ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ بۇل ماقساتى بوسقا كەتكەن جوق. قازىر ەكى مەملەكەت اراسىندا بايىپتى بايلانىس ورناعان. سونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە جاپونيادا تۇراتىن قازاق عالىمى تۋرالى ايتساق دەيمىز. ونىڭ ەسىمى – مارال انداسوۆا. ارقالىق قالاسىندا تۋعان. عالىمدار وتباسىندا تاربيەلەنگەن. تۋعان شاھارىنداعى ماتەماتيكا باعىتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانى بىتىرگەن. اكەسى مىرزاعالي انداسوۆ – تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. ى.التىنسارين اتىنداعى ارقالىق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا قىزمەت ىستەگەن. وكىنىشكە قاراي, دۇنيەدەن ەرتە وزدى. اناسى باقىتكۇل قاسقاتاەۆا – پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى. كەيىپكەرىمىزدىڭ سانالى ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا اناسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى وتە زور.
قازىر مارال مىرزاعاليقىزى كۇنشىعىس ەلىندەگى ۆاسەدا ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس وقيدى. بۇل – جاپونياداعى وتە بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. ونى تامامداعان تۇلەكتەر دە ولقى ەمەس. مىسالى, سونىڭ ءبىرى – جاپونيانىڭ قازىرگى پرەمەر-ءمينيسترى كيشيدا فۋميو. سونداي-اق اتاقتى جازۋشى حارۋكي مۋراكامي دا وسىندا ءبىلىم العان.
جاس عالىم ۆاسەدا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشىلىق قىزمەتىمەن قوسا عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسادى. ول كودجيكيدى (ەجەلگى تاريحي وقيعالار تۋرالى اڭىزدار) زەرتتەيدى. بۇل جاپون ادەبيەتىنىڭ العاشقى ەسكەرتكىشى. كودجيكيدە جاپونيانىڭ ميفتەرى مەن اڭىزدارى تۋرالى ايتىلعان. وندا جاپون ارالدارىنىڭ, قۇدايلاردىڭ پايدا بولۋى مەن يمپەريالىق اۋلەتتىڭ بيلىككە كەلۋ تاريحى باياندالادى.
ول ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىس فيلولوگياسى جانە جاپون ءتىلى ماماندىعىندا وقىپ جۇرگەندە مارال كۇنشىعىس ەلىنىڭ ءتىلىن تەز مەڭگەرىپ الدى.
– ۋنيۆەرسيتەتتە جاپون تىلىنەن مۋزۋتاني ەسىمدى ءبىلىمدى, اسا تالاپشىل, ءپرينتسيپشىل, ءادىل وقىتۋشى ساباق بەردى. ونىڭ عىلىمي دارەجەسى بولماعانمەن جاپون ءتىلىن بەس جىلدا توپتاعى بارلىق ستۋدەنتكە قاجەتتى دەڭگەيدە ۇيرەتتى. 4-كۋرستا ناگويا ۋنيۆەرسيتەتىنە ءبىر جىلدىق تاعىلىمدامادان ءوتۋ گرانتىن جەڭىپ الدىم. بۇل جاپون ءتىلىن ودان ءارى تەرەڭ مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك سىيلادى. سول جىلدان جاپون مادەنيەتىنە قىزىعۋشىلىعىم ويانىپ, زەرتتەي باستادىم. ودان كەيىن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرانى جاپونيادا وقيمىن دەپ شەشتىم. ادام الدىنا ماقسات قويسا وعان جەتەدى. ءبىر جىل وتپەي جاپون ورتالىعىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە ماگيستراتۋرا مەن دوكتورانتۋرادا وقۋعا اتالعان ەلدىڭ التى جىلدىق گرانتىن ۇتىپ الىپ, ماقساتىما قول جەتكىزدىم, – دەدى ول.
جاس عالىمنىڭ ەجەلگى تاريحي اڭىزدار تۋرالى جازعان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسى جاپونيادا كىتاپ بولىپ جارىق كورگەن. كەيىن زەرتتەۋ ەڭبەگىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ەكىنشى جيناعىن شىعاردى. بۇدان بولەك, جاپون تىلىندە ءارتۇرلى تاقىرىپتاعى 20-عا جۋىق زەرتتەۋ ماقالاسى باسىلعان. ودان كۇنشىعىس جۇرتىنىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگىن سۇراعانىمىزدا, جاپونيا تەحنولوگياسى جوعارى دامىعان ەل بولا وتىرىپ, ءوز سالت-ءداستۇرىن بەرىك ساقتايتىنىن ايتتى.
