گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى

مەملەكەتتىك جەر قويناۋىن باسقا­رۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن نىسان­داردىڭ جالپى اۋدانى 1 570 مىڭ شارشى كم قۇرايدى. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار جۇرگىزگەن بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە قورلاردىڭ ۇلعايۋى: التىن 45,7 مىڭ توننا, مىس 25 مىڭ توننا, قورعاسىن 51,2 مىڭ توننا, مىرىش 215,8 مىڭ توننا, مۇناي 14,9 ملن توننا, گاز  6,8 ملرد تەكشە مەتردى قۇرادى. 2022 جىلى العاش رەت مەملەكەتتىك بالانسقا 7 كەن ورنى ەنگىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا گەولوگيالىق بارلاۋ جانە ىزدەستىرۋ سالاسىنداعى قىزمەتتەر كولەمى بۇدان ءبىر جىل بۇرىنعى 163,8 ملرد تەڭگەگە قارسى 238,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – سوڭعى جىلدارداعى ايتارلىقتاي جوعارى كورسەتكىش جانە 2019-2021 جىلدارداعى قۇلدىراۋدان كەيىنگى سەكتورداعى العاشقى ەلەۋلى ءوسىم.

ەلىمىز پايدالى قازبالاردىڭ كوپتە­گەن تۇرلەرىنىڭ راستالعان قورلارى بويىن­شا الەمنىڭ جەتەكشى ون ەلىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. الايدا يگەرىلگەن كەن ورىندارىنىڭ سارقىلۋى اياسىندا مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن تولتىرۋ دا باسەڭدەۋدە. جاقىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كوپ جاعدايدا پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە تاۋەلدى ەكەنىنە تاعى دا نازار اۋداردى. پرەزيدەنت جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا جۇيەلى پروبلەمالار بارىن, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن تولىق ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى بولىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى.

شىنىندا دا يگەرىلىپ جاتقان كوپتە­گەن كەن ورىندارىنداعى قازبا باي­لىق ءتيىستى تولىقتىرۋسىز تاياۋ كەلەشەكتە تاۋسىلاتىنى بەلگىلى. وتكەن عاسىردا قالىپتاسقان پايدالى قازبالار بازاسىنىڭ تۇگەسىلۋى ەكونوميكانى سىني جاعدايعا يتەرمەلەيدى.

كەزىندە قازاقستان گەولوگتارى نەگىزگى پايدالى قازبالار قورىن جىل سايىن وندىرىلگەن جىلدىق كولەمگە قاتىستى ەكى ەسەلەنگەن مولشەردە ۇلعاي­تىپ وتىرعان. وسى ەسەپتەن رەسپۋب­ليكامىز 1990 جىلعا قاراي مينەرالدى شيكىزاتتىڭ 40-45 جىلعا جەتەتىن بارلانعان قورىمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ال قازىرگى ۋاقىتتا ەكسپورتتىڭ ەداۋىر ۇلەسىن قۇرايتىن ءتۇستى جانە اسىل مەتالدار قورى 10-15 جىل ىشىندە يگەرىلىپ ءبىتۋى مۇمكىن. الداعى ونجىلدىقتا شىعىس قازاقستاندا ورەل, مالەەۆ, تيشينسكوە جانە ريددەر-سوكولنوە سياقتى ءىرى مەتالل كەن ورىندارىنىڭ تاۋسىلاتىن ءتۇرى بار. وعان قوسا ونەركاسىپتىك شيكىزاتقا ارتىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىك جاڭا پەرسپەكتيۆالى كەن ورىندارىن ىزدەۋ بولىگىندە مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن كەشەندى دامىتۋدى تالاپ ەتەدى. پايدالى قازبالار قورىنىڭ سارقىلۋى قالا قۇراۋشى كاسىپورىنداردىڭ توق­تاپ قالۋىمەن, وڭىردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالدىڭ جالپى ناشارلاۋىمەن دە قاۋىپتى. سول سەكىلدى مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ءال-اۋقاتى ءۇش الىپتىڭ ‒ تەڭىز, قاراشىعاناق جانە قاشاعاننىڭ ارقاسىندا قۇرىلاتىنى ءمالىم. ايتكەنمەن ولاردىڭ الەۋەتى دە شەكسىز ەمەس. 20-30 جىلدان كەيىن بۇل مۇناي ءوندىرۋدىڭ تابيعي قۇلدىراۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن قازىردەن باستاپ ماقساتتى تۇردە ۇلعايتۋ قاجەت.

