قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى دىنمۇحاممەد قوناەۆ زەينەتكە شىققان سوڭ جۇرت ماڭايلاماي ۇركە جۇرگەندە سەرىك ءابدىرايىم ۇلى بەل بۋىپ, قايراتكەردىڭ قاسىنان ءبىر ەلى شىقپاي, ءسوزىن تىڭداپ قاعازعا تۇسىرۋمەن بولدى. ديمەكەڭ ەلۋ جىل بىرگە عۇمىر كەشكەن جارى زۋحرا اپامىزدىڭ قولىنان ءدام تاتتى. داستارقانىنا شاقىرىپ, باتاسىن الدى. 108 سۇراق ازىرلەپ, ديمەكەڭنەن العان سۇحباتى كەزىندە وقىرمان ىقىلاسىن تۋعىزدى. «ەلۋ جىل ەل اعاسى», «اقيقاتتان اتتاۋعا بولمايدى» اتتى ەكى بىردەي ەستەلىك ەسسە جازدى. ديمەكەڭ قوس كىتاپتى سۇيسىنە وقىپ, سەرىككە العىس جاۋدىردى.
سوناۋ 86-نىڭ جەلتوقسانى ىزعار شاشىپ تۇرعان شاق. ەكىنىڭ ءبىرى ءبىر-بىرىنە ۇركە قارايتىن كەز. قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى د.قوناەۆ ابىرويىن وسەك-اياڭمەن كولەگەيلەپ, شالعايىنان تارتا باستاعان ساتتە سەرىك ازاماتتىق تانىتىپ, ۋايىم-قايعىسىن سەيىلتتى. دۇنيەدەن وتكەنشە ارالاسىپ, 1993 جىلدان د.قوناەۆ قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولدى. سەرىك عۇمىرىندا ەشكىمگە قول جايعان جوق, مۇڭ-مۇقتاجىن ايتپادى. قىرىق جىلعا جۋىق تاس ۇيدە وتىرىپ ۇرپاق ءوسىردى, نەمەرە ءسۇيدى. بىردە ديماش اعانى «وتباسىمنان ءدام تاتىڭىز» دەپ پاتەرىنە شاقىردى. ارتىق دۇنيە جوق, جاعالاي كىتاپ تولى ۇيگە قايران قالعان ديمەكەڭ ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى ءسوز مىناۋ:
– قاراعىم-اي, كەزىندە ءۇيدى دە وزگەرتۋگە ىقىلاس بىلدىرمەگەن ەكەنسىڭ.
– ديمەكە, وسى ۇيدە ءونىپ, وسى ۇيدە بالا ءسۇيدىم...
ءبىر كۇنى ديمەكەڭ سەرىككە بىلاي دەيدى:
– قاراعىم سەرىكجان, قولىڭ بوس بولسا ءبىزدىڭ ۇيگە سوعىپ كەت.
– جارايدى, ديمەكە!
سول ءبىر كەزدەسۋ سەرىكتىڭ ومىرىندەگى ەڭ ءبىر ۇمىتىلماس وقيعا بولدى.
– قاراعىم, ءۇيىڭدى كوردىم. ارتىق دۇنيە-م ۇلىك جوق ەكەن. نەتكەن كوڭىلىڭ جاز, جۇرەگىڭ تازا ازاماتسىڭ. ماعان ءبىر ازامات «جيگۋلي» سىيلاپ ەدى, سونى ساعان ۇسىنعىم بار. كىلتىن ال!
– جوق, ديمەكە, المايمىن. ارامىزدا دۇنيە جۇرمەۋ كەرەك. دۇنيە جۇرگەن سوڭ سىيلاستىققا قاياۋ تۇسەدى, اڭگىمە-ءسوز ءوربيدى. ىقىلاسىڭىزعا ماڭگى باقي ريزامىن. مەن الدىم, ءمىندىم دەيىن!
ديمەكەڭ كوندىرە المايدى. اڭ-تاڭ كۇي كەشەدى. «بۇل نەتكەن ازامات. پاتەرى اناۋ, كولىگى جوق. تەگىندە بۇل ازاماتتا ءبىر قاسيەت بولدى عوي», دەپ وي ءتۇيدى.
