جيرەن قاسقا ق ۇلىن

قازىرگى ەڭبەكشىلدەر دەپ ءجۇر­گەن اۋدان ەڭ العاش قۇرىلعاندا ونىڭ ورتالىعى جانعۇستىڭ قارا­­­­عايى اتالاتىن ورماننىڭ اراسىنا ورنالاستى. مەكتەپ, مەكەمە عيما­راتتارىن سونداعى قاراعايدان قي­ىپ سالدى. جان-جاقتاعى اۋىل­دار­دى كوشىرىپ الىپ كەلىپ ءبىر جەرگە ۇيىستىردى دا ۇلكەن كەنت جاساپ, ونى كازگو­رودوك دەپ اتادى. وسى جەردە قازاق مەكتەبىن دە ينتەرناتىمەن قوسا اشتى. سول مەك­تەپتى 1940 جىلى ءبىرىنشى بو­لىپ 12 ەر بالا جانە 2 قىز ءبىتىر­گەن ەدى. ەر بالالاردىڭ بارلىعى ءاس­­كەرگە كەتتى. مەنىڭ تۋعان اعام قا­­سىمبەك تە لاتۆياعا اتتانعان-تىن. ۇيدە ءبىر سيىر مەن ءبىر قارا الا بيە بولدى. سول بيە جيرەن قاس­­قا ق ۇلىن تۋعانى بار. قاسىم­بەك اعام ونى جاقسى كورىپ, وسكە­سىن مارشال ۆوروشيلوۆتىڭ جيرەن قاسقا اتىنداي باپتاپ مىنەمىن دەيتىن. 1941 جىلعى ماۋسىم ايىندا جازعان حاتىندا اسكەري قىزمەتىن جاقسى اتقارىپ جاتقانىن, بال­تىق تەڭىزىنىڭ جاعاسىندا جازعى جات­تىعۋ ويىندارىن وتكىزىپ, زە­نيت راسچەتىنىڭ تەحنيكالىق ءجون­دەۋ, باپتاۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىز­گەندەرىن ايتقانى ەسىمدە. ماعان تاپسىرعانى – جيرەن ق ۇلىندى جاق­سىلاپ ءوسىر, مەن ۇيگە ورال­عان­سىن ات قىلىپ مىنەمىن دەپتى. سو­عىس باستالعاننان كەيىنگى ءبىرىنشى جازعان حاتىندا دا ءۇيدىڭ, ەلدىڭ امان­دىعىن سۇراي كەلە, تاعى دا جي­رەن ق ۇلىندى ەسكە العانى بار. جاۋ­دىڭ تۇتقيىلدان شابۋىل جا­سا­عانىن, قيان-كەسكى ۇرىسقا كى­رىسىپ كەتكەندەرىن, ديۆيزيا كومان­دي­رى گەنەرال كۋزنەتسوۆتىڭ تاپقىر­لىعىنىڭ ارقاسىندا پسكوۆ قالا­سىنا دەيىن امان كەلىپ, اسكەري قۇراماعا گۆارديا اتاعى بەرىل­گە­نىن سول حاتتارىندا ايتقانى ەسىمدە. قاسىمبەك اعام سوعىستىڭ با­سى­نان باستاپ كالينين مايدا­نىن­دا زەنيت راسچەتىندە قىزمەت ەتتى. ءۇش رەت جاراقات الدى. ءى-ءدا­رەجەلى وتان سوعىسى مەن ءى-ءدا­رە­جەلى دانق وردەنىنىڭ جانە “ەرلىگى ءۇشىن”, “كە­نيگسبەرگتى العانى ءۇشىن” مە­دال­دارىنىڭ يەگەرى بول­دى. جە­ڭىستەن سوڭ 1946 جىلى ماۋسىمدا ەلگە ورالدى. تۋعان جەرىندە سوۆەت, پار­تيا, شارۋاشىلىق قىزمەتتە­رىندە ەڭبەك ەتىپ, زەينەتكەرلىككە شىق­تى. 80 جاس جاساپ بۇل ءدۇ­نيە­دەن وز­دى. ءسويتىپ ءابجان بالالا­رىنان 5 ۇلدىڭ تورتەۋى ءوز ەرلىك­تەرىمەن جەڭىس كۇنىن جەدەلدەتتى. اتاپ ايتقاندا, جوعارىداعى