سۋرەت اتباسارداعى ءى.ەسەنبەرليننىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەيى قورىنان الىندى
حح عاسىردا ەل تاريحىنىڭ اقتاڭداقتارىن اشقان, حالىقتىڭ تاريحي ساناسىن وياتىپ, ءار رومانى ادەبي-مادەني ومىردە جاڭالىققا اينالعان بەلگىلى قالامگەر ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ دە شىعارماشىلىقتا جولى بولعانىمەن, وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارى ادەبيەت وليمپىندە مىقتاپ ورنىعىپ, نومەنكلاتۋرالىق قىزمەتتەر اتقارعانىمەن, ەڭبەگىن ەلەۋدە كەمشىندىك كورگەنى, ءتىپتى ءوز كەزەڭىندە ەڭبەگىنىڭ ءادىل باعالانباعانى بەلگىلى.
وسى ورايدا «اشىنعاندا اششى داۋىسى شىققان» قالامگەردىڭ ادىلدىك ىزدەپ, شىندىق جولىندا شارق ۇرىپ جازعان حاتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆىندەگى ءى.ەسەنبەرلين قورىندا (2144-قور) ساقتالعان. حاتتاردىڭ نەگىزگى مازمۇنى لەنيندىك جانە كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنىلىپ, ىرىكتەۋدىڭ بارلىق كەزەڭىنەن سۇرىنبەي ءوتىپ, قورىتىندى كەزەڭدە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن لاۋرەاتتار تىزىمىنەن سىزىلىپ قالا بەرگەن جازۋشىنىڭ روماندارىنا جانە كەيبىر تۋىندىلارىن جارىققا شىعارۋعا قاتىستى.
ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن تاريحقا ۇڭىلگەن ءجون. ەڭ العاشقى رەت ءىلياس ەسەنبەرلين 1971 جىلى «قاتەرلى وتكەل» رومانى ءۇشىن كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنىلدى. روماندى قازاق ادەبي سونىمەن قاتار سول كەزدەگى وداقتىق باسىلىمدار دا جوعارى باعالايدى. «وگونەك» جۋرنالىنىڭ 1971 جىلعى №38 سانىندا جاريالانعان ء«ومىر ساباقتارى» («ۋروكي جيزني») اتتى ماقالاسىندا س.نيكيتين «قاتەرلى وتكەل» رومانى – جوعارى ار-وجدان تۇرعىسىنان جازىلعان سۋرەتكەرلىك تۋىندى. بۇركىتتىڭ «مەن ءوز قاتەمدى ءتۇسىندىم» دەۋى – رومان كەيىپكەرىنىڭ ومىردەن العان ساباعىنىڭ ناتيجەسى عانا ەمەس, وقىرمان ءۇشىن دە وبەكتيۆتى شىندىق تۇرعىسىنان ەستەتيكالىق ۇعىم مانىنە يە بولادى» دەپ باعا بەرەدى. الايدا سول جىلى ۆ.ي.لەنين اتىنداعى سارايدى (قازىرگى رەسپۋبليكا سارايى) جوبالاعان ساۋلەتشىلەر توبىنا كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ بەرىلۋىنە بايلانىستى ءى.ەسەنبەرلينگە سىيلىق بەرىلگەن جوق.
1971 جىلى 12 قاراشادا وتكەن قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ وتىرىسىندا «پروستور» جۋرنالىنىڭ 1970 جىلعى №5, №6, №7 ساندارىندا ورىس تىلىنە اۋدارىلىپ جاريالانعان ءى.ەسەنبەرليننىڭ «حان كەنە» (تۇپنۇسقادا «قاھار») رومانىن 1972 جىلى كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنۋ تۋرالى ۇسىنىسى قولداۋ تابادى. روماندى قولداپ و.سۇلەيمەنوۆ, م.سيماشكو, ن.روۆەنسكي, س.باقبەرگەنوۆ, ءا.ءشارىپوۆ, د.سنەگين, ج.مولداعاليەۆ, ءى.جارىلعاپوۆ ءسوز سويلەيدى. ناتيجەسىندە, ون ەكى قۇجاتتان تۇراتىن ءىس جيناقتالىپ, سىيلىققا ۇسىنۋ قۇجاتتارى ادەبيەت, ونەر جانە ساۋلەت سالاسىنداعى لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار كوميتەتىنە جولدانادى (قر وما, 2144-قور, 1-تىزبە, 140-ءىس).
