ءبىز باس سۇققان الماتى قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ جەكە قورلار جانە قۇجاتتىق توپتامالار بولىمىندەگى 419 قور تىزىمىندە اسكەري تاريحشى اسقانبەك ساپار ۇلى الدانازاروۆتىڭ ارحيۆكە تاپسىرعان ماتەريالدارى ساقتاۋلى تۇر. ول – التىن ساۋلەلى كۇنشىعىس وردەنىمەن ماراپاتتالعان ورتالىق ازياداعى تۇڭعىش ادام.
جەر-جاھانعا ۋىتىن جايعان سۇراپىل سوعىس اسقانبەك الدانازاروۆتى دا اينالىپ وتكەن جوق. 1942 جىلى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالاردا اسقانبەك ساپار ۇلىنىڭ 6 جىلدىق ءبىلىمى بار ەدى. ول سوعىس جولدارىن ستالينگرادتان پوتسدامعا دەيىنگى ارالىقتا وتكىزىپ, دەنەسىنىڭ 11 جەرىنەن جاراقات الدى. سوعىس اياقتالعان سوڭ ول لەنينگراد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىندە جوعارى ءبىلىم الادى. ودان سوڭ جوعارى وفيتسەرلىك مەكتەبىن اسكەري ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, زىمىراندار بولىمىندە اسكەري قىزمەتتە بولىپ, زىمىراندار بريگاداسىنىڭ كومانديرى قىزمەتىن اتقارادى.
1968 جىلى دەنساۋلىعىنا بايلانىستى زاپاسقا شىعىپ, مەديتسينا ينستيتۋتىندا وقىتۋشىلىق قىزمەتىمەن قاتار قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتى سىرتتاي ءبولىمىنىڭ دەكانى قىزمەتىن اتقارادى. ا.الدانازاروۆ قىزمەتىنىڭ ەلەۋلى بولىگىن جاپون تۇتقىندارىنىڭ قابىرىن زەرتتەۋگە ارنادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن كەڭەس وداعىنىڭ تۇتقىنىندا بولعان 600 مىڭ جاپوننىڭ 58 مىڭ 900-ءى قازاقستان اۋماعىنا جىبەرىلىپتى. كۇنشىعىس ەلى تۇتقىندارىنىڭ قاي جەردە, قاي مەكەندە, قالاي جەرلەنگەنىن زەرتتەگەن بىردەن-ءبىر عالىم, تاريحشى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز –اسقانبەك الدانازاروۆ.
1994 جىلى ءساۋىر ايىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاپونياعا ساپارلاي بارعاندا اسقانبەك ساپار ۇلىنىڭ كىتابىن سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر كوسوكاۆاعا سىيعا تارتادى. ءدام-تۇزى قازاق دالاسىندا تاۋسىلىپ, وسىندا جەرلەنگەن جاپون اسكەري تۇتقىندارىنىڭ زيراتى ولاردىڭ تۋىس-تۋعاندارى مەن باۋىرلاستارى ءۇشىن قۇندى دەرەك كوزىنە اينالادى. كۇن-ءتۇن دەمەي زەرتتەۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ 11 وبلىسىنان جاپون تۇتقىندارىنىڭ 58 900 قابىرى تابىلدى. تۇتقىنداردىڭ ەڭ كوپ جەرلەنگەن ءوڭىرى – قاراعاندى وبلىسىنىڭ سپاسسك قالاسى ەكەن. ول جەردە 245 جاپون تۇتقىنىنىڭ سۇيەگى جاتىر. قابىردەگى ادامدار ءۇش قابات بويىنشا جەرلەنىپتى. ەڭ استىندا اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن باي-كۋلاكتار, ونىڭ ۇستىندە حالىق جاۋلارى, جوعارى قاباتتا اسكەري تۇتقىندار. زەرتتەۋ بارىسىندا اتى-جوندەرىن قالپىنا كەلتىرىپ, انىقتاۋ ءۇشىن اسقانبەك ساپار ۇلى ماسكەۋدىڭ پرەزيدەنتتىك مۇراعاتىندا ارناۋلى زەرتتەۋ جۇرگىزەدى.
وسىنداي ىجداعاتتىلىقتىڭ ارقاسىندا اسقانبەك ساپار ۇلى بەرگەن ۋاعداسىن ورىنداپ, ءوز مىندەتىن ادال اتقارادى. ونىڭ «ەستەلىك كىتابى» جاپوندىقتاردىڭ قولىنا تيىسىمەن ونداعى جۇرت ءبىرى اتاسىنىڭ, ەندى ءبىرى اكەسىنىڭ, اعاسىنىڭ مۇردەسىن قازاق دالاسىنان ىزدەپ, سۇراۋ سالا باستايدى. وسىلاردىڭ بارىنە ءجون سىلتەپ, جول كورسەتكەن دە اسقانبەك الدانازاروۆتىڭ ءوزى بولدى. ول سول كەزدەگى جاپون يمپەراتورىنىڭ جارلىعى بويىنشا اتاۋلى وردەنمەن ماراپاتتالدى. توككەن تەرى تەككە كەتپەگەنى وسى شىعار.
سونىمەن قاتار ول ەل تەرريتورياسىنداعى پولياك اسكەرلەرىنىڭ جەرلەنگەن ورىندارىن انىقتاپ, پولشا ەلىندە جەرلەنگەن قازاقستاننىڭ 133 جاۋىنگەرىنىڭ قابىرىن دە تابادى. بۇل دا – اسقانبەك ساپار ۇلىنىڭ اسكەري تاريحشى رەتىندە ەلىنە قوسقان ۇلەسىنىڭ ءبىر پاراسى. سوعىس كىمدەردىڭ جۇرەگىنە جارا سالمادى دەيسىز. ال الىستا, ايدالادا, جات جەردە سۇيەگى قالعان بوزداقتاردىڭ قابىرىن تاپقان كىسىگە كورسەتىلگەن قۇرمەت تە شەكسىز بولسا كەرەك.