ديمەكەڭ كوپ تولعاندى. ء«ا, بۇل بالا «جيگۋليدى» ولقىسىنعان بولار. ءبىر سىيلاس تاياۋدا ءمىنىڭىز دەپ ءبىر «ۆولگانى» سىيعا تارتىپ ەدى, سونى سەرىككە ۇسىنايىن, قولىمدى قاقپاس, بۇل «ۆولگا» عوي...»
ديمەكەڭ سەرىكتى تاعى شاقىردى. داستارقاندا ۇزاق اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتادى.
«قاراعىم, ءبىر «ۆولگا» مىنگىزگىم بار. ەستەلىك كىتابىم تاماشا شىقتى. اعاڭنىڭ «ۆولگاسىن» جۇيىتكىت!»
«المايمىن, ديمەكە, ءبىزدىڭ سىيلاستىعىمىز «جيگۋلي», «ۆولگادان» ارتىق. پەيىلىڭىزگە راحمەت!»
ديمەكەڭ بۇل جولى دا كوندىرە الماي, سەرىكتى قولتىقتاپ, بەتىنەن ءسۇيىپ شىعارىپ سالدى. «بۇل نەتكەن عاجاپ ازامات!» دەپ تالاي جەردە توگىلە اڭگىمەلەگەنى بار.
مىنە, قاتارلاستارى, سىيلاستارى جاقسى بىلەتىن سەرىك وسىنداي ازامات ەدى. بالكىم, ويى جۇتاڭ, دۇنيەقوڭىز بىرەۋ بولسا جاتا-جاستانىپ سىيلاعان «ۆولگانى» الماسىنا كىم كەپىل؟ سەرىك وعان بارماي, تازا تەكتىلىك تانىتتى.
سول سەرىك «جاس الاشتا» ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, جاۋاپتى حاتشى, «ونەر», «سانات» باسپالارىندا ديرەكتور, ۋنيۆەرسيتەتتە ۇستاز بولدى. «نۇرعيسا», «قازاقستاندىقتار – برەست قاھارماندارى», ت.ب. كىتاپتاردىڭ اۆتورى. اۋدارمامەن اينالىستى, تۇرىك جازۋشىسى و.كەمالدىڭ «تۇڭعيىقتا» رومانىن, ف.ءشالياپيننىڭ «پەردە جامىلعان پەندە» پوۆەسىن تارجىمەلەپ, قوناەۆتانۋعا تۇرەن سالدى.
«تاۋ بالاسى تاۋعا قاراپ وسەدى» دەمەكشى, جىگىت كۇنىندە سەرىك مويىلداي قاپ-قارا شاشى يىعىنا تۇسەتىن, بويشاڭ ەدى. قاتارلاسا تۇرعاندا بيىكتىگىنە تاڭىرقاي كوز تاستايتىنمىن. شارشى توپتا شەشەن, قاتارلاستارى ورتاسىندا كوسەم-ءتىن. قامشى سالدىرمايتىن سايگ ۇلىكتەي دودالى جەردە سويلەگەندە, شىبىن ىزىڭى ەستىلمەيتىن, بويىنان تەر شىعىپ, تازا سۋ تاتىعان ساتتە قوبىلاندىنىڭ تايبۋرىلىنداي تۇنبا سۋعا قانىققانداي مارجان سوزدەردىڭ قابىرعاسىن سوگىپ, بۋىرقانىپ توگىپ, تاۋىپ سويلەيتىن, وي ورامىنا تاڭداي قاقپايتىن ادام بولمايتىن. ءيا, شيپاسىز دەرتكە داۋا تابىلمادى. اسقار تاۋ اعاسى جارىلقاسىن كەلىنى ءشارباندى قاسىنان قالدىرماي ەمشى دارىگەردى جىل بويى ءسۇزىپ شىقتى. بىشكەك, ءفيليپپيننىڭ سەن تۇر مەن اتايىن دەگەن دارىگەرلەرىنە دەيىن كورسەتتى...
