الماتىدا «Bilim Invest» ۇلتتىق رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى وتكىزگەن «بالالىق شاققا ينۆەستيتسيا» ءىV رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ناتاليا جۇمادىلداەۆا ەلىمىزدە بالاباقشا جەتىسپەۋشىلىگىنىڭ باستى سەبەپتەرىنە توقتالدى.
– جەكەمەنشىك بالاباقشالارعا سۇرانىستىڭ جوعارىلىعى باسەكەلەستىكتىڭ دامۋىنا جول اشادى. دەگەنمەن ولاردى تىركەۋ بارىسىندا بەلگىلەنگەن تالاپتار قاتاڭ ساقتالۋى قاجەت. ويتكەنى ءبىزدىڭ ۆەدومستۆو سەبەپسىزدەن-سەبەپسىز تاربيە وشاقتارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزە المايدى ءارى بۇل بيزنەستىڭ ىسىنە ارالاسۋ بولىپ سانالادى. سوندىقتان سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق, توتەنشە جاعدايلاردى قاداعالايتىن ورگاندار مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ورىندارىنداعى بالالار قاۋىپسىزدىگىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن قاپەردەن شىعارماۋى قاجەت. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ قىزىلوردا, الماتى, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنداعى مەكتەپكە دەيىنگى ورتالىقتار جۇمىسى رەسپۋبليكاداعى وزگە تاربيە وشاقتارىنا ۇلگى, – دەدى ن.جۇمادىلداەۆا.
وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە قاراستى بالالاردى ەرتە دامىتۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مانارا اداموۆانىڭ ايتۋىنشا, بالالىق شاققا سالىنعان ينۆەستيتسيا تاربيە ىسىندە ۇلتتىق باعدارلامالار جۇيەلى ىسكە اسقاندا عانا جەمىسىن بەرەدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن قولعا الىنعان قاناتقاقتى جوبا اياسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان 20-دان استام بالاباقشا ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. بۇل وسى يگى شارانى الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ وتىر. ەندىگى كەزەكتە وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندەر, ەكولوگيالىق قولجەتىمدى ويىنشىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ, بالالار قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ, تاربيەشى-پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ولارعا الەۋمەتتىك جاعداي جاساۋ مىندەتى تۇر. ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى وسى تالاپتار ورىندالعاندا بالاباقشالار جۇمىسىنىڭ زاماناۋي باعىتتا داميتىنى ءسوزسىز.
بۇگىندە 500-دەن استام بالاباقشا مەن 20-عا جۋىق مەكتەپتى بىرىكتىرىپ وتىرعان «Bilim Invest» قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى كۇلاندا باتىربەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, جەكەمەنشىك بالاباقشا اشقان جەكە كاسىپكەر بالالار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ, ساپالى ءبىلىم مەن ونەگەلى تاربيەنى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بۇگىندە سالادا بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعىمەن قاتار بالانىڭ جاسىنا لايىقتى, دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ويىنشىقتار, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدار جەتكىلىكسىز. سونىمەن قاتار ولاردىڭ دۇرىس تاماقتانۋىنا كوڭىل ءبولۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعانى انىق.
وسى ورايدا س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى نۋتريتسيولوگيا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, PhD, ۇلتتىق سالاماتتى تاعامتانۋ ورتالىعىنىڭ مامانى ايگۇل قوجاحمەتوۆا ەلىمىزدەگى بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردەگى تاماقتانۋ جۇيەسىنە قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسى مەن ۇلتتىق سالاماتتى تاعامتانۋ ورتالىعى تاراپىنان كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ماماننىڭ ايتۋىنشا, وسى ماقساتتا يۋنيسەف باعدارلامالارى اياسىندا ءتيىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن ول مەكتەپ اسحاناسىنداعى ولقىلىقتارعا توقتالىپ, جابدىقتاردىڭ, ادىستەمەلىك نۇقاۋلىقتاردىڭ ەسكىرگەنىن العا تارتتى.