– قازىر توكيودا قىزمەت ىستەيمىن. اسپيرانتۋرادا وقىپ جۇرگەندە كيوتودا تۇردىم. بۇل جاپونيانىڭ ەجەلگى استاناسى. كيوتو – تاڭعاجايىپ قالا. ءداستۇرلى مەرەكە مەن راسىمدەر كەزىندە جاپون قىزدارى ءداستۇرلى كيمونو نەمەسە يۋكاتا كيىمدەرىن كيەدى. وندا كوپتەگەن سينتويزم جانە بۋدديستىك حرام بار. سول جەردەن جاپون مادەنيەتىمەن جاقىن تانىسا الاسىز. كەيبىر حرامدار ءتىپتى دزەن ءبۋدديزمى تۋرالى مەديتاتسيا جاسايدى. شاي راسىمدەرىنە كەز كەلگەن ادام قاتىسادى. جاپوندىقتار وزدەرىنىڭ مادەنيەتى مەن داستۇرلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرەدى. كيوتودا عاسىرلار بويى قولونەرمەن اينالىسىپ, ونى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرعان كوپتەگەن وتباسى تۇرادى. مەنى جاپونيانىڭ ۇلتتىق ءداستۇرىن ءباز قالپىندا ساقتاپ, جوعارى تەحنولوگيانى ۇنەمى دامىتىپ وتىراتىنى تاڭعالدىرادى, – دەيدى مارال.
ءار حالىقتىڭ تۋمىسىنان ساقتالعان ءومىر ءسۇرۋ سالتى بار. سونىڭ ىشىندە جاپون جۇرتىنىڭ دۇنيەتانىمى مەن مادەنيەتىنىڭ ورنى بولەك. ءبىر قاراعاندا, جۇمباققا تولى كورىنەدى. كەيىپكەرىمىز ونىڭ سىرى جاپوننىڭ بارلىق جاقسى دۇنيەنى وزدەرىنە جىلدام ءسىڭىرىپ الاتىنىندا ەكەنىن جەتكىزدى.
– مىسالى, ەجەلگى زاماندا جاپوندىقتار قىتايدان جازۋ, مادەنيەت, فيلوسوفيا جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى قابىلداپ الدى. بىراق سوعان قاراماستان ولار وزدەرىنىڭ ەرەكشەلىگىن ساقتاپ قالدى. جاپونيانىڭ ەجەلگى استاناسى نارا – جىبەك جولىنىڭ سوڭعى نۇكتەسى بولدى. جاپونياعا تەك جازۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءارتۇرلى فيلوسوفيالىق يدەيالار مەن دىندەر جىبەك جولى ارقىلى كەلدى. مىسالى, ءۇندىستاندا پايدا بولعان بۋدديزم قىتاي مەن كورەي تۇبەگى ارقىلى جاپونياعا ەندى. وعان دەيىن جاپوندىقتاردىڭ ءوز سەنىمدەرى مەن قۇدايلارى بولدى. ولار كۇن, جەل, اي, تەڭىز, سۋ قۇدايلارى سەكىلدى. بىراق بۋدديزم كەلگەننەن كەيىن سونىڭ ءىلىمىن قابىلداپ, جاپون قۇدايلارى بۋدديستەردىڭ قۇدايلارىمەن ارالاسىپ كەتتى. ناتيجەسىندە, جاپونياعا ءتان «سيمبيوز» پايدا بولدى, – دەيدى مارال مىرزاعاليقىزى.
شىن مانىندە, ءبۋدديزمنىڭ جاپونيا مادەنيەتىنە ايرىقشا اسەر ەتكەنى بەلگىلى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاپوندىقتار ساكۋرانى كورۋگە جىلىنا ءبىر رەت قانا بارادى ەكەن. سەبەبى ساكۋرانى تاماشالاۋ داستۇرىندە بۋدديستىك فيلوسوفيا جاتىر.