كەيىنگى 30 جىلدا گەولوگيالىق سالادا مەتالل, مۇناي قورلارىنىڭ ازايۋى, بارلاۋ جۇمىستارىن ەسكىرگەن تەح­نو­لوگيالار نەگىزىندە جۇرگىزۋ, ناشار قارجىلاندىرۋ, قاجەتتى زاماناۋي ينفرا­قۇرىلىمنىڭ بولماۋى سياقتى كەشەندى پروبلەمالار قوردالاندى. ونەر­كاسىپتىك ساناتتار قورلارىنىڭ ءوسىمى نەگىزىنەن بۇرىن اشىلعان كەن ورىندارىن قايتا باعالاۋ مەن جەتە زەرتتەۋ ەسەبىنەن الىنعان. گەولوگيانىڭ داعدارۋى تيىسىنشە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى كولەمىنىڭ ازايۋىنا اكەلۋدە. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ءبىر عانا كەن ورنىنىڭ اشىلۋى وسىنى كورسەتەدى. سالا جاي-كۇيىنىڭ وڭالۋىن جانە دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن بيزنەس-ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋدىڭ تومەن دەڭگەيى, كادر تاپشىلىعى, جەر قويناۋىن مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋگە عىلىمي ۇيىمداردىڭ جەتكى­لىكسىز دەڭگەيدە قاتىسۋى سياقتى پروبلەمالار تەجەيدى. قازىردە ارنايى باعىتتاعى ماماندار جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. تاجىريبەلى گەولوگتاردىڭ ورتاشا جاسى زەينەتكەرلىككە جاقىن­داسا, جاس مامانداردىڭ ساندىق جا­نە ساپالىق تۇرعىدا جەتىلۋى ءۇشىن ۋاقىت كەرەك. ونىڭ ۇستىنە عىلىمي گەو­لو­گيالىق ۇيىمدار جەر قويناۋىن زەرتتەۋ جانە گەولوگيالىق بارلاۋ بويىنشا پراكتيكالىق جۇمىستارعا از قاتىسادى. ءتيىستى كادرلىق قۇرام, عى­لىمي سىيىمدىلىق قامتاماسىز ەتىل­مەيىنشە گەولوگيا سالاسى ورگە باس­پايدى.

بۇگىنگى تاڭدا ۇكىمەت گەولوگيالىق بارلاۋعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەت دەپ سانايدى. الايدا شەتەلدىك ينۆەستورلار بۇل باعىتقا ءىرى قارجى سالۋعا ق ۇلىقسىز. جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەۋ مەن بارلاۋ – تاۋەكەلى كوپ, قىمبات تا قىرۋار جۇمىس. تاجىريبە كورسەتكەندەي, الەمدەگى بارلاۋ ۇڭعىمالارىنىڭ تەك 30 پايىزى عانا وڭ ناتيجە بەرەدى. ينۆەستورلار ادەتتە قارجىسىن مەملەكەت ءوز ەسەبىنەن كەن ورىندارىن بارلاۋعا جۇمىستاردىڭ ەرتە كەزەڭدەرىن وتكىزگەن نەمەسە جۇرگىزىپ جاتقان, بولجامدى رەسۋرستارى بار پەرسپەكتيۆالى ۋچاسكەلەرىنىڭ بازاسى قالىپتاسقان ەلدەرگە جۇمساعاندى دۇرىس كورەدى. قازىردە كومىرسۋتەگى شيكىزاتى بويىنشا بارلاۋعا ينۆەستيتسيالاردىڭ ەكى ەسەگە تومەندەۋى بايقالادى. بۇل نەگىزىنەن تومەن كومىرتەكتى ساياساتقا جالپى الەمدىك كوشۋمەن بايلانىستى. سونىمەن قاتار ەلىمىز گەولوگيالىق بارلاۋعا سالىناتىن مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالاردىڭ 1 شارشى كم-گە تومەن كورسەتكىشىمەن سيپاتتالادى. بىزدە ول – 11 دوللار. دامىعان ەلدەردەگى ۇدەرىسكە ءۇڭىلىپ, سالىستىرا قاراساق, بۇل كورسەتكىش اقش-تا ‒ 87, اۋستراليادا ‒ 167, كانادادا 203 دوللاردى قۇرايدى. 2020-2022 جىلدارى گەولوگيالىق بارلاۋعا مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار كولەمى ‒ 30 ملرد تەڭگە.