بايگەگە ۇكىلەپ قوسىلعان تۋىندى مارەگە جەتپەي, ادەبيەت جونىندەگى 1972 جىلى كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا «جاندى سۋ» («جيۆايا ۆودا») پوەماسى ءۇشىن وزبەك اقىنى رامز بابادجان, «جىلدارعا قارايلاي» («گودام ۆسلەد») ولەڭدەر جيناعى ءۇشىن باشقۇرت اقىنى مۇستاي كارىم يە بولادى.
1976 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارماسى «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىن قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ قوعامدىق عىلىمدار سالاسىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىعىنا ۇسىنادى. ادەبي ءومىر شەجىرەسىندە جازۋشىلاردىڭ بۇل سىيلىققا ۇسىنىلۋى ءبىرىنشى رەت ەمەس. 1966 جىلى ءسابيت مۇقانوۆ ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتى اباي مەن شوقان جونىندەگى «جارقىن جۇلدىزدار» اتتى مونوگرافياسى ءۇشىن يەلەنگەن بولاتىن. ال «كوشپەندىلەر» بولسا وسى مارتەبەلى سىيلىققا ۇسىنىلعان العاشقى كوركەم تۋىندى. رومان-تريلوگيا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتى العان جوق, سىيلىققا 1977 جىلى اكادەميك جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆ يە بولدى.
1979 جىلى قازاقستان جازۋشىلار وداعى «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىن لەنيندىك سىيلىققا ۇسىنادى. سول جىلى وتكەن جازۋشىلار وداعىنىڭ پروزا جونىندەگى كەڭەسىندە ءسوز سويلەگەن كەڭەس توراعاسى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ «بۇگىندە ءوز ۇيىندە ابايدىڭ ولەڭدەر جيناعى, م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسى, ءى.ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» رومان-تريلوگياسىن جيناماعان ءارى مۇنى ماقتان تۇتپاعان قازاق وتباسى, ءسىرا كەم دە كەم» دەيدى. ر.توقتاروۆ, ج.تىلەكوۆ, ا.بايتاناەۆ, م.سيماشكو, ب.توعىسباەۆ, س.باقبەرگەنوۆ, ن.روۆەنسكي, ق.يساباەۆ, س.ءجۇنىسوۆ, م.ماعاۋين, ك.سەگىزباەۆ, ج.التايباەۆ, ءا.تارازي ءسوز سويلەپ, روماندى ءبىراۋىزدان ماقۇلدايدى. كەيىننەن جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ 9 ساۋىردە وتكەن جيىنىندا دا روماننىڭ لەنيندىك سىيلىققا ۇسىنىلۋىن قالامگەرلەر قاۋىمى جاپپاي قولدايدى (قر وما, 2144-قور, 1-تىزبە, 284-ءىس).
ادەبيەت, ونەر جانە ساۋلەت سالاسىنداعى لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار كوميتەتىنە جولدانعان ۇسىنىمحاتتا كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ كسرو تاريحى جانە شىعىستانۋ ينستيتۋتتارى, قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتى مۇقيات قاراعاننان كەيىن عانا 1978 جىلى «سوۆەتسكي پيساتەل» باسپاسىنان شىققان ورىس تىلىندەگى اۋدارماسى ۇسىنىلىپ وتىرعانى ايتىلادى. ءانۋار ءالىمجانوۆ قول قويعان ۇسىنىمحاتتا «تريلوگيانىڭ جوعارى يدەيالىق كوركەمدىگى عانا ەمەس, قازاق حالقىنىڭ وتكەن تاريحىمەن قالىڭ وقىرماندى تانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ىرگەلىلىگى (حات ماتىنىندە «فۋندامەنتالنوست») مەن عىلىمي دالدىگى باعالانارىنا سەنەمىز» دەلىنگەن (قر وما, 2144-قور, 1-تىزبە, 148-ءىس).
