اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى حابارلانعانداي, وسى جىلى قازاقستاندا جالپى قۋاتى 104,5 مىڭ توننا بولاتىن 26 جاڭا كوكونىس قويماسى اشىلادى, ال 2026 جىلعا دەيىن ەلدە تاعى 35 زاماناۋي قويما پايدالانۋعا بەرىلەدى. ولار رەسپۋبليكاداعى سىيىمدىلىعى 1,9 ملن توننا بولاتىن 1 208 ساقتاۋ نىسانىنىڭ تىزىمىنە كىرەدى.
قازىر بۇل باعىتتاعى جۇمىس جوسپارداعىدان ارتىق ورىندالىپ جاتىر. اتاپ وتكەندە, 2021-2022 جىلدارى 181,5 مىڭ تونناعا 36 قويما سالۋ جوسپارلانسا, ءىس جۇزىندە 200,8 مىڭ تونناعا دەيىن ءونىم قابىلداۋعا قابىلەتتى 37 كوكونىس قويماسى اشىلعان. كوكونىس ونىمدىلىگىنىڭ كورسەتكىشتەرى ءوسىپ جاتقاندىقتان, سايكەسىنشە قولدانىستاعى قويمالاردىڭ ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ, ولاردىڭ اۋماعىن كەڭەيتۋ قاجەت. 2022 جىلى وتاندىق فەرمەرلەر 4,1 ملن توننا كارتوپ, 621,4 مىڭ توننا ءسابىز, 1,1 ملن توننا پياز جانە 552 مىڭ تونناعا جۋىق قىرىققابات جينادى. مۇنداي كولەمدى ساقتاۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىم سالۋ اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قولجەتىمسىز كىرىستەرىن تولتىرۋعا, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋگە, سونداي-اق ماۋسىمارالىق كەزەڭدە تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشى ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا كومەكتەسەدى.
جوسپاردا قويما سالۋعا جانە جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن ءونىمنىڭ تاۋارلىق قاسيەتتەرىن جوعالتپاي ۇزاق ۋاقىت ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ارنايى جابدىعى بار زاماناۋي قويمالاردى سالۋ كەزىندە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ ءنورماتيۆىن 25%-دان 40-50%-عا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلەدى.
وسىنداي زاماناۋي كوكونىس قويمالارىنىڭ ءبىرى پاۆلودار وبلىسىنداعى گريگورەۆ اۋىلدىق وكرۋگىندە 2019 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. كاسىپكەر جوباعا 820 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا سالسا, ونىڭ 200 ملن تەڭگەسىن مەملەكەت وتەدى. قۋاتى 19 مىڭ توننا كوكونىس قويماسى كاسىپكەردىڭ ءوز ءونىمىن دە, جاقىن ماڭداعى اۋدانداردىڭ شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ءونىمىن دە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, پاۆلودار وبلىسىندا جالپى سىيىمدىلىعى 460,6 مىڭ توننا بولاتىن 146 كوكونىس قويماسى بار. بىلتىر وڭىردە 11 جاڭا ساقتاۋ نىسانى ىسكە قوسىلسا, اعىمداعى جىلى قۋاتتىلىعى 72,5 مىڭ توننا بولاتىن تاعى 6 كوكونىس قويماسى سالىنادى.
ازىق-ت ۇلىك باعاسىنا كەلسەك, جاقىندا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى قازاقستاندا العاش رەت كوكونىس باعاسىنىڭ دەفلياتسياسى بايقالاتىنىن حابارلادى. ۇكىمەتتىڭ وسى جىلعى اقپان ايىنان باستاپ جۇرگىزگەن تاۋار ينتەرۆەنتسيالارىنىڭ ناتيجەسىندە وتكەن اپتادا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كوكونىستەردىڭ باعاسى 0,3%-عا تومەندەدى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ ساۋدا كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايدار ابىلدابەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇركىستان وبلىسىندا بارلىق الەۋمەتتىك كوكونىستەر ارزانداعان. سونداي-اق ماڭعىستاۋ وبلىسىندا كارتوپ پەن قىرىققاباتتىڭ باعاسى تومەندەدى. سوڭعى ەكى اپتادا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا الەۋمەتتىك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى تومەندەپ وتىر (‒ 0,1%). وتكەن اپتادا تۇركىستان وبلىسىندا دا باعانىڭ تومەندەۋى بايقالدى (‒ 0,1%). ەل بويىنشا كوكونىستەردى الەۋمەتتىك باعامەن ساتۋ نۇكتەلەرىنىڭ سانى ينتەرۆەنتسيانىڭ باستاپقى كەزەڭىندەگى 682-دەن 1015-كە دەيىن ءوستى. جالپى, كوكونىس باعاسىنىڭ ارزانداۋى ەسەبىنەن بارلىق ءوڭىر بويىنشا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ء(امات) باعاسىنىڭ وسۋىندە باياۋلاۋ بايقالادى. بارلىق الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارىنا (اكك) وسى ساۋدا نۇكتەلەرىمەن شارتتى ۇزارتۋ ۇسىنىلعان. سودان كەيىن كەلەسى ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ءاربىر وڭىردە باعا ساياساتىنا اسەر ەتەتىن ساۋدا نىساندارىنىڭ بازاسى بولادى.
