بيوحيم توڭىرەگىندەگى تۇسىنبەۋشىلىك

حالىق قالاۋلىلارىنىڭ ارالاسۋىمەن رەتكە كەلەتءىن سىڭايلى 2006 جىلى تايىنشا اۋدانىندا “قازاقستان دامۋ بانكى” اق-تىڭ قاتىسۋىمەن جالپى قۇنى 10,6 ميلليارد تەڭگە بولاتىن “بيوحيم” وندىرىستىك كەشەنى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. جوعارى تەحنولوگيالىق يننوۆاتسياعا قۇرىلعان كلاستەرلىك جوبا الەمدىك سۇرانىسقا يە بيوەتانول, باسقا دا ونىمدەر شى­عا­رۋعا نەگىزدەلدى. بەنزينگە ارا­لاس­تىراتىن جوعارى وكتاندى بيول­و­گيا­لىق قوسپا ءوندىرىسىن يگەرۋگە ارنالعان كاسىپورىندا جىلىنا 250-300 مىڭ توننا تومەنگى سورتتى بيدايدى قالدىقسىز وڭدەپ, 57 مىڭ توننا بيوەتانول الۋ جوبالاندى. قوسىمشا 25 مىڭ توننا كومىر قىشقىل گاز, 20 مىڭ توننا بالۋىز, 24 مىڭ توننا جەمازىق اشىتقى ءوندىرۋ كوزدەلدى. ء“ححى عاسىردىڭ بيوتەحنولوگيالىق كلاستەرى” دەگەن تەڭەۋگە يە بولعان كاسىپورىننىڭ زور وندىرىستىك مۇمكىندىگى وسىلاي ايقىندالعان ەدى. ەڭ باستىسى, بيو­لو­گيالىق قوسپانى مۇناي ءونىم­دە­رىنە پايدالانۋ قورشاعان ورتاعا تا­راي­تىن زياندى زاتتاردىڭ ءمول­شەرىن 30-35 پايىزعا دەيىن كەمىتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن. اسا قۋاتتى ءوندىرىس ورنىنىڭ استىقتى القاپتا قۇ­رىلۋى جۇزدەگەن ادامدى جۇ­مىس­پەن قامتىپ, بىرقاتار الەۋمەتتىك ءما­سەلەلەردى دە شەشىپ بەردى. ال­عاش­قى كەزدەرى ونىمگە سۇرانىس كوپ­تەپ تۇسە باستاعانىمەن اۋىل شا­رۋا­شىلىعى سالاسىندا جاسالعان قا­رىشتى قادام كەيىن كىبىرتىكتەپ قالدى. ونىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى بيوەتانولدى شەتەلدەرگە ءوت­كىزۋدىڭ قيىندىعىنان تۋىندادى. رە­سەيدە بيوتىندى ءوندىرۋ جانە رەت­تەۋ ماسەلەلەرى ارنايى زاڭمەن رەت­تەلمەگەندىكتەن شەتەلدەرگە تا­سىمالداۋ ۇلكەن ماشاقاتقا اي­نال­دى. ەكى ەل اراسىنداعى كە­لى­سىم­دەر ءبىر ىزگە كەلتىرىل­مە­گەن­دىك­تەن ارنايى دەپوزيتكە ساقتاندىرۋ قارجىسىن الدىن-الا سالىپ قويۋ سەكىلدى ءجونسىز تالاپتار قويىلدى. ونىڭ مولشەرى ميلليونداعان دوللاردى قۇرادى. كەدەندىك رەسىمدەۋلەردەگى قاراما-قايشىلىقتار دا ءىس ءتۇيىنىن كۇردەلەندىرىپ جىبەردى. كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ءون­دى­رىس­تىك ماسەلەلەر جونىندەگى ور­ىن­باسارى يگور گابيدۋللين پرو­بلە­ما­لاردىڭ ورىن العانىنا قا­را­ماس­تان ءوندىرىس تسيكلىنىڭ ۇزىلمەگەنىنە, قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىنا ءبارىمىزدىڭ كوزىمىزدى جەتكىزدى. – كلەيكوۆينانى ەۋروپا ەل­دە­رى­نە, اقش-قا جونەلتەمىز. قالعان ونىمدەر رەسەي مەن ەلىمىزگە شى­عا­رى­لادى. جاسىراتىنى جوق, بيو­لو­گيا­لىق قوسپانى شەتەلدەرگە جەت­كى­زۋدە كەدەرگىلەردىڭ ورىن الىپ وتىر­عانى راس. نەگىزگى ءدالىز رەسەي ارقىلى وتەتىندىكتەن تاۋەلدىمىز. ماسەلەن, ول ەلدە بىزدەگىدەي جوعارى وكتاندى بيولوگيالىق قوسپا دەگەن ۇعىم جوق. جاي عانا ەتانول دەپ اتالادى. وسىنداي ايىرما­شى­لىق­تاردى زاڭ جۇزىندە ءبىر ىزگە تۇسىرسەك, الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن تۋرا بايلانىس ورنار ەدى. ەكىنشىدەن, تولەماقى ماسەلەسىن دە تەزىرەك شەش­پەي بولمايدى. شەتەلدىكتەردىڭ 45 كۇن ىشىندە ەسەپ ايىرىسۋى ءبىز ءۇشىن ءتيىمسىز,– دەدى يگور ۆلا­ديميروۆيچ. 