پايدالى قازبالار قورىنىڭ سارقى­لۋىمەن قوسا مينەرالدىق رەسۋرستارعا يەلىك ەتۋ ءۇشىن ەلدەر اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋى گەولوگيا سالاسى الدىنداعى سىن-تەگەۋرىندى قويۋلاتا تۇسەدى. قورلاردى تولىقتىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا باسىم پايدالى قازبالار بويىنشا وندىرىلگەن قورلار كولەمى ولاردىڭ بارلاۋداعى وسىمىنەن اسىپ تۇسەدى. ال تەمىر, مارگانەتس, التىن, مىرىش قورى بۇرىن بەلگىلى وبەكتىلەردى قايتا باعالاۋ جانە قوسىمشا زەرتتەۋ ەسەبىنەن الى­نادى. 2021 جىلعى قاڭتارداعى جاع­داي بويىنشا مۇناي قورىن تولتىرۋ كوەففيتسيەنتى قاشاعان كەن ورنى ەسەبىنەن 1,5 قۇرايدى, ال قاشاعانسىز قوردى تولتىرۋ كوەففيتسيەنتى – 0,9, التىن بويىنشا – 0,29, مىس بويىنشا – 0,08, پوليمەتالدار بويىنشا – 0,21.

سونداي-اق سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ كومىرسۋتەكتەرىنىڭ, سيرەك جانە سيرەك جەر مەتالدارىنىڭ الەۋەتى ناشار زەرتتەلگەن, عىلىم مەم­لە­كەتتىك جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرت­تەۋ قىزمەتىنە جەتكىلىكتى تۇردە ينتەگراتسيالانباعان, گەواقپارات پەن كەرن زات تاسىمالداۋشىلارىن ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمى دامىماعان. بىرىڭعاي كاداستردا, ونىڭ ىشىندە يگەرىلگەن كەن ورىندارىن ەسەپكە الۋ ماقساتىندا قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ رەسۋرستارى مەن قورلارى تۋرالى ەسەپتىلىكتىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىنا كوشۋ اياقتالماعان. گاز تۇتىنۋدىڭ وسۋىنە بايلانىستى الداعى كەزەڭدە ىشكى نا­رىقتا گاز تاپشىلىعى كۇتىلۋدە. باتىس قازاقستاندا ەلىمىزدىڭ نەگىزگى بارلانعان گاز قورى انىقتالسا, سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى كومىرسۋتەگى شي­كىزاتىنا پەرسپەكتيۆالى شوگىندى باسسەين­دەردىڭ الەۋەتى ناشار بارلاۋ سالدارىنان اشىلماعان.

سالادا جىلدار بويى جيناقتالعان پروبلەمالاردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ, ونى ءارى قاراي دامىتۋ پايىمدارىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق پايدالى قازبالاردى بارلاۋعا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا جاعداي جاسايتىن تىڭ تاسىلدەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وتكەن جىل­­عى جەلتوقساندا قازاقستاننىڭ گەولو­­گيالىق سالاسىن دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىم­داماسى بەكىتىلدى. وندا جەر قوي­ناۋىن زەرتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن تولىقتىرۋ, اقپاراتتاندىرۋ مەن تسيفرلاندىرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ, ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىنداعى شارالار توپتاستىرىلعان.

بۇگىندە ۇكىمەت جەر قويناۋىن پايدا­لانۋشىلارعا بەرىلگەن كەلىسىمشارتتار مەن ليتسەنزيالاردى قايتا قاراۋعا كىرىستى. وسىنداي تالداۋلار بارىسىندا 2022 جىلى ۋاكىلەتتى ورگاندار قاتتى پايدالى قازبالار بويىنشا 115 كەلىسىمشارت پەن 198 ليتسەنزيانى, سونداي-اق كومىرسۋتەك شيكىزاتى بويىنشا 12 كەلىسىمشارتتى بۇزدى. ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قورعا التىن, كومىر, تەمىر, مىس, بوكسيت, پوليمەتالل جانە باسقا دا كەن ورىندارى قايتارىلدى, ولار كەيىننەن سترا­تەگيالىق ينۆەستورلارعا بەرۋ ءۇشىن اۋكتسيونعا شىعارىلادى. وتكەن جىلى وتكىزىلگەن اۋكتسيونداردىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا بيۋدجەتكە 26 ملرد تەڭگە سوماسىنا قول قويۋ بونۋسى تو­لەندى جانە كومىرسۋتەك شيكىزاتى بويىن­­شا گەولوگيالىق بارلاۋعا 50 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا مالىمدەلدى.