اعايىندى قوس ازامات جامبىل وبلىسى تالاس اۋدانىنىڭ ەتەگىندەگى ءۇشارال اۋىلىندا, الدىمەن – جارىلقاسىن, سونان سوڭ سۇراپىل سوعىس قايناپ تۇرعان 1943 جىلدىڭ مامىرىندا سەرىك دۇنيەگە كەلدى. ءبىرى ونعا, ءبىرى بەس-التىعا جەتپەي اكەسى دۇنيەدەن وزدى. ەكى بىردەي اناسى – ءدۇريا مەن ايجان قوس بالدىرعاندى قينالىسپەن ءوسىردى. ماساق تەردى, ارىق قازدى. ەكى بالانى ۇيگە تاستاپ, ۇجىمشاردىڭ سان الۋان شارۋاسىنا كەتۋشى ەدى. بىردە سەرىك كوزى قاراۋىتىپ, ەسىك الدىنداعى وشاققا ءتۇسىپ كەتتى. وڭ قولىنان ساۋساقتارى كۇيىپ, قارنى قىزىلوشاققا ءپىسىپ قالدى. اقىلىنان اداسقان ءدۇريا اجە شىر-پىرى شىققان سەرىگىن 17 شاقىرىم جەردەگى دارىگەرگە ارقالاپ جەتكىزدى. تۇرمىس تاۋقىمەتىنە قاراماي, مەكتەپ ەسىگىن اشقان-دى. سول ءدۇريا مەن ايجان اجە ەكەۋى دە جۇزگە جۋىقتاپ, قوس ۇلدىڭ قىزىعىن كورىپ دۇنيەدەن ءوتتى... «قوس الىپ, ءجۇز جاساعان قوس قۇداعي» اتتى ەسسەم كەزىندە «قازاق ەلى» گازەتىنە جاريالاندى.
ءالى ەسىمدە, سەرىك «جاس الاشتا» قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە ىسساپارمەن قىزىلورداعا كەلدى. ءسىرا ءتۇن ءىشى بولسا كەرەك, قوناقۇيگە جايعاسقانى تۋرالى حابار كەلدى.
– وي, قۇدانى قوناقۇيگە جاتقىزعانىمىز قالاي؟ – دەپ اكەم شەكپەنىن كيىپ, ءتۇن ىشىندە قوناقۇيدەن تاكسيلەتىپ الىپ كەلگەنى بار. سەرىك سونى جىر ەتىپ ايتاتىن-دى.
جۋرناليست سەرىك ءابدىرايىم ۇلى سىيلاسىم ءارى سىرلاسىم ەدى. جاستىق شاعىنىڭ قيىندىقپەن وتكەنىن ءجيى اڭگىمەلەيتىن. سول سەرىك ناعىز كەمەل شاعىندا اجال تىرناعىنا ءىلىنىپ, باقي دۇنيەگە اتتانىپ كەتتى.
...بۇگىن ون جەتىنشى كۇن. سەرىك مۇلدەم قوزعالۋدان قالدى. اجال شىركىن جاقىنداعاندا ءتىس قاقسايدى ەكەن. ءالسىز ساۋساقپەن ءتىسىن سيپاۋمەن بولدى. اتىڭ وشكىر شيپاسىز دەرت سوڭعى ساعاتتاردا قيناعانى دا جانىمىزعا باتتى. قينالعان ساتىندە جانىندا تۋعان بالدىزى قۋانىش تا بولىپتى. سەكەڭنىڭ ادامشىلىعىن ايتساڭىزشى:
– ەڭبەگىمدى اقتادىڭ, قۋانىشىم! جانىم ءسال-ءپال جاي تاپتى عوي... سەرىك كوز شىرىمىن الدى. ءتۇس اۋا باسىن جاستىقتان كوتەرىپ, امانات-وسيەتىن جالعاستىردى. ايتىلماعان اڭگىمە قالمادى. سوڭعى ساعات ەكەن, تاڭعى تورتتە كوز جۇمدى.
جارىلقاسىن جانارى جارقىراپ جاتقان سۇيىكتى سەرىگىنەن ايىرىلدى. كوزىن جاپتى. كوكىرەك قارس ايىرىلدى. لەزدە وتباسى ازان-قازان بولدى دا قالدى. تاڭسارىدەن شۇبىرعان دوس-جاران اعايىننان جەر قايىستى.
