كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
جوعارعى كەڭەستىڭ جالپى وتىرىسىندا زاڭ جوباسى قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. اسىرەسە رەسمي مەكەمەلەردىڭ مەملەكەتتىك تىلدە عانا اقپارات الماسۋىنا قاتىستى ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. دەگەنمەن قۇجات العاشقى ۇسىنىلعان نۇسقاسىنان ازداپ وزگەرىسكە تۇسكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇعان دەيىن دەپۋتاتتار الاتاۋدىڭ كۇنگەي بەتىندەگى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى دە, رەسمي ءتىلى دە جالعىز بولۋى قاجەت دەگەندەي ۇسىنىس تاستاعان. الايدا قابىلدانعان قۇجاتتا رەسمي ءتىل دە قاجەت جاعدايدا قولدانىلاتىنى ايتىلعان. زاڭ جوباسىنا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى باستاماشىلىق جاساعان. دەپۋتاتتار الدىندا قۇجات جونىندە الەۋمەتتىك ساياسات كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆينەرا رايمباچاەۆا بايانداما جاسادى. ال قويىلعان ساۋالدارعا مەملەكەتتىك ءتىل جانە ءتىل ساياساتى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى قانىبەك وسموناليەۆ جاۋاپ بەردى.
قۇجات قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن قولدانۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن بەلگىلەۋگە جانە مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك تىلدەگى رەسمي قۇجاتتار مەن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر تۇپنۇسقا رەتىندە ەسەپتەلەدى. مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى زاڭ جوباسى قىرعىز ءتىلىن قولدانۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن, ءتىل ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ولاردى دامىتۋعا جاعداي جاساۋداعى مىندەتتەرىن بەلگىلەيدى. بۇدان بولەك زاڭ جوباسىندا شەنەۋنىكتەر قىرعىز ءتىلىن ورتا دەڭگەيدە بىلۋگە مىندەتتى ەكەنى ايتىلعان. قۇجاتتى تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات داستان بەكەشەۆ زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن شەنەۋنىكتەردى نە كۇتىپ تۇرعانىن سۇرادى.
«زاڭ جوباسىنىڭ 5-بابىنا سايكەس, مەملەكەتتىك جانە مۋنيتسيپالدىق قىزمەتكەرلەر قىرعىز ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك. ورىس تىلدىلەردىڭ قۇقىعىن شەكتەيتىن ەرەجە جوق. جوبانىڭ 10-بابىندا قۇجاتتاردىڭ مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلۋى تالاپ ەتىلەدى, بىراق قاجەت بولعان جاعدايدا باسقا تىلدەردە دە جۇرگىزىلۋى مۇمكىن دەگەن بەلگى بار», دەپ جاۋاپ بەردى ق.وسموناليەۆ.
سونىمەن قاتار بايانداماشى 2017 جىلى ەل ۇكىمەتى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قىرعىز ءتىلىن ۆ1 دەڭگەيىندە ءبىلۋىن تالاپ ەتەتىن قاۋلى قابىلداعانىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە جانە ونى قىزمەتتىك مىندەتتەرىن اتقارۋ كەزىندە قولدانۋعا مىندەتتى تۇلعالاردىڭ ءتىزىمى انىقتالدى. وعان مەملەكەتتىك جانە مۋنيتسيپالدىق قىزمەتكەرلەر, دەپۋتاتتار, اسكەريلەر, سۋديالار, بارلىق مەنشىك نىسانىنداعى وقۋ ورىندارىنىڭ, مەملەكەتتىك جانە مۋنيتسيپالدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى, مۇعالىمدەر مەن عالىمدار ەنگەن.
بۇعان دەيىن زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا قىرعىزستان كونستيتۋتسياسىندا ءبىر عانا ءتىلدى – قىرعىز ءتىلىن قالدىرۋ تۋرالى اڭگىمە كوتەرىلگەن. ماسەلەن, 10 ساۋىردە الەۋمەتتىك ساياسات كوميتەتى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا شىعارماس بۇرىن كەڭەس وتكىزگەن-ءدى. جيىن بارىسىندا دەپۋتات مەدەربەك اليەۆ قۇجاتتا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالار ءىس قاعازدارىن تەك قىرعىز تىلىندە جۇرگىزۋى كەرەكتىگى كورسەتىلگەنىن, بۇل تارماق كونستيتۋتسياعا قايشى كەلەتىنىن جەتكىزگەن ەدى. بۇعان جاۋاپ بەرگەن قانىبەك وسموناليەۆ رەسمي ءتىل تۋرالى ەرەجە كونستيتۋتسياعا مۇلدەم ەنگىزىلمەۋى كەرەك ەكەنىن العا تارتتى.
«رەسمي ءتىل نورماسىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتى جوق. ونىڭ قاي ءتىل ەكەنى ماڭىزدى ەمەس – ورىسشا ما, اعىلشىنشا ما. مەملەكەتتىك ءتىل بار, باسقا تىلدەرگە مارتەبە جوق», دەگەن ەدى مەملەكەتتىك ءتىل جانە ءتىل ساياساتى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى. بىراق ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدانعان قۇجاتتا رەسمي ءتىلدىڭ مارتەبەسى وزگەرگەن جوق. مۇنىڭ سەبەبى جەتەرلىك. جالپى, زاڭ جوباسىن قاراۋ كەزىندە بىرقاتار دەپۋتات رەسمي تىلگە قاتىستى ماسەلەگە قارسى بولعان-تۇعىن. ماسەلەن, ەميل جامگىرچيەۆ قۇجاتتىڭ ورىس ءتىلىن كەمسىتەتىنىن العا تارتتى. ال ەرۋلان كوكۋلوۆ قۇجاتتى پوپۋليستىك قادام دەپ باعالادى.
ساراپشىلار قىرعىزستان پارلامەنتى قابىلداعان زاڭ جوباسى ەلدەگى مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى احۋالدى تۇبەگەيلى جاقسارتاتىنىنا سەنبەيدى. ايتسە دە بۇعان دەيىن ورىس ءتىلىنىڭ قىرعىز تىلىمەن ءبىر قاتاردا قولدانىلىپ كەلگەنىن ەسكەرسەك, قۇجاتتىڭ قابىلدانۋى ايىر قالپاقتى اعايىنداردىڭ ەلىندە سەڭ بۇزىلعانىن, ۇلكەن وزگەرىستىڭ باستالعانىن بىلدىرەدى.