1980 جىلى 27 اقپانداعى ادەبيەت, ونەر جانە ساۋلەت سالاسىنداعى لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار كوميتەتىنىڭ حابارلاماسىندا بايگەنىڭ كەلەسى كەزەڭىنە وتكەن ادەبيەت سالاسىنداعى ءۇش تۋىندىنىڭ بەل ورتاسىندا ءى.ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىنىڭ بار ەكەندىگى حابارلانعان. الايدا بايگەدەن شاشاسىنا شاڭ جۇقپاي كەلگەن شىعارمانى كومبەگە جاقىنداعان تۇستا ءتۇرلى قارا نيەت جاندار اياعىنان شالىپ, تۇپتەپ كەلگەندە مارتەبەلى سىيلىققا ادەبيەت سالاسىنان گازەت رەداكتورى باچان ءراميشۆيليدىڭ ءومىر جولى تۋرالى جازىلعان «ماڭگىلىك زاڭى» («زاكون ۆەچنوستي») رومانى ءۇشىن گرۋزين جازۋشىسى نودار دۋمبادزە, ولەڭمەن جازىلعان «سانا سوتى» («سۋد پامياتي»), «الىستاعى سانا» («دال پامياتي») رومان-ديلوگياسى ءۇشىن ورىس اقىنى ەگور يساەۆ يە بولدى.
لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى مۇشەسى بولعان شىڭعىس ايتماتوۆ بۇل جونىندە 1996 جىلى 2 ناۋرىزدا بريۋسسەلدەن قوزىكورپەش ەسەنبەرلينگە جازعان حاتىندا بىلاي دەيدى: «...كوميتەت جۇمىسىنا كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى – مادەنيەت ءبولىمىنىڭ وكىلى قاتىسىپ, قاداعالاپ وتىرعانىن كوپ ادام بىلە بەرمەيدى. ول ادەتتە باقىلاۋشى ەسەبىندە بولعانىمەن, كوبىنە ونىڭ پىكىرى شەشۋشى ءرول اتقارىپ, ساناسۋعا ءماجبۇر بولاتىنبىز... ءبىرىنشى كەزەڭنەن ءوتىپ «كوشپەندىلەر» شەشۋشى كەزەڭگە, قۇپيا داۋىس بەرۋگە جولداما الدى. مىنە, وسى ساتتە كوميتەت باسشىلىعى, ماسكەۋ تاراپىنان «كوشپەندىلەر» ەكزوتيكالىق تۋىندى, زامان شىندىعىنا ساي كەلمەيدى دەگەن پىكىر ايتىلدى. وسى ويدى قاقپايلاي ەنگىزىپ, كوميتەت باسشىلىعى «كوشپەندىلەردى» فينال الدىندا داۋىس بەرۋدەن العىزىپ تاستادى» (قر وما, 2144-قور, 2-تىزبە, 190-ءىس).
1980 جىلدىڭ 20 قاراشاسىندا وتكەن قازاقستان جازۋشىلار وداعى حاتشىلىعىنىڭ وتىرىسىندا ءى.ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىن 1981 جىلعى كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنۋ ماسەلەسى قارالادى. جيىندى اشقان قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ج.مولداعاليەۆ ءوز سوزىندە: ء«ى.ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسى اۋقىمدى رەزونانس تۋدىردى, الايدا لەنيندىك سىيلىقتى الا العان جوق. تريلوگيا داۋىس بەرۋدىڭ سوڭعى كەزەڭىنە دەيىن جەتتى. «پراۆدا» گازەتى باستاعان ورتالىق جانە رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردا 150-دەن استام وڭ پىكىر جاريالاندى. كوميتەتتىڭ كەيبىر مۇشەلەرىمەن سويلەسكەن كەزدە ايتارلىقتاي قارسىلىق بولماعانىن ايتتى. ايتسە دە وسى زامان تاقىرىبىنا جازىلعان ەرەكشە لايىقتى تۋىندىلار بولعاندىقتان, ءى.ەسەنبەرليننىڭ رومانىن كەيىنگە شەگەرۋگە ءماجبۇر بولدى. دەگەنمەن بىزگە لەنيندىك سىيلىققا ۇسىنىلىپ, جوعارى باعاعا يە بولعان تۋىندىنى كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنۋعا بولاتىنىن ايتتى» دەيدى (قر وما, 2144-قور, 1-تىزبە, 146-ءىس).