ءبىر اپتا ىشىندە ءامات باعاسىنىڭ جالپى يندەكسى 0,1%-عا ءوستى, بۇل جىل باسىنان بەرى رەكوردتىق تومەن دەڭگەي بولىپ تابىلادى (2022 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىندە باعانىڭ ءوسىمى 5,6% دەڭگەيىندە تىركەلدى). ءوسىم ءامات جالپى سەبەتىندەگى (سارى ماي, ايران, سۇزبە, ءسۇت) ءسۇت ونىمدەرىنە باعانىڭ ءبىرشاما وسۋىنە بايلانىستى بولدى. سيم جانە اشم ءسۇت ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرمەن جەدەل كەڭەستەر وتكىزىپ, ناتيجەسىندە قولدانىستاعى باعالاردى ساقتاۋعا قول جەتكىزىلدى.
الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردىڭ باعاسى جانە ونى ءارى قاراي تومەندەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالارعا ارنالعان كەڭەستە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ‒ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين بۇل باعىتتاعى نەگىزگى ءادىس جۇيەلى دە بەلسەندى جۇمىسپەن بايلانىستى بولاتىنىن باسا ايتتى. «كۇزدە قالىپتاسقان قورلاردى تاراتۋ ناتيجەلەرىن كورىپ وتىرمىز, ماۋسىمارالىق كەزەڭدە العاش رەت كوكونىس باعاسىنىڭ دەفلياتسياسى باستالدى. بۇل جۇمىستى جالعاستىرۋ كەرەك. جەكەلەگەن كوكونىستەر بويىنشا قورلارى از ايماقتار ارتىلىپ جاتقان وڭىرلەرمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋى كەرەك, ول بويىنشا اقپاراتتى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بەرەدى. ءسويتىپ, كوكونىستەردى ينديكاتيۆتى باعامەن جەتكىزۋدىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بيىلعى ەرتە شىعاتىن جانە كۇزگى جيىن-تەرىم بويىنشا كەلىسىمشارت جاساۋدى جەدەلدەتۋ ماڭىزدى. كۇزدەن باستاپ 2024 جىلدىڭ كوكتەمىنە ارنالعان قورلار قالىپتاسادى. ءبىز ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىن قازىرگى دەڭگەيدە ۇستاپ, كەلەسى جىلعا تومەن باعامەن ءونىم قورلارىن قۇرۋىمىز كەرەك. كۇزدەن باستاپ 2024 جىلدىڭ كوكتەمىنە ارنالعان قورلار قالىپتاسادى», دەدى ول سوڭعى اپتالارداعى باعا جاعدايىنىڭ قورىتىندىلارىن تالداي كەلە.
سونداي-اق كەڭەستە وڭىرلەردىڭ كۇزگى ەگىنگە كەلىسىمشارت جاساۋ بويىنشا جۇمىس بارىسى تالقىلاندى. بۇل كەلىسىمشارتتار ءامات باعاسىن تۇراقتاندىرۋ تەتىكتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ جاڭا ۇلگىلىك ەرەجەلەرىنە سايكەس اعىمداعى جىلدىڭ 1 اقپانىنا دەيىن جاسالۋعا ءتيىس ەدى. ساۋدا كوميتەتى تاراپىنان كۇزگى پيازدى 62-70 تەڭگەدەن, ال ساقتاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, كوكتەمگە دەيىن 90 تەڭگەدەن كەلىسىمشارت جاساۋ ۇسىنىلدى.
