ءماريا زايتۇنقىزى 1943 جىلى 9 مامىردا بۇرىنعى شايان, قازىرگى بايدىبەك اۋدانىنداعى المالى ەلدى مەكەنىندە دۇنيەگە كەلدى. 1962 جىلى ورتا مەكتەپتى ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن پيونەر جەتەكشىسى بولىپ باستادى. 1968 جىلى شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىن ءبىتىردى. حالقىما پايدام ءتيسىن, ەلىمنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىمدى قوسايىن, ءبىلىمدى ۇرپاق تاربيەلەۋگە ءومىرىمدى ارنايىن دەگەن ماقساتپەن ۇستازدىق جولىن تاڭدادى. ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – جاستاردىڭ كوكىرەگى وياۋ, كوزى اشىق بولۋىنا, حالقىنا ايانباي قىزمەت ەتۋىنە زور ۇلەسىن قوستى. بىلىمدىلىگىمەن, بىلىكتىلىگىمەن قاتار, ىزدەنىمپازدىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق قاسيەتى جوعارى ءماريا زايتۇنقىزى مۇعالىم قىزمەتىمەن شەكتەلىپ قالماي, ديرەكتوردىڭ وقۋ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, ديرەكتور قىزمەتتەرىن دە ابىرويمەن اتقاردى.
1993 جىلى ءماريا اپاي ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى مۇرات جۇرىنوۆقا كىرىپ, تۇركىستان وبلىسى ورداباسى اۋدانى, تەمىرلان اۋىلىندا گيمنازيا اشۋعا, ونىڭ ءىشىن زاماناۋي كومپيۋتەرلەرمەن جابدىقتاۋعا كۇش سالدى. گيمنازيا ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, ينفورماتيكا, اعىلشىن ءتىلى پاندەرى بويىنشا تەرەڭدەتىپ وقىتۋعا باعىتتالعان. قانشاما قاراجات پەن بىلىكتىلىگى جوعارى وقىتۋشىلاردىڭ باسىن ءبىر جەرگە توپتاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعان ءماريا اپايدىڭ ۇسىنىسىمەن تانىسقاندا, مينيستر: «حح عاسىردىڭ ۋتوپياسىن جاساپ جاتىرسىز عوي, شاماڭىز كەلە مە؟», دەپ كۇماندانعان ەكەن. بىراق بارلىق قيىنشىلىقتارعا قاراماستان, مينيسترلىك پەن اكىمدىكتەن قولداۋ تابىلىپ, گيمنازيا اشىلدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن ەندى عانا قولىنا ۇستاعان قازاق ەلى ءۇشىن 1991-1995 جىلدار الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدا وتە قيىن, جۋاننىڭ جىڭىشكەرىپ, جىڭىشكەنىڭ ۇزىلەتىنىندەي اسا اۋىر كەزەڭ ەدى. مىسالى, 1980-1991 جىلدارى جىل سايىن 200-300 مەكتەپ بوي كوتەرسە, 1993 جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا 57 مەكتەپ, ال 1994 جىلى نەبارى 13 مەكتەپ بوي كوتەرمەگەن. ال 1995 جىلى بىردە-ءبىر جاڭا مەكتەپ بوي كوتەرمەگەن ەكەن. ءماريا زايتۇنقىزى سول قيىن كەزدىڭ وزىندە دە بۇكىل اۋدان بويىنشا بىلىكتىلىگى جوعارى مامانداردى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا جۇمىلدىرا الدى.
ءماريا اپايدىڭ ماقساتى – قاراباسىنىڭ قامى ەمەس, بولاشاق ۇرپاقتى تاربيەلەۋ ەكەندىگى كوز جانارىنان, ءاربىر ءىس-ارەكەتىنەن, جالىندى سوزدەرىنەن كورىنىپ تۇراتىن. گيمنازيا وقۋشىلارى دا اپايىمىزدىڭ ەڭبەگىن اقتادى دەسەم, ارتىق ايتقانىم ەمەس. مەكتەپ-گيمنازيا اشىلعان سوڭ ونىڭ شاكىرتتەرى ەكى-ءۇش جىلدىڭ وزىندە-اق فيزيكا, ماتەماتيكا, حيميا جانە ينفورماتيكا پاندەرى بويىنشا وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق وليمپيادالاردا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ, جوعارى ناتيجە كورسەتە باستادى.
«جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت – نۇرى تاسىسىن» دەگەندەي ءماريا زايتۇنقىزىنىڭ تۋعان جەرى ءۇشىن جاساعان جاقسىلىعى, قىزمەتى ۇشان-تەڭىز. 2002 جىلى زەينەتكە شىعىپ, ءوز قاراجاتىنا 400-دەي جادىگەر جيناپ, ورداباسى اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىن اشتى. مۋزەيگە كەلگەن ءاربىر ادام وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ تاريحىمەن, مادەني مۇرالارىمەن تانىسىپ, قۇندى اقپارات الىپ, باعا جەتپەس رۋحاني بايلىققا كەنەلەتىنى ءسوزسىز.
زەينەتكە شىقسا دا قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە اتسالىساتىن ءماريا اپاي اۋداندىق ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى قىزمەتىن اتقاردى. بۇل قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ ماقساتى – جاقىنىڭا دەگەن قامقورلىق پەن سەنىمدىلىك, تاتۋلىق پەن بىرلىك, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتۋ سياقتى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ, سونداي-اق سالت-داستۇرلەرىمىز بەن مادەني مۇرالارىمىزدى جاستارعا ۇعىندىرۋ, ايەلدەردىڭ قوعامدىق ءىس-شارالارعا بەلسەندى ارالاسۋىنا ىقپال ەتۋ سىندى جۇمىستاردى اتقارۋ. ءماريا زايتۇنقىزى ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رەتiندە جىل سايىن اۋىل-ايماقتى ارالاپ, وسى تاقىرىپتاردا جيىندار وتكiزدi. ونىڭ باسشىلىعىمەن اۋدانداعى جاعدايى تومەن وتباسىلارعا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى, جەتىم بالالارعا كومەك كورسەتىلدى. پرەزيدەنت قورىنان بولىنگەن قارجىعا 200-گە جۋىق وتباسىنا الەۋمەتتىك كومەك بەرىلدى. ءوز تاراپىنان دا ۇنەمى دەمەۋشىلىك جاساپ وتىرادى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن اۋدان اكىمىنىڭ ەسەپ بەرۋ جيىندارىندا وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, ولاردى وڭ شەشۋگە ىقپالىن تيگىزىپ جۇرەدى.
2014 جىلى «ايەل – قوعامنىڭ قۋاتتى كۇشى» كىتابى جارىققا شىقتى. وندا قازاق قىز-كەلىنشەكتەرىنىڭ وتباسىنداعى مىندەتتەرىنە قوسا, قوعام ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە زور ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەندىگى ناسيحاتتالعان.
2017 جىلى كەلەشەك ۇرپاققا ءتالىم-تاربيە بەرۋ ماقساتىندا «ۇلتتىق تاربيە – ماڭگىلىك ەلدىڭ نەگىزى» كىتابى جارىق كوردى. بۇل كىتابىندا ۇلت بولاشاعى – وتانىن سۇيەتىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرە بىلگەن, اتا-بابا ءداستۇرىن قاستەرلەيتىن, باسەكەگە قابىلەتتى, ءبىلىمدى جاستار بولعاندىقتان, ۇرپاق تاربيەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتكەن.
ءماريام اپايىمنىڭ بۇدان بولەك, «ونەگەلى ءومىر» جانە باسقا ون شاقتى كىتابى, رەسپۋبليكالىق «اقجەلكەن», «ەركەنۇر» جۋرنالدارىنا, «قازاقستان مۇعالىمى» گازەتىنە, وبلىستىق «ايعاق», «ورداباسى وتتارى», «دوڭگەلەنگەن دۇنيە», «شۇعىلا» گازەتتەرىنە ماقالالارى جاريالاندى.
اپايىمىزدىڭ ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, بىرنەشە مارتە ماراپاتتالدى. اتاپ ايتساق, 2007 جىلى ەل پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, 2012 جىلى وبلىستىڭ 80 جىلدىعىنا ارناپ شىعارىلعان مەرەكەلىك مەدالمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا, 25 جىلدىعىنا, 30 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك مەدالدارمەن, قازاقستان ءماسليحاتتارىنا 25 جىل مەرەكەلىك مەدالىمەن, «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. 2020 جىلى ەسىمى قازاقستاننىڭ التىن كىتابىنا ەنگىزىلدى.
بيىل 9 مامىردا ءماريا اپايىمىز ءومىرىنىڭ بيىك بەلەسىنە كوتەرىلەدى. شاكىرت تاربيەلەۋدىڭ ونەگەسىن كورسەتكەن ۇستازدىڭ بەينەتى زەينەتكە ۇلاسىپ, ءبىلىم سالاسىنا, ارىپتەستەرىنە شۋاعىن توگە بەرەدى دەپ سەنەمىز.
قايراتبەك جەتپىسباەۆ