تالقىلاۋ بارىسىندا جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ مۇشەلەرى ب.تىلەگەنوۆ, د.سنەگين, ق.مۇحامەدجانوۆ, ش.مۇرتازا, ۆ.لارين, ق.تۇرسىنقۇلوۆ, س.مۇراتبەكوۆ قولداپ ءسوز سويلەپ, روماندى سىيلىققا ۇسىنۋعا ءبىراۋىزدان داۋىس بەرەدى. بۇل جولى دا سىيلىققا ءابجىل قيمىلداپ, ورتالىقپەن جاقسى بايلانىستا بولعان ورىس جازۋشىسى ۆاسيلي بەلوۆ اڭگىمەلەر مەن پوۆەستەر جيناعى ءۇشىن, ورىس اقىنى ميحايل دۋدين ولەڭدەر تسيكلى ءۇشىن, ورىس ادەبيەتتانۋشىسى ۆيتالي وزەروۆ عىلىمي جيناقتارى ءۇشىن, بەلورۋس اقىنى پيمەن پانچەنكو «بوزتورعاي تۇنەيتىن مەكەن» («گدە نوچۋەت جاۆورونوك») ولەڭدەر جيناعى ءۇشىن يە بولادى.
شىعارماشىلىقتا جولى بولىپ, قالامى قولدان تۇسپەي وندىرتە جازعان جازۋشى شىعارمالارىن باسىپ شىعارۋ بارىسىندا دا كەدەرگىگە ۇشىرايدى. بۇل جونىندە م.ماعاۋيننىڭ, ق.مىرزا ءالىنىڭ, ق.ءجۇمادىلوۆتىڭ ەستەلىكتەرىندە ءى.ەسەنبەرليننىڭ ءاربىر شىعارماسى قيىندىقپەن باسپا بەتىن كورگەنى تولىعىراق ايتىلعان.
وسى ورايدا ءىلياس ەسەنبەرلين كوكپ باس حاتشىسى ل.ي.برەجنەۆكە «مۇحيتتان وتكەن قايىق» رومانىنا اراشا سۇراعان العاشقى حاتتى 1974 جىلعى 31 قازاندا جازادى. حاتتى «مەن ءوزىڭىز مۇمكىندىك بەرىپ, پارتيا قاتارىنا قايتا قابىلداعان ادامنىڭ ءبىرىمىن. سودان بەرى جيىرما جىل ءوتتى. وسى ارالىقتا ون كىتابىم باسپا بەتىن كوردى» دەپ باستايدى. دەمەك, باسقا تۇسكەن زوبالاڭنان قۇتىلىپ, 1953 جىلعى 14 ساۋىردە اباقتىدان امان-ەسەن بوسانىپ شىققان ءى.ەسەنبەرلين 1954 جىلى تىڭ يگەرۋدىڭ باسى-قاسىندا بولۋعا كەلىپ, قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى بولىپ جۇرگەن ل.ي.برەجنەۆتى جەكە تانۋى دا ىقتيمال. بۇل ويىمىزدى حاتتا ودان ءارى جازىلعان «مەنىڭ تاعدىرىما ءوزىڭىزدىڭ جەكە قاتىناسۋىڭىزدى ءومىر بويى جادىمدا ۇستاي جۇرە, «مۇحيتتان وتكەن قايىق» اتتى رومان جازدىم. بۇل رومان اتاپ ايتقاندا, ءسىزدىڭ قازاقستاندا جۇمىس ىستەگەن كەزىڭىز, مەنىڭ حالقىمنىڭ تاعدىرىنا ەتەنە ارالاسۋىڭىز, مەنىڭ ۇلكەندى-كىشىلى زامانداستارىم حاقىندا» دەگەن جولدار راستاي تۇسەدى.