اجالدىڭ جاقىنداي تۇسكەنىن سەزدى مە, ۇيالى تەلەفون ارقىلى دوس-جاراندارىنا جازباشا حاباردى جيىلەتتى. جۋرناليست قالداربەك نايمانباەۆتىڭ كوپ شاپاعاتىن, جىلى شۋاعىن كورىپ ەدىم, زايىبى ديلياراعا حابار جولدايىنشى دەپ توسەگىنەن تۇردى.
– سالەمەتسىز بە, جەڭەشە. مەنى اجال جەڭۋگە اينالدى. كەزدەسكەنشە ساۋ بولىڭىزشى, سەرىك!
بۇل حاباردى ەستىگەن بويدا ديليارانىڭ جانى شارق ۇرىپ, جان-جاققا تەلەفون سوقتى. اعاسى جارىلقاسىننىڭ زايىبى قايىركۇل تەلەفون كوتەردى.
– قالقام-اۋ, سەرىكتەن حابار كەلدى. قوشتاسۋ حاتى عوي بۇل, – دەپ اعىل-تەگىل وكسىدى... ديليارا دا ءتىلى كۇرمەلىپ, كوز جاسىنا ەرىك بەردى... ايتقانىنداي-اق, بۇل سەرىكتىڭ سوڭعى قوشتاسۋى ەدى.
ءبارى ەسىمىزدە. سەرىك دۇنيە سالعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە استانادان قوعام قايراتكەرى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ زايىبىمەن كەلدى. توردە قينالا وتىرىپ, بىلاي دەدى:
– وي, اللا-اي, قارعا مەن تاسباقاعا ۇزاق عۇمىر بەرگەندە سەرىكجانىما مول جاستى دا قيمادىڭ-اۋ...
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى نۇرلان ورازالين تولعانىسپەن سويلەدى, ازاماتتىعىن, تۇلعاسىن كوكىرەگى قارس ايىرىلا ايتتى. اقىن يران-عايىپ, جازۋشى كادىربەك سەگىزباي ۇلى, تاعى باسقالار كەۋدەسىن اقتارا كۇلەتىن ازاماتتى ۇمىتا الماسپىز دەپ ءبىرى ولەڭىن, ءبىرى قاراسوزدى نوسەرلەتتى.
سەرىكپەن قوشتاسار ءسات الماتىنىڭ «جۇلدىز» ءدامحاناسىندا ءوتتى... «كەڭسايداعى» زيرات باسىنا جينالعان قاراقۇرىم حالىقتا ەسەپ جوق, جەر قايىستى. قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ءا.نۇرپەيىسوۆ, ءا.نۇرشايىقوۆ, ونەر ساڭلاعى ا.ءاشىموۆ, جۋرناليست-عالىم ءا.ىدىرىسوۆ, اقىن ا.اسىلبەكوۆ, بايزاق اۋدانىنىڭ اكىمى ب.قۇلەكەەۆ, عىلىم دوكتورى ت.قوجامقۇلوۆ سەرىك جايىندا توگىلە, كوزدەرىنەن جاس الا سويلەگەندە, ءدۇيىم جۇرت تەڭسەلىپ كەتتى...
سەرىكتىڭ قازاسىنا بۇكىل قازاق ءباسپاسوزى, تەلەديدار كوڭىل ايتتى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە اكادەميك سەرىك قيراباەۆ «ويى دا, بويى دا بيىك ازامات ەدى» دەپ كۇيزەلىس ءبىلدىردى. جاسالاشتىقتار «ومىردەن كىم وتكەنىن بىلەسىز بە؟» ايدارىمەن ءبىرىنشى بەتكە قابىرعاسى قايىسقان وقىرمان پەيىلىن جەتكىزدى. ال «ايقىن» گازەتى «جۇرەگى قازاق دەپ سوققان ازامات ەدى» دەپ توپتاما ارنادى.
