بەستوبەنىڭ باعى مەن سورى

بۇل ەلدى مەكەندە 6,5 مىڭعا جۋىق حا­لىق­ تۇرادى. جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ باسىم بو­لىگى التىن وندىرەتىن كەنىشتە ەڭبەك ەتكەن.­ نەگىزگى كۇنكورىس كوزى دە وسى بولدى.­ سوڭعى جارتى جىلدان اسا شاح­تا جۇمىسى توقتاپ, جەراستى سۋىنا تو­لىپ,­ كەن ءوندىرۋ مۇمكىن بولماي قالدى. سول­ سەبەپتى 1200 ادام جۇمىسسىز قالۋعا ءماج­بۇر. ءدال وسى كەزدە ارقيلى جورامال ايتۋ­شىلار كوبەيدى. ءجون-جوسىقسىز جو­را­مالدىڭ كوپشىلىگى ەل ىشىندەگى ەلەڭ­دەۋ­دى كوبەيتىپ, وتقا ماي قۇيا باستادى. جەر­گى­لىكتى بيلىك ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشە ال­ماي وتىر.

كەنىشتى سۋعا تولتىرۋعا جەرگىلىكتى تۇر­عىنداردىڭ 2021 جىلدىڭ جازىندا قوي­عان تالاپتارى سەبەپ بولعان سىڭايلى. حا­لىق سول كەزدە كەنىشتىڭ ونداعان جىل­ جۇمىسى كەزىندە پايدا بولعان قال­دىق­تاردى قايتا وڭدەۋگە باعىتتالعان جاڭا فابريكا مەن كەنىش سۋلارىن قۇ­يىپ­ وتىرعان قالدىق قويماسىنىڭ جا­بىلۋىن تالاپ ەتكەن ەدى. مۇنداي تا­لاپتى ورىنداۋدىڭ ازدى-كوپتى سالدا­رى­ بولدى. 2021 جىلدىڭ ماۋسىم ايىن­دا­ بەستوبە كەن بايىتۋ فابريكاسى جۇ­مىسىن توقتاتتى. ىزىنشە بۇرىن فاب­ريكانىڭ وڭدەۋ جۇمىستارىندا قول­دا­نىلعان كەنىش سۋىن توگەتىن جەر بول­ما­عان­دىقتان, جەراستى كەنىشى سۋعا تولدى. ول ­سۋدى ەكولوگيا كودەكسىنىڭ تالاپتارى بو­يىنشا جەرگە توگۋگە بولمايتىن ەدى.

«التىنالماس اك» اق كومپانياسى­ بەس­توبە وندىرىستىك الاڭقايىن جاڭ­عىر­تىپ,­ قول ەڭبەكتى تالاپ ەتكەن قاۋىپتى ادىس­تەن بىردەن اۋقىمدى ءونىم الۋعا مۇمكىندىك بە­رە­تىن مەحانيكالاندىرىلعان ادىسكە ءوتۋ­دى ۇسىنعان بولاتىن. بۇل ءادىس كەنىش­تىڭ ءومىرىن ءبىراز جىلعا ۇزارتىپ, ءوندىرىستى ورىس­تەتىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتىپ, قو­ماقتى سالىق تولەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بە­رەر ەدى. كومپانيا وكىلدەرى وسى جوس­پا­رىن جەرگىلىكتى حالىققا جەتكىزگەن كەز­دە كوپشىلىك قارسى بولدى. كومپانيا باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, ءداستۇرلى جۇ­مىس­ اسا قاۋىپتى بولعاندىقتان, وندىرىسكە جارا­مسىز, كونەرگەن ءادىس.

دەگەنمەن, مەكەمە جۇرتتىڭ جايىن­ ءتۇ­سى­نىپ, ءالى جالاقى تولەپ وتىر. كوم­پا­نيا بەرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2021 جىلدىڭ شىلدەسىنەن 2023 جىلدىڭ قاڭ­تا­رى ارالىعىندا وسى ماقساتتا اي سايىن 400 ميلليون اقشا تولەنىپتى. ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ 1,8 سالا­لىق كوەففيتسيەنتىنە كوبەيتىلگەن ەڭ­ تومەنگى جالاقىعا دەيىن بىرتىندەپ تو­مەن­دەۋ باستالدى.

