اي-92 جانە اي-93 ماركالى بەنزيننىڭ ءليترى 182-187 (وڭىرلەرگە بايلانىستى) تەڭگەدەن 205 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلەدى. وسىلايشا, بەنزيننىڭ بۇل ءتۇرى 11 پايىزعا قىمباتتاپ وتىر. ال ديزەلدىڭ ءليترى 295 تەڭگەدەن ساتىلادى. قازىر بۇل وتىننىڭ باعاسى وڭىرلەرگە بايلانىستى 230-260 تەڭگە ارالىعىندا ساتىلىپ جاتىر. ورتاشا ءوسىم – 20 پايىز.
«ەگەر قازىر باعاداعى ايىرمانى (كورشى ەلدەرمەن – رەد.) قىسقارتپايتىن بولساق, وندا جاقىن ارادا ايتارلىقتاي وتىن تاپشىلىعىنا ۇشىرايمىز. مۇنداي تاپشىلىق سالانىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنا دا كەدەرگى كەلتىرىپ, ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەدى», دەيدى بولات اقشولاقوۆ.
ونىڭ سوزىنشە, قازاقستان جانار-جاعارماي باعاسى ەڭ ارزان ەلدەر تىزىمىنە كىرەدى. ماسەلەن, رەسەيدە ديزەل وتىنىنىڭ ورتاشا باعاسى – 345 تەڭگە, بىزدەن 45 پايىزعا قىمبات. قىرعىزستاندا ءليترى – 390, وزبەكستاندا – 480 تەڭگە.
«بۇعان دەيىن تاپشىلىق ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن ءىشىنارا وتەلىپ كەلدى. ال قازىر مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىمىز ءوز مۇمكىندىكتەرى شەگىندە جۇمىس ىستەپ تۇر. وسىلايشا, ەلىمىز ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىنە زيان كەلتىرە وتىرىپ, ارزان وتىنمەن وزگە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىن سۋبسيديالاپ جاتىر», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ب.اقشولاقوۆ ەلىمىزدە بەنزين (70 پايىزعا) جانە ديزەل وتىنى (30 پايىزعا) ءوندىرىسى ارتقانىن دا ايتىپ كەتتى.
ء«ۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ مودەرنيزاتسياسىنان كەيىن ولاردىڭ ءوندىرىس قۋاتتىلىعى 3 ملن تونناعا ارتىپ, جىلىنا 17 ملن تونناعا جەتتى. سوڭعى بەس جىلدا بەنزين ءوندىرىسى 3-تەن 5 ملن تونناعا, ديزەل 4-تەن 5,2 ملن تونناعا كوبەيدى. بىلتىر رەكوردتى دەڭگەيدە – 5,2 ملن توننا ديزەل وتىنىن وندىرگەنىمىزگە قاراماستان ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وڭىرىندە تاپشىلىق ايتارلىقتاي سەزىلدى. قىسقى ديزەل وتىنىن ەسەپتەمەگەننىڭ وزىندە 350 مىڭ توننا ديزەل تاپشىلىعى تۋىندادى. مەملەكەت بۇل تاپشىلىقتى قىمبات يمپورتتىق وتىنمەن تولتىردى», دەدى ب.اقشولاقوۆ.
ونىڭ سوزىنشە, جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ ارزان بولۋى سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگىن ازايتىپ, مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋىن باسەڭدەتەدى. گەولوگيالىق بارلاۋ جۇرگىزۋ مەن رەسۋرستىق بازانى تولتىرۋ دا قيىندايدى.
«نارىقتاعى ديزەلگە سۇرانىستىڭ تۇراقتى ءوسۋ سەبەبىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى – ترانزيتتىك كولىك اعىنى, بۇدان باسقا, قازاقستاننان شەتەلگە «سۇر» سحەما بويىنشا الىپ كەتىپ جاتقان ەكسپورت. مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, وتكەن جىلى شەتەلدىك ترانزيتتىك كولىك تۇتىنعان ديزەل كولەمى شامامەن 150 مىڭ توننانى قۇرادى. بۇدان باسقا, «سۇر» ەكسپورتپەن كەتكەن وتىننىڭ كولەمى شامامەن 200 مىڭ توننا», دەدى سالا باسشىسى.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, ەگەر جانار-جاعارماي باعاسى وسپەيتىن بولسا, وندا كورشى ەلدەرگە زاڭسىز جولمەن وتىن تاسۋ كولەمى دە ارتا بەرەدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە نارىقتا بيىل 850 مىڭ توننا كولەمىندە تاپشىلىق تۋىنداتۋى ىقتيمال.