اسىلى, ادام مىقتى عوي. سابىر مەن شۇكىرشىلىك مۇندايدا قۋاتتاندىرادى. سەرىك شاڭىراعى تامىرسىز ەمەس. اعاسى جارىلقاسىن – ەل اعاسى, ءىنىسى باقىتجان – زاڭگەر, ۇلى قاليجان – كاسىپكەر, ەرنار, گۇلنار, گۇلميرا ءبىر-ءبىر شاڭىراققا يە. ۇلكەن ەمەننىڭ جاپىراعىنداي نەمەرەلەر ءوسىپ كەلەدى. ورتالارىندا اقىل-وي اناسى ءشاربان تۇرعاندا, كورەر قىزىقپەن ءومىر جالعاسسىن دەگەن تىلەك بار.
سەرىك مارقۇم جان دوسى اقسەلەۋدىڭ قازاسىن وتە اۋىر قابىلدادى. «وي, اقسەلەۋ-اي!» دەپ كۇڭىرەندى, كۇيزەلدى. جانى جايساڭ سەرىك اقسەلەۋدىڭ «كوكتەگى كۇنگە, جەردەگى ەلىمە مەيىرىم قانبادى» دەگەن كوكتاسقا ويىلىپ جازىلعان امانات ءسوزىن ەستىمەي كەتتى...
وي, تاعدىر-اي, كەيىنگى قازاقتىڭ ءبىر پانتەونى – «كەڭسايدىڭ» وڭتۇستىك بەتكەيىندەگى الاقانداي جەردە سەرىك جاتىر.
سەكەڭ جارىقتىقتى ساپارعا شىعارىپ, «الماتى-اقتوبە» پويىزىنىڭ كۋپەسىنە وتىردىم. كوزىم ءىلىنىپ كەتىپتى. «كەڭسايدىڭ» تورىنەن ءتورت-بەس ادام كەلە جاتىر. جاقىنداي كەلە ءبارى ايقىن كورىندى: ديماش اعا ورتالارىندا, سەرىكتى قولتىقتاپ العان. «مەنىڭ اۋەزوۆىمدى» تامىلجىتا ايتىپ, زەكەڭ-زەينوللا قابدولوۆ توگىلتىپ كەلەدى. ءبىر بۇيىردە سەرىكتىڭ ۇستازى تەمىربەك قوجەكەەۆ ەمتيحان الاتىن ادامداي «مەنەن وڭايلىقپەن قۇتىلمايسىڭدار» دەپ قويادى. زەينوللا قابدولوۆ گۇل ءوسىرىپ, سۋ قۇيىپ ءجۇر. سەرىكتىڭ ۇستىندە اق كوستيۋم, اق شالبار, ءجۇزى نۇرلانىپ, قاتارلارىنان بيىك تۇرعانداي ءتارىزدى. ويانىپ كەتتىم, ءتۇسىم ەكەن. «جانىڭ جانناتتا بولعاي, ارداقتىم-اي!» دەپ كاليما قايتارىپ, جاقسىعا جورىدىم. قولىما قالام الىپ ەدىم, ءبىر شۋماق ولەڭ ورالدى.
«ىزگىلىك ويلاپ پەندەگە,
نۇر قۇيىلعان كەۋدەڭە.
اعىپ ءتۇستى ءبىر جۇلدىز,
كەزدەسىپ اجال كەرمەگە!»
ءيا, ەندى سەرىكتى ىزدەپ تە, ساعىنىپ تا ءجۇرمىز. ونىڭ توگىلتە سويلەيتىن ءسوزى ەندى قۇلاققا ەستىلمەيدى. بىراق قالدىرعان وشپەس مۇراسى جىل وتكەن سايىن جاڭعىرىپ, ودان ءارى جارقىراي تۇسپەك.