– بالاباقشاداعى بوبەكتەر بۇگىنگى كۇن ۇدەسىنە سايكەس كەلمەيتىن وسىدان ون جىل بۇرىنعى نورمالارمەن تاماقتانىپ ءجۇر. قازىرگى ۇرپاقتىڭ بولمىس-ءبىتىمىن وسىدان ون جىل بۇرىن تۋعان بالالارمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ولاردىڭ اقپاراتتى قابىلداۋى مەن دامۋىندا اكسەلەراتسيالىق وزگەشەلىكتەر بار. سوندىقتان جاڭا بۋىنعا جاڭاشا اس ءمازىرىن دايىندايتىن كەز كەلدى. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدە وسەتىن كوكونىستەر مەن جەمىستەردى, ۇلتتىق تاعامداردى اس مازىرىنە قوسۋ مىندەتى تۇر. حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق كودى ۇلتتىق تاعامنان باستالادى دەسەك, عارىشكەرلەردىڭ دە اس مازىرىندەگى ماڭىزدى تاعام سانالاتىن شۇبات, قىمىز, ساۋمال, ەت, قازى سياقتى ۇلتتىق ونىمدەردىڭ قۇنارى جوعارى ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتاردى ازىرلەيتىن, قۇراستىراتىن, قاداعالايتىن مامانداردىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا. ۇلتتىق تاعامداردى ەپيدەميالوگيالىق تۇرعىدان جارامسىز نەمەسە قولجەتىمسىز, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىنە سايكەس كەلمەيدى دەگەن جەلەۋمەن الشاقتاتۋىنىڭ سالدارىنان, بالاباقشالار مەن مەكتەپتەردىڭ اس مازىرىنە قۇنارى از, ساپاسى تومەن تاعامدار ەنىپ كەتكەن. بۇگىنگى بالالار كەلەشەگىمىزدىڭ دىڭگەگىن ۇستايتىن ازاماتتار بولعاندىقتان, ينۆەستيتسيانى مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپ جاسىنداعى بالالار دەنساۋلىعىنا, بىلىمىنە سالىپ, اس ءمازىرى جاسىنا, تىپتەن جىنىسىنا, تالعامىنا ساي زاماناۋي تۇردە وڭدەلۋى قاجەت. بۇل جەردە باليعات جاسىنا تولعان قىز جانە ەر بالالاردىڭ تاماقتانۋىندا دا وزىندىك ەرەكشەلىكتەر بار. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ زياندى تاعامدار تىزىمىنە ەنگەن تاعامداردى ءجونسىز تۇتىنۋ سالدارىنان جاسوسپىرىمدەردىڭ ءبىر باسىندا ءتۇرلى اۋرۋلار پايدا بولىپ, زات الماسۋ ءۇردىسى بۇزىلىپ جاتىر. وتباسىنداعى مەرەكەلىك شارالاردا قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىن تۇتىنۋ, تاعامتانۋ ونەگەسىن ۇلگى ەتكەننەن گورى زيان تاعامدارعا تاپسىرىس بەرىپ, تىپتەن وزگە ەلدەردىڭ داستارقانىنا, ەكونوميكاسىنا ۇلەس قوسىپ كەلەمىز. سالدارىنان ءوز قۇندىلىقتارىمىزدى جوعالتىپ الامىز با دەگەن قاۋىپ بار, – دەيدى ا.قوجاحمەتوۆا.
بۇگىندە مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ىسىندە ۇلتتىق كادرلار دايارلاۋ ءىسى ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. ۇلتتىق تاربيە قۇندىلىقتارىن زاماناۋي جەتىستىكتەرمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ تاربيەلەۋدەگى تاجىريبەسىمەن بولىسكەن «فايزامان» جشس ديرەكتورى باقزات قاسىمبەكوۆا اتالعان سەرىكتەستىككە قاراستى 4 بالاباقشادا 625 بالا تاربيەلەنىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
– بالالارعا قامقورلىق ول ۇلتتىق تاربيەدەن باستاۋ الادى. بۇگىندە تالعار, ىلە اۋداندارىنداعى بالاباقشالاردا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ بالالارى دا قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرى مەن قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ جاتىر. شەتەلدەردىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسا كەلىپ, جاقسى قاسيەتتەردى بويىنا سىڭىرگەن قازاقتىڭ بالاسىنداي بالا جوق ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. وسى ون جىلدىقتا «فايزامان» بالاباقشالار جەلىسىندە مەڭگەرۋشىلەر مەن ادىسكەرلەردىڭ جاڭا تولقىنى تاربيەلەندى. كوپتەگەن بىلىكتى مامان بالاباقشالاردا تاجىريبە جيناقتاي وتىرىپ, جەكەمەنشىك بالاباقشالار اشىپ, ۇرپاق تاربيەسىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋمەن قاتار كاسىپكەرلىكتى دە قاتار الىپ كەلەدى. ءوز ىسىنە ادال مامانداردىڭ ارقاسىندا اتا-انالار دا بالاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭدامايدى, – دەيدى ب.قاسىمبەكوۆا.
الماتى