كومپانيا باسقا نىسانداردان جۇمىس ۇسىنىپ وتىر, «قازاقمىس» سياقتى تاۋ-كەن مەكەمەلەرىمەن دە جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ ماسەلەسىن كەلىسۋدە. 2022 جىلدىڭ ساۋىرىنەن بەرى 22 جۇمىس جارمەڭكەسىن وتكىزدى. بىراق بەستوبەلىكتەر وعان ۇمتىلىپ وتىرعان جوق. ماسەلەن وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان بەرى مىڭ جارىمنان استام جۇمىس ورنى ۇسىنىلعانىمەن, ورنالاسقانى ەلۋ-اق ادام.

ماسەلەنىڭ ۋشىققانى سونشالىق, وبلىستىق اكىمدىكتە دە بەينەتكە باتقان بەستوبەنىڭ جايى جيىننىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىلدى. جيىنعا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى, باسقارما باسشىلارى, ستەپنوگورسك قالاسىنىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, سونداي-اق «التىنالماس» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. وسى كەزدەسۋ بارىسىندا قالىپتاسىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ وتە وتكىر كۇيدە ەكەنىن اڭعارۋعا بولار ەدى. بەستوبە كەنتىندە دە تۇرعىندارمەن الدەنەشە مارتە كەزدەسۋ وتكىزىلدى.

وبلىستىق اكىمشىلىك تاراپىنان بەس­توبە­ كەنتىنىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاع­دايىنا كوڭىل بولىنۋدە. الدىڭعى جىلى 500 ميلليون تەڭگە قاراجات بولىن­سە,­ وتكەن جىلى 1,5 ميلليارد تەڭگە با­عىت­تالدى. بۇل قارجىعا جەرگىلىكتى مەك­تەپ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, كەنت ىشىن­دە­گى جولدار جاڭعىرتىلىپ, بالالار سپورت­ الاڭىن سالۋ كوزدەلگەن. نەگىزىندە بەس­توبە كەنتىنىڭ تاعدىرى كومپانيانىڭ جۇمى­سىمەن تىعىز بايلانىستى.

كەنىشتىڭ توقتاپ تۇرعانىنا قارا­ماس­تان, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­­لىق دامۋىنا دا قوماقتى قاراجات با­عىت­تاپ­ وتىر. مىسالى, 2021 جىلى الەۋ­مەتتىك كو­مەك­كە جۇمسالعان قارجى – 70 ميلليون تەڭ­گە كولەمىندە بولسا,­ 2022 جىلى – 77 ميل­ليون تەڭگە. بۇل قار­جىعا روبوتوتەحني­كا سىنىبى جاب­دىق­تالدى, گۇلباعى جاعدايى اباتتاندى­رىلدى, ەلدى مەكەنگە كىرەبەرىس جول جا­رىقتاندىرىلدى, سپورت الاڭدارى قال­پى­نا كەلتىرىلدى, بەستوبەنىڭ تازالىعىن ساق­تاۋ ماقساتىندا جاڭا تەحنيكا الىندى­ جانە باسقا دا يگىلىكتى شارالار ىسكە اسىرىل­دى.