تاعى ءبىر ەپيزود. 2006 جىلى جاز ايىندا ۇلىمىز باعدات جانارعا ۇيلەندى. توي قالاداعى «بايتەرەكتە» باستالدى. الماتىدان سەرىكتىڭ اعاسى جارىلقاسىن, جەڭگەسى قايىركۇل, سەرىك كەلدى. سەرىك تامىلجىتا سويلەدى. جاس جۇبايلارعا ءوزى جازعان د.قوناەۆ تۋرالى «ەلۋ جىل – ەل اعاسى» اتتى كىتاپتى سىيعا تارتتى. سول كىتاپ ءالى ۇيدە تۇر. پاراقتاپ وقيمىن. ءسوز قۇدىرەتى وسى كىتاپتا ورنەكتەلگەن. سودان توي بىتكەن سوڭ ۇيگە ورالىپ, ءتۇنى بويى سىرلاستىق, جۋرناليستىك كاسىپ, زامانداستارى كادىربەك, ورالحان, اقسەلەۋ, بەكسۇلتان, قۋانىشباي جايىندا توگىلتە اڭگىمە ايتتى. «اكەسىز جەتىمدەر» جايىندا, قالداربەك, سەيداحمەتتەر تۋرالى مايىن تامىزا ءسوز قوزعادى. شەرحان اعا تۋرالى سىر اعىتتى. كوكىرەگى تۇنىپ تۇرعان شەجىرە, شەشەن, كوپ بىلەتىن سەرىككە تاڭعالدىم, تامساندىم.
– ءبارى دۇرىس, اڭگىمەڭ تاماشا, ەستە قالارلىق. مەنىڭ ريزا بولعانىم سونداي, بۇل – بولاشاقتا جازىلار داستان! – دەپ, سەرىكتى بيىككە كوتەرىپ تاستادىم.
– ال, سەرىك, ديمەكەڭ جايىندا اڭگىمە ايتشى. ادام تۇگىل ات ۇركەر كەزدە ديمەكەڭنىڭ قاسىندا بولعانىڭىزعا, باتىلدىعىڭىزعا قايرانمىن. بىرەۋلەر ىزىڭىزگە تۇسپەي مە دەگەندەي پەيىل بايقاتتىم.
– نار تاۋەكەل! بەل بۋىپ, ديمەكەڭنىڭ قاسىندا ءجۇردىم. بىرنەشە ەستەلىك جازدىم, وقىعان بولارسىز. ەستەلىكتەن ءالى دە قالىپ قويعان جايلار بار بولار, اڭگىمەنى سودان قوزعايىن, قايرەكە!
اڭگىمەنى ودان ءارى وربىتتىك. سودان سۋ توگىلمەس جورعا سەرىك ديمەكەڭ تۋرالى اڭگىمەنى بوراتتى.
– قاراعىم, سەرىك مەن, – دەدى ديمەكەڭ 1927-1929 جىلدارداعى اققويان, كوكقويان اشارشىلىعىن, كوشەدە, اۋىلدا اشتان ولگەن جانداردى كوردىم. 1931 جىلى, ياعني بۇل كەزدە ماسكەۋدە ءتۇستى مەتالل جانە التىن ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتى ەدىم. وقۋ ءبىتىردىم, قوڭىرات كەنىشىندە تسەح باستىعىنان ديرەكتورلىققا كوتەرىلدىم.
– ديمەكە, تالاي جايساڭ جانداردى كوردىڭىز عوي؟
– قاراعىم, سەرىك, نەسىن ايتاسىڭ, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءسوزىن تىڭدادىم, ماعجان, مىرجاقىپ ولەڭدەرىن جاتقا ايتىپ وستىك. قايران ماعجان!
– ديمەكە, ومىرىڭىزدە قياناتتار بولدى دەپ ويلايسىز با؟
– قيانات كوپ بولدى. حرۋششەۆ پەن گورباچەۆ, كولبين تۇسىندا تالاي ادىلەتسىزدىك ءوربىدى. قىزمەتتەن بوساپ, ن.يۋسۋپوۆ ورنىما كەلدى. تاعى دا قۋدالاۋ, جەردى باسقا رەسپۋبليكاعا بەرۋ باستالدى. دۇنيەنى بۇتىندەيتىن دە, بۇلدىرەتىن دە ءسوز. حالىق – التىن دىڭگەك, بىزدەر كەتەمىز, «ەر تامىرى ەلدە, ەل تامىرى جەردە» دەگەن بار, – دەدى ديمەكەڭ.
سالدەن سوڭ سەرىكتىڭ اڭگىمەسى ديمەكەڭنىڭ سۇيىكتى جارى زۋحرا شارىپقىزىنا ويىستى. ديمەكەڭ كوزىنە جاس الدى.
