىك, يوگۋرت سەكىلدى وڭدەلگەن تاۋارلار. ال ءسۇتتىڭ ءوزى (95,7%) وتاندىق وندىرۋشىلەردەن الىنادى.
ەادب ەكونوميستەرى ءوز بايانداماسىندا الەمدەگى ينفلياتسيالىق ۇردىستەرگە باعا بەرگەن. بۇل رەتتە ازىق-ت ۇلىك قولجەتىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى تاياۋ جىلداردا تاعى دا باعا ءوسىمى بولجانىپ وتىر. سوندىقتان اگروونەركاسىپ كەشەنىندە رەسۋرستىق الەۋەتى جوعارى قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك تۋماق. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, رەسپۋبليكا اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىنىڭ الدەقايدا كوپ كولەمىن ءوندىرىپ, ودان مول تابىس تابا الادى. بۇل تۇرعىدا ەلىمىزدىڭ پايدالانىلماعان ەكسپورتتىق الەۋەتى 41,2%-عا باعالانادى.
«ازىق-ت ۇلىك مۇنايدىڭ دەڭگەيىنە كوتەرىلىپ, ونىڭ ەكسپورتىنىڭ ساياسي ماڭىزدىلىعى ارتادى. الدىمەن كوروناۆيرۋستىق پاندەميا جانە ونىمەن كۇرەسۋ شارالارىنىڭ اسەرىنەن, كەيىن گەوساياسي شيەلەنىستەردىڭ كۇرت وسۋىنە, سانكتسيالارعا, جاھاندىق جەتكىزىلىم تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋىنا جانە تاعى باسقا كەدەرگىلەرگە بايلانىستى ازىق-ت ۇلىك باعاسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى دەڭگەيدەن اسىپ ءتۇستى. وتكەن جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنداعى كەيبىر قۇلدىراۋعا قاراماستان, باعا 2021 جىلعى دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي جوعارى بولىپ قالادى», دەپ ەسەپتەيدى ەادب ساراپشىلارى.
بولاشاقتىڭ اگروالەۋەتىن ەسەپتەۋ ءۇشىن دامۋدىڭ ينەرتسيالىق جانە ماقساتتى ەكى ىقتيمال ستسەناريى قاراستىرىلعان. ءبىرىنشىسى بويىنشا اگروونەركاسىپتىك كەشەن قازىرگى كەزدەگى ۇدەرىستەر بويىنشا داميتىنى بولجانسا, ەكىنشى ستسەناري ەلدەردىڭ ستراتەگيالىق تۇرعىدان قولعا الاتىن شارالارىمەن بايلانىستى. ەادب ەسەپتەۋىنشە ينەرتسيالىق ستسەناري بويىنشا قازاقستان 2035 جىلعا قاراي (2021 جىلمەن سالىستىرعاندا) اۋىل شارۋاشىلىعى رەسۋرستارىنىڭ قۇنىن 43,8%-عا ارتتىرادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوز نارىعى مەن ەكسپورتى ءۇشىن 4,6 ملرد دوللاردىڭ ءونىمىن شىعارادى دەپ بولجانۋدا. ۇلتتىق باعدارلامالاردا العا قويىلعان بارلىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولسا, وندا الەۋەت 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 93,8%-عا ارتىپ, 6,2 ملرد دوللارعا جەتەدى.
ءبىزدىڭ ەكسپورتتان تاباتىن تابىسىمىزدىڭ كوبى استىقتان تۇسەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلىنىڭ بۇل ءتۇرىن شەتەلگە ساتۋ باعىتىنداعى مۇمكىندىگىمىز 2035 جىلعا قاراي 7 ملن توننادان 9,9 ملن تونناعا دەيىن ارتپاق. سونداي-اق ماي-توڭماي ونەركاسىبى مەن ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتى دا ءوسۋى مۇمكىن. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ باسقا توپتارىنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ نەمەسە جالپى سىرتقا شىعارۋدىڭ ىقتيمالدىعى تومەن. بۇل بىرىنشىدەن ىشكى نارىقتىڭ وسۋىنە بايلانىستى (2035 جىلعا قاراي قوسىمشا 3 ملن ادامعا كوبەيەدى). ەكىنشىدەن, وپتيميستىك بولجامدار بويىنشا ەلدەگى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ءونىمنىڭ ەكونوميكالىق قولجەتىمدىلىگى دە ارتادى. ءسويتىپ, ىشكى سۇرانىس فاكتورلارى جاعدايعا ايتارلىقتاي اسەر ەتۋى مۇمكىن.