سونىمەن قاتار ۋاكىلەتتى ورگاندار قارجىلىق مىندەتتەمەلەردى بۇزعان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. وتكەن جىلى مەملەكەت كىرىسىنە قاتتى پايدالى قازبالار بويىنشا 331 ملن تەڭگە مولشەرىندە تۇراقسىزدىق ايىبى ءوندىرىلدى, سونداي-اق كومىرسۋتەك شيكىزاتى سالاسىنداعى 9 كەلىسىمشارت بويىنشا 1,8 ملرد تەڭگەگە بەرەشەك وتەلدى. Kaznedra اقپاراتتىق پلاتفورماسى ازىرلەنىپ, گەولوگيالىق ماتەريالدارعا اشىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق دەرەكتەر بانكىن گەولوگيالىق اقپاراتپەن تولىقتىرۋ جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار 2021 جىلدان باستاپ قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ كەن ورىندارىن ىزدەۋ جانە بارلاۋ بويىنشا ۇسىنىستارى بار ەلدىڭ گەولوگيالىق قۇرىلىمى تۋرالى اۋقىمدى اقپاراتتى قامتيتىن قاتتى پايدالى قازبالار اتلاسى ازىرلەندى.

مامانداردىڭ پىكىرىنشە, بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن كەڭەستىك گەولوگتار تاپپاعان ءىرى پايدالى قازبالاردىڭ كەن ورىندارى بار جانە ولاردى ىزدەۋ – قازىر وزەكتى. بىلتىر ەلىمىزدە جەر قويناۋىن مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى 104 ۋچاسكەدە جۇرگىزىلدى. 2020 جىلدان باستاپ سيرەك جەر ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ جول كارتاسى اياسىندا التىن, مىس, سيرەك جانە سيرەك جەر مەتالدارىن, ونىڭ ىشىندە 12 ۋچاسكەدە بارلاۋ جالعاستى. رەزەرۆتىك كەن ورىندارىنىڭ شەكاراسىن انىقتاۋ جۇمىستارى اياقتالدى, ناتيجەسىندە 661 مىڭ شارشى شاقىرىم جەر قويناۋىن پايدالانۋعا بولاتىن اۋماقتار اشىلدى.

مەملەكەتتىك جەر قويناۋىن باسقا­رۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن نىسان­داردىڭ جالپى اۋدانى 1570 مىڭ شارشى كم قۇرايدى. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار جۇرگىزگەن بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە قورلاردىڭ ۇلعايۋى: التىن ‒ 45,7 مىڭ توننا, مىس ‒ 25 مىڭ توننا, قورعاسىن ‒ 51,2 مىڭ توننا, مىرىش ‒ 215,8 مىڭ توننا, مۇناي ‒ 14,9 ملن توننا, گاز ‒ 6,8 ملرد تەكشە مەتردى قۇرادى. 2022 جىلى العاش رەت مەملەكەتتىك بالانسقا 7 كەن ورنى ەنگىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا گەولوگيالىق بارلاۋ جانە ىزدەستىرۋ سالاسىنداعى قىزمەتتەر كولەمى بۇدان ءبىر جىل بۇرىنعى 163,8 ملرد تەڭگەگە قارسى 238,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – سوڭعى جىلدارداعى ايتارلىقتاي جوعارى كورسەتكىش جانە 2019-2021 جىلدارداعى قۇلدىراۋدان كەيىنگى سەكتورداعى العاشقى ەلەۋلى ءوسىم.