قا­سىم­بەك­تەن باسقا ەڭ ۇلكەن اعام ءداۋ­رەن­بەك ەلدە تراكتورشى بولا­تىن. 1941 جىلدىڭ كۇزىندە ول دا ءاس­كەر­گە الىندى. مايدانعا ءجى­بەرىلمەي, چەليابى زاۋىتىندا جۇ­مىسشى بو­لىپ, تانك شىعاردى. وسى كاسىپ­ورىنداعى اتاقتى ت-34 تانكىلەرى جاۋدىڭ زارەسىن الاتىن. ءۇشىنشى اعام دوسىمبەك 1942 جىلى اسكەر­گە الىنىپ, قاراعاندى كومىر باس­سەينىندە شاحتەر بولدى. ول كەز­دە دون­باسس جاۋدىڭ قولىندا. سون­دىق­تان قاراعاندىنىڭ كوكس­تەل­گەن كو­مىرىن كوپتەپ شىعارۋ كە­رەك بول­دى. سول جەردە ول كىسى ەر­لىك ەڭ­بەكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ, 1950 جىلى ەلگە ورالدى. ال مەنەن ەكى جاس ۇلكەن ءامينا دەگەن اپامىز ەكەۋمىز سوعىستىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن كولحوزدىڭ مالىن باعىپ, ەگى­نىن سالىپ, تاڭنىڭ اتىسى, كۇن­نىڭ با­تىسى اش قۇرساق ءجۇرىپ, ەش­قانداي ەڭبەكاقىسىز جۇمىس ىستەدىك. ەڭبەگىمىز ەش كەتكەن جوق, جاۋ­دى جەڭدىك. كەۋدەمىزگە “1941-1945 جىلدارداعى قاجىرلى ەڭبەگى ءۇش­ىن” دەگەن مەدال تاقتىق. شە­شەم دە جۇمىس ىستەدى. قارا الا بيە­مەن جۇك تاسيتىن. كىشى قارىن­داسىم قۋانىش پەن ءىنىم رۋسلان عانا ەڭبەككە جارامادى. سابيلەر ەدى. ءسوز ورايىندا جيرەن ق ۇلىن­نىڭ تاعدىرى نە بولعانىن ايتاي­ىن. 1942 جىلدىڭ قىسى ەدى. اۋ­دان­دىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبى­رىنشى حاتشىسى قوشانباەۆ ەلدى جي­ناپ جيىلىس وتكىزىپ, تانك شى­عارۋ قورىنا اركىم شاما-شارقىن­شا اقشالاي قاراجات بەرۋىن ءوتىندى. مەنىڭ اكەم ءابجان 2-توپتاعى ءمۇ­گەدەك بولاتىن. جيىلىستا ءسوز ءسوي­­­لەپ, ەلدىڭ شاماسى كەلەتىن قا­ريا­لارىنىڭ اتىن اتاپ كومەك بە­رۋگە شاقىردى. ءوزى جيرەن قاسقا قۇنانىن كولحوز باستىعىنىڭ سەمىز سيىرىنا ايىرباستاپ سويىپ, ەتىن بازارعا ساتتى دا ون مىڭ سومداي اقشا جاساپ, سونى تانك جاساۋ قورىنا بەردى. ال قوسما­عان­بەت ۇلى كەنجەبولات, شايقى ۇلى ءماجي, جانىبەك ۇلى ءجۇمانالى, مۇسا ۇلى ىسقاق 10 مىڭنان اقشا وتكىزدى. ءسويتىپ, اعام قاسىمبەك جي­رەن قاسقا ق ۇلىندى ات قىلىپ ءمىن­بەسە دە, ول تەمىر تۇلپارعا اي­نا­لىپ چەليابى زاۋىتىنداعى اعام ءداۋ­رەنبەك شىعارعان ت-34 تانكى­مەن جاۋ­دى تاپتاپ بەرليننەن ءبىر-اق شىق­قان جوق ەدى... ەسقان ابجان ۇلى, ەڭبەك ارداگەرى. اقمولا وبلىسى, ەڭبەكشىلدەر اۋدانى, ءبىرسۋات اۋىلى.