– عاجاپ ادام. ول كىسىمەن ەلۋ جىل, ەكى اي, ەكى كۇن ءومىر ءسۇردىم. الا ءجىپ اتتاماعان, دۇنيەگە قىزىقپاعان ناعىز بەكزات انا عوي ول!...
– ديمەكەڭنىڭ اتا-تەگىن بىلەسىز بە, سەرىك؟
– ۇلى ءجۇز ءۇيسىن بايدىبەك بابانىڭ ەكىنشى ايەلى زەرىپ انامىزدان تۋعان جالمەنبەتتىڭ ىستى دەگەن بەل بالاسىنان. ديمەكەڭ ۇكىمەت باسىنا 1942 جىلدىڭ باسىنان بەرگى مەرزىمدى ەسەپتەمەسەك, زەينەتكە شىققانشا قىرىق جىل سەگىز اي باسقارعان, جيىرما بەس جىل ءبىرىنشى حاتشى بولعان. قىرىق ءۇش قالا سالدىرعان نار تۇلعا.
سەرىكپەن اڭگىمە ءتۇن بويى تاۋسىلمادى.
دۇنيە شىركىن ءوتىپ جاتىر. ارتىندا ونەگەلى ۇل-قىز, ورەلى مۇرا قالدى. ءوزى ءدارىس بەرگەن اۋديتوريالاردا «سەرىك ءابدىرايىم ۇلى اۋديتورياسى» اشىق تۇر.
كىندىك قانى تامعان ءۇشارال سەرىكسىز تۇنجىراپ تۇر. تاي-قۇلىنداي تەبىسكەن قۇربى, اناسى ارقالاعان جەر, اتاسى شارلاعان قۇتتى قونىس, ءۇشارال سەرىكتى ىزدەپ تۇر. بار-جوعى 67 جىل عۇمىر كەشتى.
سەرىكتىڭ تۋعان اعاسى جارىلقاسىننىڭ الماتىدا تۇرعانىنا ەلۋ جىلعا جۋىقتادى. قازىر زەينەتكەر, اۋلاسىندا سان ءتۇرلى جەمىس وسەدى, بىلىكتى باعبان.
جارىلقاسىن كۇن قۇرعاتپاي «كەڭسايعا» تارتادى.
سەرىكتى ساعىنادى. سول ساعىنىشتان تۋعان بولار, سەرىك زيراتىنا جاعالاي 32 ءتۇپ قايىڭ-شىرشا ءوسىردى. قازىر ءبىر كەزدەگى تال شىبىق اسپانمەن تالاسا ءوسىپ تۇر. بەيىتىنە جاعالاي ورىندىق جاسالعان. تاعى ءبىر عاجاپتى كورىڭىز. جارىلقاسىن قايىڭ-شىرشانى وتىرعىزار الدىندا جەر تابانىنا تۇگەلدەي تاس توسەپ شىققان. نەگە؟ شىبىق تامىرلارى جەر استىنا قاراي ەمەس, جايىلا ءوسسىن دەگەن نيەت. و, قۇدىرەت! سول تامىرلار قازىر اۋدەم جەردەگى ديمەكەڭ, نۇرعيسا, سەرىكتىڭ سۇيىكتى ۇستازدارى قوجاكەەۆ, قابدولوۆتار جاتقان جەرگە قاراي جول سالىپ, تامىرلارىن جايىپ بارا جاتقان سەكىلدى. سەرىك بەينە ءبىر سول تامىرلارعا جان بەرىپ جاتقان باعبانعا ۇقسايدى. مىنە, عاجاپ!
جارىلقاسىن باۋىرى سەرىكتى ىزدەيدى. قازىر «كەڭسايدىڭ» باۋرايىنداعى جارىلقاسىن وسىرگەن الاتاۋمەن جارىسا وسكەن قايىڭ, شىرشا توپىراقتان ءنار الىپ, سەرىكتىڭ ءومىرىن ودان ءارى جالعاستىرىپ تۇرعانداي.
قايىربەك مىرزاحمەت ۇلى,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