ەندى كومپانيا جۇمىسىنىڭ توق­تا­ۋى قايدا الىپ كەلەدى دەگەن نەگىزگى سا­ۋال­عا جاۋاپ بەرىپ كورەلىك. الدىمەن جۇ­­مىسسىزدىقتىڭ پايدا بولۋىنا تىكە­لەي­ اسەر ەتەدى. كەنت تۇرعىندارىنىڭ جو­عا­رىدا ايتقانىمىزداي, دەنى كەنiشتە جۇ­­مىس ىستەپ, كۇن كورىپ وتىرعاندىقتان, الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي بىردەن شي­رىعىپ شىعا كەلەتىندىگى انىق. جەر­استى سۋى بولماعاندىقتان, بۇل ەلدى­ مەكەندە مال سۇمەسىمەن كۇن كورۋ مۇم­كىن­ ەمەس. ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ تىسىنە تيە­تىن كوكوراي شالعىن جوق. اۋىز سۋ­دى تاسىمالداپ ىشەتىن ادامدار ءۇي جا­نىندا باۋ-باقشا دا ەگە المايدى. قا­زىر­دىڭ وزىندە ازىق-ت ۇلىك وتە قىمبات. جۇ­مىسسىزدىق پايدا بولعاننان كەيىن قىل­مىستىڭ دا كۇرت كوبەيەتىنى بەلگىلى. ال­تىن بار جەردە ادال جولدان تايۋدىڭ كورى­نىستەرى بۇرىننان بار. كومپانيا وكىل­دەرىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, زاڭسىز ال­تىن ىزدەۋشىلەر ەلىمىزدىڭ بارلىق اي­ما­عىنان دۇمەپ كەلەدى ەكەن. جەرگىلىكتى پو­ليتسيا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ,­ كومپانيا وكىلدەرى سوڭعى ون جىلدا قۇرا­مىن­دا التىنى بار كەندى وڭدەيتىن 500 تسەح­تىڭ جۇمىسىن توقتاتقان. زاڭسىز ال­تىن ىزدەۋشىلەر ەسكى شاحتاعا كىرەتىن 1500 ۇڭگىر جابىلىپ, بەكىتىلگەن. ەل ىشىن­دە وسى شاحتاعا زاڭسىز تۇسەمىن دەپ­ اجال قۇشقاندار كوپ. يەسىز جەرگە­ بالعا ۇمتىلعان اراداي ىنتىعىپ تۇرا­تىن­دار جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ تىلىندە «تۇ­ت­ىكشە» دەپ اتالاتىن ۇڭگىرلەر ارقى­لى­ تۇسەدى ەكەن. وبلىستىق پوليتسيا دە­پار­تامەنتى 2020-2021 جىلدارى ءۇش بىر­دەي ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتى قۇ­رىق­تا­عان. الگى توپتاردىڭ قۇرامىندا سەكسەن­نەن استام ادام بولعان. تەرگەۋ بارى­سىندا 17 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. بەس­توبە جانىنداعى ستەپنوگورسك, زاۆود­سكوي, بوگەنباي, قىرىققۇدىق, جولىم­بەت ءتارىزدى اۋىلداردان 17 تسەح تابىل­عان. زاڭسىز اينالىمنان 35 توننا قۇرا­مىن­دا التىنى بار كەن, 2 كەلى التىن, 12 ۇسا­تۋ قوندىرعىلارى, 9 جۋعىش اپپارات تا­بىل­عان.­ سونداي-اق 39 مىڭ اقش دوللارى, 1,5 مىڭ ەۆرو, 8,8 ميلليون تەڭگە, 135 مىڭ رە­سەي ءرۋبلى تاركىلەنگەن. 15 اۆتوكولىك ايىپ­ تۇراعىنا قويىلعان.

جىل باسىنان جۇمىسسىز تۇرعان جەر­­­استى كەنىشىندە 4 ادام كوز جۇمدى. ولار­­ زاڭسىز كەن وندىرۋشىلەر ەدى. كوم­­پانيانىڭ ۇزىن-ىرعاسى ەلۋ شاقى­رىم­­دىق شاحتاعا اپاراتىن جولداردى بە­كى­تىپ تاستاعانىنا قاراماستان, زاڭسىز ال­­تىن ىزدەۋشىلەردىڭ وزدەرىنە عانا ءمالىم سوق­­پاقتارى بار. قازىر قىلمىستىڭ الدىن­ الۋ­ ءۇشىن كوتەرگىش ليفتىگە ق ۇلىپ سالىن­عان.­

– 2022 جىلدىڭ قازان ايىندا كوتەر­گىش­تىڭ ءبارىن توقتاتتىق, – دەيدى بەستوبە كە­نىشىنىڭ ديرەكتورى قانات امانوۆ. جەر­ استىنداعى جارىق ءوشىرىلدى. ءبىز ارقى­لى شاحتاعا ءوتۋ, ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس.­ جابىلعان شاحتالاردا جەلدەتكىش بول­ماعاندىقتان, تومەنگە ءتۇسۋ وتە قاۋىپتى.