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باع­دارلاماعا ەنگەن “بيوحيم” ءوندى­رىس­تىك كەشەنىنىڭ ەت كومبيناتى, قۇس فا­بريكاسى, ءسۇت زاۋىتى وڭدەۋشى كلاس­تەردىڭ نەگىزگى بولىكتەرى سانا­لاد­ى. ەت كومبيناتى بيىل ماۋسىم ايىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. قازىر مۇندا جۇمىستىڭ قىزعان شاعى. ماسەلەن, شوشقا كەشەنىنىڭ جىل­دىق قۋاتى 3,5 مىڭ توننا بول­سا, بۇگىنگە دەيىن 800 توننا ەت ءون­دى­ر­ىلگەن. مال سويۋ تسەحى دا قار­با­لاسقا تولى. وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆتىڭ تىكەلەي اتسالىسۋىمەن قاراجات ءبولىنىپ, ەڭبەك ىرعاعى ارتا تۇسكەن. پارلامەنت سەناتىنىڭ دە­پۋتاتتارى قوجاحمەت باي­ماقانوۆ پەن اناتولي باشماكوۆ تا وسىندا اتباسىن ارنايى تىرەپ, ءىس با­رى­سى­مەن جان-جاقتى تانىستى. ءون­دى­رىستىك كەشەن جۇمىسىن توقتاتىپتى دەگەن اڭگىمەنى جوققا شىعاردى. – جاعداي دەپۋتاتتار ويلاعانداي ەمەس ەكەن. 100 دوللاردىڭ استىعىن قالدىقسىز وڭدەپ, ودان الىنعان ءونىمدى بىرنەشە ەسە قىمبات باعاعا ساتۋ ءبىزدى ەرەكشە قۋانتتى,– دەپ قوس دەپۋتات اعىنان جارىلدى. ولاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كلاستەردى دا­مى­تۋعا ارنالعان جيىندا بيووتىندى شەتەلدەرگە ءتيىمدى باعامەن ۇسىنۋ جولدارى, ونى ءوندىرۋ جانە رەتتەۋ تۋرالى زاڭنىڭ تەزىرەك قابىلدانۋى جونىندە ءوتىنىش-تىلەكتەر ايتىلدى. زاڭ جوباسى ماجىلىستە تالقىلاندى. ەندى جۋىق ارادا سەنات قاراۋىنا ۇسىنىلادى. جەرگىلىكتى جەردەگى ناقتى جاعدايمەن تانىسىپ, زاڭنىڭ اۋاداي قاجەتتىلىگىن ءبىز دە سەزىنىپ وتىرمىز. قابىلدانۋىنا بار كۇشىمىزدى سالامىز, دەستى حالىق قالاۋلىلارى. سەرىك سۇلتانعازى ۇلى كەي­بىرەۋلەر “بيوحيم” بيوەتانول عانا وندىرەدى دەگەن ويمەن جا­ڭىلىسىپ ءجۇر. ۇندى, كەبەكتى, بالاۋىزدى, كراحمالدى, كومىر قىشقىل گازىن, اشىتقىنى قايدا قويامىز؟ بۇلارعا بيوگاز بەن بيوبەنزيندى قوسىڭىز. بازبىرەۋلەر استىقتىڭ كوپ كەتەتىنىن ايتىپ داۋرىعىسادى. ءتىپتى دە ولاي ەمەس. وبلىس جىلىنا 5-6 ميلليون توننا استىق وسىرەدى. ال, بيوقوسپاعا جۇمسالاتىنى — 225 مىڭ توننا عانا. ونىڭ ءوزى ءتورتىنشى سورتتى بيداي, دەپ داۋلى ماسەلەنىڭ اراجىگىن اجىراتىپ بەرگەندەي بولدى. “بيوحيم” كومپانياسى” اق باس دي­رەكتورى ەۆگەني سۋتياگين­سكي­ي­دىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الماتى, استانا قالالارىنىڭ كولىكتەرىنە بيوبەنزين قۇيۋ قولعا الىناتىن كورىنەدى. سونداي-اق ءوندىرىس ءجۇ­يە­سىنە حالال ستاندارتىن ەنگىزۋ ار­قى­لى مۇسىلمان ەلدەرى رىنوگىنا شىعۋ جايى دا قاراستىرىلىپتى. ءومءىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.