– الايدا, – دەيدى ءى.ەسەنبەرلين ءوز حاتىن جالعاستىرىپ, – قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسى س.ن.يماشەۆ جولداس قولجازبانى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وقىپ شىعىپ, شىعارماشىلىق جاردەم بەرۋدىڭ ورنىنا باسىپ شىعارۋ بىلاي تۇرسىن, كەڭەس الۋ ءۇشىن جان بالاسىنا وقۋعا بەرۋگە تىيىم سالدى. ونىڭ پىكىرىنىڭ قاتە ەكەنىنە سەنە وتىرىپ, روماننىڭ ءبىر داناسىن وزىڭىزگە جولدايمىن.
بۇعان قوسا «ەسكەرتپە. روماننىڭ ءبىر داناسىن قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, كوكپ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى د.ا.قوناەۆ جولداسقا, ەكىنشى داناسىن «نوۆىي مير» جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسىنا جولدايمىن» دەلىنگەن (قر وما, 2144-قور, 2-تىزبە, 75-ءىس).
جازۋشىنىڭ بۇل ارەكەتى ناتيجەسىز بولعان سياقتى. قانشا تىرىسقانىمەن, «مۇحيتتان وتكەن قايىق» رومانى ءى.ەسەنبەرليننىڭ كوزى تىرىسىندە باسىلعان جوق.
تالاي رەت جوعارى دارەجەلى سىيلىقتارعا ۇسىنىلىپ, تاۋى شاعىلعان جازۋشى ەكىنشى حاتتى 1980 جىلعى 7 مامىردا جولدايدى.
«قۇرمەتتى لەونيد يليچ!
مەنىڭ اسا كورنەكتى ادەبي تۋىندى رەتىندە 1980 جىلى لەنيندىك سىيلىققا ۇسىنىلعان «كوشپەندىلەر» اتتى تريلوگياما 150-دەن استام وڭ پىكىرلەر مەن رەتسەنزيالار باسىلدى, بۇل باسقا ۇسىنىلعان ادەبي تۋىندىلارعا ارنالعان رەتسەنزيالاردىڭ بارىنەن دە كوپ» دەپ باستايدى جازۋشى ءوز حاتىن. ماسكەۋ, لەنينگراد, گوركي, ۆولگوگراد, ريگا, دونباسس, چيتا, تاشكەنت, فرۋنزە, تسەلينوگراد, قاراعاندى, ودەسسا جانە ت.ب. قالالار تۇرعىندارى تاراپىنان تريلوگيانىڭ جوعارى باعا العانىن ايتا كەلە, «شىعارمادا ورتا شىعىس جانە ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ تاعدىرىنا, عالامدىق ساياساتقا كوپتەگەن عاسىر بويى ىقپال ەتكەن حالىق – قازاقتاردىڭ كۇردەلى ءھام ەرلىككە تولى تاريحى كوركەمدىك تۇرعىدا جانە وتكىر كوسەمسوز رۋحىندا باياندالادى. يمپەرياليستىك قىتاي مەن وركەن جايعان رەسەي اراسىندا ورتالىق ازيانىڭ ۇلان-بايتاق دالاسىن مەكەندەگەن حالىق تاباندى ءارى باتىل تۇردە قىتاي ەكسپانسياسىنا, ونىڭ «شىعىستان ەسكەن سامال» ساياساتىنا قارسى تۇردى» دەپ ءسوزىن جالعايدى.