قاۋىپتىڭ قانشالىقتى كوپ ەكەندىگىن بىل­سە دە يەسىز شاحتالارعا ءتۇسۋ وقيعالارى سي­رەمەي تۇر. جەرگىلىكتى جۇرت ادامداردى­ جەر استىنا قۋىپ تىققان جوقشىلىق دەي­دى. بۇل ءسوزدىڭ دە جانى بار ءتارىزدى. تۇرا­ق­تى ەڭبەكاقىسى بولسا, الەۋمەتتىك-تۇر­مىستىق جاعدايى كوپ-كورىم تۇزەلسە, جان­دارىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, جەر استىنا­ تۇسەر مە­ ەدى؟! الايدا جەرگىلىكتى ادامدارعا مىڭ­ جارىمنان استام جۇمىس ورنى ۇسى­نىل­دى. سوندا حالىق باسقا جۇمىسقا تۇرۋ­عا قارسىلىعىن نەمەن اقتاپ وتىر؟ كەي­بىرەۋلەر ۆاحتامەن جاساۋعا قارسى. ايتا­ كەتەتىن جاي, قازاقستاننىڭ مۇناي, تاۋ-كەن سالاسىندا دا كوپ ادام ۆاحتامەن ەڭبەك­ ەتىپ جاتىر عوي. كەنىشتىڭ تاعدىرى شە­شىلىپ جاتقان ارادا قينالماي, باسقا جەر­دە نەگە جۇمىسىن جاساي بەرمەسكە؟

ستەپنوگور قالالىق پوليتسيا ءبولى­مى­­نىڭ باستىعى باحتيار ۋتەكيننىڭ اي­تۋى­­نا قاراعاندا, وتكەن جىلى زاڭسىز جول­­­مەن شاحتاعا تۇسكەن 1060 ادام ۇستا­لىپ­­تى. كومپانيا جەر استىنا ءتۇسۋ قا­ۋىپ­­تى ەكەنىن سان مارتە ەسكەرتىپ, جازباشا­ تۇر­­دە مالىمدەپ جاتقانىمەن, زاڭسىز جول­­مەن بايۋعا ۇمىتتەنەتىندەر قاتارى سەل­­دىرەمەي تۇر. بالكىم, ەل ىشىندە الدەكىم ات باسىنداي التىن تاۋىپ الىپ, اياق اس­تى­نان بايىپ­ كەتىپتى دەيتۇعىن دەرەك-دا­يەگى جوق جەل ءسوزدىڭ دە اسەر ەتىپ, قول­تىق­تا­رى­نا سۋ بۇركىپ جاتۋى مۇمكىن.

سوڭعى كۇندەرى جاعداي ءتىپتى كۇردەلەنە ءتۇ­س­تى. كومپانيا 1200 جۇمىسشىنىڭ قىس­قاراتىنى تۋرالى ەسكەرتكەن. قازىر بەس­توبەلىكتەر بۇرىنعى ينۆەستوردىڭ كە­تۋىن, سۋعا تولتىرعان شاحتانىڭ ىسكە قو­سىلۋىن, كەندى جەر استىنان قازىپ الۋ­ ادىسىمەن ءوندىرۋدى تالاپ ەتۋدە. ولار جاڭا ينۆەستور كەلگەن كەزدە جۇمىسسىز قالۋ­لارى مۇمكىن ەكەندىكتەرىن ايتىپ, دا­بىل قاعۋدا. بەستوبەگە «سەي نار» كومپا­نيا­سى قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. وسى كوم­پانيالار توبىنا كىرەتىن «التىن قا­زى­نا» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى ەرلان قا­بىلدەنوۆ كەن ورنىندا قانشا التىن­ قورى بارىن انىقتاپ بىلگەننەن كەيىن عانا ماسەلە شەشىلەدى دەيدى. وعان دەيىن بۇرىنعى كومپانيادا اۋديتورلىق تەكسەرىس وتكىزىلمەك. جاڭا ينۆەستورلار 1200 ادامدى بىردەن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەندىگىن ايتىپ وتىر. ەگەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى جاڭا ينۆەستورعا قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا كومەكتەسسە, كۇرمەۋلى ءتۇيىننىڭ جۋىق ارادا شەشىلىپ قالۋى دا ىقتيمال. ىنتا ءبىلدىرۋشى كوم­پا­نيانىڭ ايتۋىنشا, قاجەتتى تەحنيكانى­ الدىرۋ قيىنعا تۇسەدى. ءوز جۇمىسىن باس­تاعانشا جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتۋى دە مۇم­كىن. قايتا راسىمدەۋگە كەتەتىن ۋاقىت تا­عى­ بەلگىسىز. 

جەرگىلىكتى بيلىك سالماعى ءزىلباتپان وسى­ ماسەلەنى باستان جاقتى ايىرعانداي ەتىپ­ شەشىمىن تابۋلارى كەرەك-اق. سوندا عانا­ ەل ىشىندەگى ەلەڭدەۋ تىيىلىپ, جاي­ما­شۋاق كۇيگە تۇسەدى.

اقمولا وبلىسى,

بەستوبە كەنتى