ارىپتەستىك بايلانىستار بايلامى

بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان بىرقاتار رەسمي شارالاردان كەيىن قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ فينليانديا پارلامەنتىنىڭ سپيكەرى ساۋلي نينيستەمەن ەكى جاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيامەن كەزدەسۋگە جىلى ءىلتيپات تانىتقان س.نينيستە قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا تورعالىق رولىنە وڭ باعا بەرىپ, بۇل ماڭىزدى دا جاۋاپتى مىندەتتى ويداعىداي اتقارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كورسەتتى. الەمدى جايلاعان قارجى داعدارىسى فينليانديانى دا اينالىپ وتپەدى. وتكەن جىلى ۇلتتىق ءونىم 8 پايىزعا تومەندەپ كەتتى. قازىرگى كۇنى بۇل جاعداي بىرتىندەپ تۇزەلە باستاعانداي. دەگەنمەن, قارجى داعدارىسىنا قارسى تۇرۋدا بىرىگىپ امالداماسا بولمايتىنىنا س.نينيستە ەرەكشە توقتالدى. ءبىز ەكى جاقتى كوپتەگەن كەزدەسۋلەر وتكىزدىك. بىرقاتار الدىڭعى قاتارلى كاسىپورىنداردى ارالاپ كوردىك. فينليانديا پارلامەنتىنىڭ توراعاسىمەن, پرەمەر-مينيسترىمەن جانە باسقا دا سالالىق مينيسترلەرمەن اڭگىمەلەستىك. ءبىزدىڭ بۇل ساپارىمىز قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فين تاجىريبەسىن جەتە زەرتتەپ, جاقسى ۇردىستەرىنەن ۇيرەنۋ كەرەك دەگەن كەڭەسىنەن ارنا تارتتى. شىن مانىندە فينليانديادا جاسالىپ جاتقان ەكونوميكالىق رەفورمالار, جوعارى تەحنولوگيالىق باستامالار, عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان باعدارلامالار ۇتىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان اتالعان جاقسى ۇردىستەر ءبىزدىڭ ەلدە پايدالانۋعا ابدەن جارايدى. دەمەك, ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر, ۇكىمەت مۇشەلەرى جانە ءتيىستى مينيسترلىكتەر وكىلدەرى فين ەلىنىڭ وسى تاجىريبەسىن تەرەڭىرەك زەرتتەپ, پايدالانۋى قاجەت دەپ ويلايمىن, دەدى و.مۇحامەدجانوۆ. كەزدەسۋدە ەكى جاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانى, مۇنداي ءتيىمدى دوستىق قاتىناستىڭ بۇدان كەيىنگى كەزدەرى دە جالعاسا بەرەتىنى, ويتكەنى, بىرلەسىپ شەشەتىن ماسەلەلەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنى اتاپ ءوتىلدى. اسىرەسە, قازاقستان ەۋروپا ەلدەرىمەن بايلانىسقا زور ءمان بەرۋدە. سونىڭ ىشىندە فينليانديانىڭ تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار سالاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرىنە وراي بۇل ەلمەن قارىم-قاتىناس بارىنشا دامىتىلعانى ءجون. قازاقستاننىڭ “ەۋروپاعا جول” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى دا وسى ۇستانىمدارعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. قازاقستان فينليانديانىڭ وتە ماڭىزدى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ قالا بەرەدى. ەكى ەلدىڭ كوممەرتسيالىق ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋداعى الەۋەتى زور جانە فيندىك بيزنەس قوعامداستىقتىڭ تاراپىنان قازاقستانعا قىزىعۋشىلىق وتە جوعارى. قازاقستانعا كەلگەن ءتۇرلى كومپانيالاردىڭ 50-دەن استام وكىلدەرىنەن تۇراتىن تانىمال بيزنەس دەلەگاتسيا قۇرامىندا فينليانديادا كوشباسشى بولىپ تابىلاتىن ەكولوگيالىق تەحنولوگيا, ءبىلىم, تەلەكوممۋنيكاتسيا, قاعاز ونەركاسىبى, ورمان ونەركاسىبى سىندى سالالاردىڭ جانە ەنەرگەتيكا, ينجينيرينگ, بانك سەكتورىنىڭ وكىلدەرى بار. استانادا اشىلعان فينليانديانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق بايلانىستاردى دامىتۋعا, سونداي-اق ەكى ەل ۇكىمەتتەرىنىڭ, ازاماتتارىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستاردى كۇشەيتۋگە جاردەمدەسە الادى. جالپى, ەلدىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمى رەسپۋبليكالىق بولعانىمەن, باسقارۋ ءتۇرى پارلامەنتتىك. سوندىقتان دا مۇندا ءتورت جىلدا ءبىر رەت تاڭدالاتىن 200 دەپۋتاتتان تۇراتىن ءبىر پالاتالى پارلامەنت زاڭدى بيلىك بولىپ تابىلادى. پارلامەنتكە ۇكىمەتتى جاساقتاۋ باسىمدىعى بەرىلەدى. ەلدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن قۇقىقتىق جۇيە قىزمەت ەتەدى. وندا جالپى قۇقىقتىق, سونىڭ ىشىندە قىلمىستىق سوت ءوندىرىسى بويىنشا كومەك كىرىس دەڭگەيى تومەن تۇرعىندار بولىگىنە كورسەتىلەدى. ەمحانالار مەن اۋرۋحانالاردا حالىققا ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ قىزمەت ءتۇرى كورسەتىلىپ, باقىتسىز جاعدايلاردان جاپا شەككەندەرگە دە قولۇشى بەرىلەدى. دەگەنمەن, مۇنىڭ ءبارى حالىقتى تۇگەل قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكسىز. ءار ادام ءوزى ءۇشىن, وتباسى جانە مۇلكى ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. باقىتسىز جاعدايلاردان ساقتاندىرۋ ارقىلى ساقتانا الادى. ەلدەگى 5,2 ملن. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايلارى جاقسى. ءار ادام باسىنا شاققاندا ءىجو كورسەتكىشى بويىنشا نيدەرلاندى, بەلگيا, گەرمانيا, فرانتسيا جانە كانادا سەكىلدى ەلدەردى باسىپ وزىپ, الەمنىڭ الدىڭعى توبىنا قوسىلادى. سوڭعى بەس جىلدا فينليانديا دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ الەمدىك باسەكەلەستىك رەيتينگىسىندە ءتورت مارتە ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. ءتىپتى سوناۋ 2005 جىلى اقش, شۆەتسيا, دانيا, سينگاپۋر جانە گەرمانيا سەكىلدى ەلدەردى باسىپ وزىپ, الەمنىڭ 117 ەلىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى ورىندى ساقتاپ قالدى. ارينە, فينليانديانىڭ مۇنداي وراسان زور جەتىستىكتەرگە جەتۋىنىڭ سىرى ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتا, ەكونوميكانىڭ اشىقتىعى مەن جوعارى دامىعان ينفراقۇرىلىم جانە تەلەكوممۋنيكاتسيانىڭ سەنىمدىلىگىندە, بانك باسەكەلەستىگىندەگى ەركىندىكتە, سونىمەن قاتار, عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتار مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ, كاسىپورىنداردىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ءوزارا تىعىز بايلانىسىندا جاتىر. ەلدەگى جوعارى باسەكەلەستىكتىڭ تاعى ءبىر قىرى جاڭا تەحنولوگيالاردى جىلدام يگەرۋ, باسقارۋ اپپاراتى مەن جۇمىس كۇشىنىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى جانە بيزنەس ءۇشىن ءتيىمدى ىسكەرلىك احۋالدىڭ ورناتىلۋى دەر ەدىك. قازىرگى زاماندا ىشكى تۇراقسىزدىق پەن الاۋىزدىقتان قور بولىپ جاتقان ەلدەر از ەمەس. ولارعا قاراعاندا فينليانديا تۇراقتىلىق ينستيتۋتتارى جاعىنان الەمدە الدىڭعى قاتاردان كورىنەدى. ءبىر عاجابى – شەنەۋنىكتەر اراسىندا كوررۋپتسيا دەگەن اتىمەن جوق. ويتكەنى, مۇنداعى سوت ناعىز تاۋەلسىز بولىپ تابىلادى, سوندىقتان قىلمىستىڭ دا دەڭگەيى وتە تومەن. ال تاۋەلسىز سوت قاشاندا ءادىل بولىپ كەلەدى. حالقىمىزدىڭ كەزىندە اۋزى دۋالى بيلەرىمىزدىڭ ءبىر اۋىز سوزىنە توقتاعانى ولاردىڭ ەشكىمگە تاۋەلسىز بولماعاندىعىندا ەدى. سىبايلاس جەمقورلىق, قىلمىس جوق جەردە ءومىر ءسۇرۋ دە جەڭىل. بۇۇ بايانداماسىنا سايكەس, فينليانديا ءومىر سۇرۋگە قولايلى الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا سەگىزىنشى ورىندا ەكەن. مۇنىڭ بار سىرى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىندا. قازاقستاندىق دەلەگاتسيا فينليانديا پارلامەنتىندەگى كەزدەسۋدەن كەيىن وسى ەلدىڭ ەڭبەكپەن قامتۋ جانە ەكونوميكا مينيسترلىگىندە بولىپ, جالپى فين ەكونوميكاسىنىڭ جەتىستىگىمەن تانىستى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, “ەگەمەن قازاقستان” – حەلسينكيدەن.