ودان ءارى ن.دۋمبادزەنىڭ «ماڭگىلىك زاڭى» رومانىنا سىيلىقتىڭ گرۋزياداعى ورەسكەل زاڭبۇزۋشىلىقتاردى كوركەم سيپاتتاۋ تۇرعىسىنان بەرىلۋىنىڭ وعاشتاۋ ەكەنىن ايتا وتىرىپ, «مەنىڭ تريلوگيام لەنيندىك جانە مەملەكەتتىك سىيلىقتار كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى تالقىلاۋىنان سىيلىققا ۇسىنىلعان وزگە ون ءبىر جۇمىسپەن بىرگە تابىستى ءوتتى. الايدا باسقا ون ءبىر جۇمىستىڭ بارىنە دە سىيلىق بەرىلدى. مەنىڭ تريلوگيامدى تۇسىنىكسىز سەبەپتەرمەن لەنيندىك سىيلىقتىڭ ستاتۋسىن جانە بارلىق ەتيكا نورمالارىن بۇزا وتىرىپ, ادەبيەت سالاسىندا سىيلىقتىڭ ەكەۋ ەكەنىن ايتا وتىرىپ, جابىق داۋىس بەرۋگە جىبەرمەدى... ون ەكىنشى لەنيندىك سىيلىق تاعى دا سول تۇسىنىكسىز سەبەپپەن تىزىمدە مۇلدە بولماعان, قوعامدىق تالقىلاۋدان وتپەگەن ۆوكالدىق تۋىندىعا بەرىلدى» دەپ ادىلەتسىزدىككە اشىنادى. حات سوڭىندا ادىلەتتى قالپىنا كەلتىرۋگە ل.ي.برەجنەۆتىڭ بارلىق مۇمكىندىگى بار ەكەنىن جازادى (قر وما, 2144-قور, 1-تىزبە, 77-ءىس).
حاتقا «قۇرمەتتى لەونيد يليچ برەجنەۆ جولداستىڭ حاتشىلىعىنداعى جولداستار! بۇل – رەنىش حاتى, بولماسا سىيلىقتان قاعىلعان جازۋشىنىڭ جانايقايى ەمەس, ءپرينتسيپتى ماسەلە كوتەرىپ وتىرعان حات, وسى سەبەپتى دە ونى جەكە ل.ي.برەجنەۆ جولداستىڭ وزىنە جەتكىزۋلەرىڭىزدى, ءتىپتى بولماسا, وعان بايانداۋلارىڭىزدى سۇرايمىن. جازۋشى ءى.ەسەنبەرلين» دەپ جازىلعان قىستىرما قاعاز قوسا تىركەلگەن.
ارحيۆ قۇجاتتارىنداعى بەلگىدە حات كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ پوشتاسىنا تاپسىرىلدى دەگەن ءمور باسىلعان. دەمەك, حات مەكەنجايعا جەتكەنىمەن, ل.ي.برەجنەۆتىڭ قولىنا تيۋ-تيمەۋى نەعايبىل. جوعارىدا قابىلدانعان شەشىمگە كۇمان كەلتىرىپ ۇيرەنبەگەن ماسكەۋلىك بيۋروكراتتار سوزبالاڭعا سالىپ, حاتتى ءىس قاعازدارىنا تىركەپ, جابا سالۋى دا مۇمكىن. ال بۇل تۇستا ل.ي.برەجنەۆتىڭ داۋىرلەۋى اياقتالىپ كەلە جاتقان-دى. كسرو-نى تابانى كۇرەكتەي ون سەگىز جىل باسقارعان كوسەم حاتقا كوز سالماق تۇگىلى, ەسى كىرەسىلى-شىعاسىلى, اۋىر ناۋقاس مەڭدەگەن حالدە بولاتىن...
وسىلايشا, باسىن تاۋعا دا, تاسقا دا سوعىپ, توڭىرەگىنەن ادىلەتتىلىك ىزدەگەن, قايدا بارسا دا ءبىر «جاڭعىرىق» الدىنان شىعا بەرگەن, ء«ىش قازانداي قايناعانىمەن, كۇرەسۋگە دارمەنى» قالماعان ۇلى جازۋشىنى ومىرلىك جاعدايلار تيتىقتاتىپ, ءتىپتى ىشتەي ءمۇجىپ جىبەرگەن دە سەكىلدى. ل.ي.برەجنەۆكە جازعان سوڭعى حاتتان سوڭ كوپ ۇزاماي, جاسىن تيگەن قاراعايداي جازۋشى دا مورت سىنادى, كەلمەستىڭ كەمەسىنە ءمىنىپ, ءفاني دۇنيەدەن باز كەشىپ سالا بەرەدى. مەديتسينالىق انىقتاماعا جۇگىنسەك – جۇرەك تالماسى. ۇلى جۇرەك توقتاۋسىز كۇرەستەن تيتىقتاپ سىر بەرگەن سەكىلدى...
ايبول ارعىنعازينوۆ