«بىلتىر تامىزدا تاپشىلىقتى ازايتۋ ءۇشىن ارتاراپتاندىرىلعان باعا مەحانيزمىن (شەتەلدىكتەر ءۇشىن ءليترى – 450 تەڭگەدەن) جانە بەكەتتەردە ليميت (كۇنىنە 300 ليتردەن ارتىق ساتۋعا بولمايدى) ەنگىزگەن ەدىك. الايدا «كولەڭكەلى ەكسپورت» شەكتەۋ شارالارىن اينالىپ وتەتىن جولدى قاشان دا تاۋىپ الادى. ارزان باعانى ساقتاپ, ءوندىرىستى قانشا ارتتىرساق تا, تاپشىلىقتى جويا المايتىنىمىزدى جۇرتشىلىق ءتۇسىنۋى كەرەك. باعا كورشى ەلدەردەن ايتارلىقتاي تومەن بولىپ تۇرعاندا «زاڭسىز اعىن» جالعاسا بەرەدى. قانداي شەكتەۋ قويساق تا, ناتيجە بەرمەيدى», دەدى سالا باسشىسى.
سونداي-اق بولات اقشولاقوۆ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە ارنالعان ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن الىپساتارلار قايتا ساتىپ جىبەرمەۋى ءۇشىن ءتۇسى وزگەرتىلەتىنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل تاجىريبە وسىعان دەيىن دە قولدانىلعان.
«بۇل وتىن جەكەلەگەن جۇمىس تۇرلەرى ءۇشىن اتاۋلى تۇردە جەتكىزىلەدى. ودان كەيىن ول ەش جەردە – وتاندىق جانارماي بەكەتتەرىندە دە, شەكاراداعى بەكەتتەردە دە پايدا بولماۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار بيىل پين-كود جۇيەسى ەنگىزىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە جىبەرىلەتىن بارلىق وتىن پين-كودپەن اپارىلادى جانە ونى قايتا ساتۋعا بولمايدى. ال وتىندى بوياۋ – پين-كودتى اينالىپ ءوتىپ, قولما-قول تولەمگە ساتىپ جىبەرمەس ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىرعان ءتاسىل. بوياۋ وتىننىڭ دا, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ دا ساپاسىنا ەشقانداي كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى», دەدى.
«سۇر» سحەمامەن كۇرەسۋ قيىن ەكەنىن مويىنداعان ب.اقشولاقوۆ: «ارزان جانار-جاعارمايدى ەلىمىزدەن سىرتقا جىبەرىپ قويىپ, قاراپ وتىرعان جوقپىز, بىرقاتار شارانى قولعا الىپ جاتىرمىز», دەگەندى دە ايتادى.
ونىڭ ايتۋىنشا, تەمىرجول جانە اۆتوموبيل كولىگىمەن جانار-جاعارماي تاسىمالداۋعا تىيىم سالىنعان. رەسۋرس يەلەرىن جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن قۇيۋ بەكەتتەرىنە تىكەلەي ساتۋعا مىندەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالار قابىلدانعان. مۇنايدى جەتكىزۋ جانە مۇناي ونىمدەرىن ساتۋ بويىنشا ءونىمسىز دەلدالدار جويىلعان.
جانار-جاعارماي بولشەك باعاسىنا قاتىستى ءتيىستى بۇيرىق جوباسى 3 ءساۋىر كۇنى اشىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر پورتالىنا جاريالاندى. تالقىلاۋدان وتكەننەن كەيىن جاڭا باعا 12 ساۋىردەن باستاپ ەل اۋماعىندا رەسمي كۇشىنە ەنبەك.