سوڭعى جىلدارى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى گەولوگيالىق قىز­مەتى رەسپۋبليكاداعى شوگىندى مۇناي-گاز الاپتارىن زەردەلەۋدى قايتا قاراپ, تاريحي ماتەريالداردى تالداۋ, گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق دەرەكتەردى وڭدەۋ جانە الاپتىق مودەلدەۋدى قۇرۋ بويىنشا كولەمدى جۇمىس جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە قمگ-ءنىڭ گەولوگيالىق بارلاۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قايتا قارالدى. نەگىزگى تۇجىرىمداردىڭ ءبىرى – پەرسپەكتيۆالى جوبا العىشارتتارى بار, بىراق وبەكتىلەردى كونتۋرلاۋ جانە بارلاۋ بۇرعىلاۋىن ورناتۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق دەرەكتەرى جەتكىلىكسىز بۇرىن يگەرىلمەگەن ۋچاسكەلەردى ءبولىپ الۋ جانە زەردەلەۋ قاجەتتىلىگى. وسىنداي زەرتتەۋ ماقساتىندا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ» تۋرالى كودەكستە جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ (جگز) تەتىگى كوزدەلگەن. قمگ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا العاش رەت وسىنداي كولەمدەگى جەر قويناۋىن زەرتتەۋگە باستاماشى بولىپ وتىر.

كومپانيا حابارلاعانداي, رەسپۋبلي­كانىڭ نەگىزگى مۇناي-گاز باسسەيندەرىندە بەس جاڭا پەرسپەكتيۆالىق ايماقتىق بلوكتار انىقتالدى. بۇلار ‒ اقتوبە وبلىسىنداعى مۇعالجار, باتىس قازاق­ستان وبلىسىنداعى بەرەزوۆسكي جانە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى جارقىن, بولاشاق, سولتۇستىك وزەن. ءاربىر ۋچاسكەنىڭ مۇناي جانە گاز تابۋدىڭ جەكە پەرسپەكتيۆالى تۇجىرىمداماسى بار. دەگەنمەن زەرتتەۋدىڭ قازىرگى كەزەڭىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا كەلىسىمشارت الۋ ءالى ەرتە, سەبەبى بىرقاتار گەولوگيالىق بەلگىسىزدىكتى ناقتى سەيسموبارلاۋ جۇرگىزۋ ارقىلى انىقتاۋ قاجەت. بۇل جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ جوباسى قمگ ينۆەستيتسيالىق جوبالار تىزبەسىنە ەندى, ونىڭ كۇردەلى شىعىندارى 29,5 ملرد تەڭگە سوماسىندا ەسەپتەلدى. بۇل جۇمىستىڭ وپەراتورى بولىپ «KMG Barlau» جشس انىقتالدى. بارلىق 5 ۋچاسكە بويىنشا جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋگە ليتسەنزيا الىنىپ, سەيسموبارلاۋ جۇمىستارىنا دايىندىق جۇرۋدە.

سول سەكىلدى ERG قۇرامىنداعى «قازحروم» تۇك» اق فيليالى – ءدوڭ تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىندا كوم­پانيانىڭ شاعىن كەن ورىندارىن دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جاڭا كەن ورىندارى اشىلىپ, يگەرىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, جۋىردا گەولوگتار كۇنىنە وراي وتاندىق گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى نىسان – ERG GeoHub اشىلدى. كەرن ماتەريالدارىن (كەرن ماتەريالى نەمەسە كەرن ‒ ءارى قاراي زەرتتەۋ ءۇشىن بۇرعىلاۋ كەزىندە الىناتىن زاتتىڭ ۇلگىسى) ءتىلىپ, سيپاتتاپ, ساقتاۋعا ارنالعان جاڭا گەولوگيالىق كەشەننىڭ جالپى قۇنى – 320 ملن تەڭگە. ERG GeoHub شامامەن 100 مىڭ جەلىلىك مەتر كەرندى ۇستاي الادى. نەگىزگى قويمانىڭ جالپى اۋدانى 1600 شارشى مەترگە جەتەدى. گەولوگيالىق اقپاراتقا ەلەكتروندىق قولجەتىمدىلىك پەن گەولوگيالىق ماتەريالداردى ساقتاۋ جانە وڭدەۋ بويىنشا ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى گەولوگيالىق سالانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ نىسانالى ينديكاتورى. 2025 جىلعا قاراي ەكى كورسەتكىش تە 100%-عا جەتۋى كەرەك. ءىرى ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ وسى جولمەن ءجۇرىپ, تىڭ باعىتتى دامىتۋى سالا ءۇشىن وڭ كورسەتكىش.