– بۋدديزمدە جەر بەتىندەگى بارلىق نارسە ماڭگىلىك ەمەس, وتپەلى ەكەنى باياندالادى. ساكۋرا – «ماڭگىلىكتىڭ» سيمۆولى ەمەس. ول ءبىر-ەكى اپتا عانا گۇلدەپ, تەز سولادى. جاپوندىقتار ساكۋرانىڭ سۇلۋلىعى ونىڭ وتپەلى داۋرەنىندە دەيدى. سوندىقتان ولار ساكۋرا گۇلدەگەندە جۇمىستارىن تاستاپ, سۇلۋلىقتان ءلاززات الۋعا بارادى. ويتكەنى ساكۋرانىڭ عۇمىرى كەلتە, ماڭگىلىك ەمەس. جاپون حالقى ءبۋدديزمدى قابىلداسا دا, بۇگىنگە دەيىن ءوز ءداستۇرىن بەرىك ۇستانادى. ولار مەيدزي داۋىرىنەن كەلە جاتقان سالت-ءداستۇرىن ساقتاي وتىرىپ, ەۋروپالىق مادەنيەتتىڭ وزىق ۇلگىسىمەن كوپ نارسەنى جاڭارتا ءبىلدى, – دەيدى عالىم.
الەمدە جاپونيا عىلىمىمەن, تەحنولوگياسىمەن ساناۋلى ەلدەر عانا باسەكەلەسە الادى. عالىمنىڭ پىكىرىنشە, ونىڭ سەبەبى كۇنشىعىس ەلىندە عىلىمعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان. اسىرەسە عالىمدارعا گرانت كوپ قاراستىرىلادى. سونداي-اق مەملەكەت ونكولوگيالىق اۋرۋلار مەن جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنا جانە وزىق تەحنولوگيالاردى زەرتتەۋگە مول قارجى بولەدى.
– جاپون نارىعىندا باسەكەلەستىك كۇشتى دامىعان. ءبىز «Sony», «Panasonic», «Fujitsu», «Toshiba» سياقتى كومپانيالارىن بىلەمىز. جىل سايىن ءار كومپانيا ءوز ونىمدەرىن جەتىلدىرىپ, جاڭا مودەلدەر ۇسىنادى. ولار ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەسە وتىرىپ, باسقالارعا قاراعاندا جۇيەلى جۇمىس ىستەيدى. جاپوندىقتار ءوز قىزمەتكەرلەرىن مامان رەتىندە وتە جوعارى باعالايدى. ويتكەنى كاسىبي مامانداردىڭ ارقاسىندا كومپانيالار باسەكەلەستىكتە وڭ ناتيجە بەرەدى. باسەكەلەستىك پەن ءتارتىپ جاپونيادا تەحنولوگيانىڭ دامۋىنا ۇلكەن اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار جاپوندىقتار ءاربىر ىسكە مۇقيات قارايدى, تاباندىلىق تانىتادى. ۇجىممەن ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەيدى. عىلىم مەن تەحنولوگياداعى كەز كەلگەن پروبلەمانى شەشۋگە عىلىم سالاسىنداعى مايتالمان ماماندار جينالادى. يدەيالارىن جان-جاقتى ورتاعا سالىپ, تالقىلاپ, ماسەلەنى بىرلەسىپ شەشەدى, – دەيدى ول.
جالپى, جاپوندىقتار مەن قازاقتاردىڭ بولمىسىندا, سالت-داستۇرىندە ۇقساستىق بار دەگەندى ەستيمىز. وسى تۋرالى كۇنشىعىس ەلىندە جۇرگەن جەرلەسىمىز دە ەكى حالىقتىڭ ۇقساستىقتارى بار ەكەنىن ءسوز ەتتى.
– جاپوندىقتار اتا-انانى سىيلاپ, قاريالارعا قۇرمەتپەن قارايدى. بىراق ولاردا دا قارتتار ءۇيى كەزدەسەدى. سونىمەن قاتار جاپون تىلىندە جاسى ۇلكەن نەمەسە ۇجىمدىق يەرارحياسى بار ادامدارعا قاتىستى قولدانىلاتىن ارنايى «سوزدەر» بار. ۇلتتىق داستۇرىندە بىزبەن ۇقساستىعى كوپ. جەرگە توسەك سالىپ ۇيىقتايدى. ءبىز سەكىلدى قوناعىن قۇداسىنداي كۇتەدى. استى جەر ۇستەلدە وتىرىپ ىشەدى. قوناقۇيدە كەلگەن قوناقتاردان «ۇلتتىق نومەر مە, الدە ەۋروپالىق ستيلدەگى نومەر كەرەك پە؟» دەپ سۇرايدى. ۇلتتىق نومەر كەرەك بولسا, جەرگە توسەك سالىپ قويادى, – دەيدى زەرتتەۋشى.
