قازاقستان كەيىنگى كەزدە ساياسي جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىندە پارلامەنتاريزمدى دامىتۋعا ەرەكشە دەن قويعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بىلتىر كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ناتيجەسىندە ءادىل ءارى اشىق ەرەجەلەرى بار ساياسي جۇيەنىڭ مۇلدە جاڭا ستاندارتتارى ەنگىزىلدى. ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ ءراسىمى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلدى. تىركەۋدىڭ قاجەتتى شەگى تومەندەتىلدى. ماجىلىسكە ءوتۋ شەگى 7 پايىزدان 5 پايىزعا تومەندەدى. ياعني 20 مىڭ قول جيناۋدىڭ ورنىنا 5 مىڭ قول جيناۋ جەتكىلىكتى. باستاماشى توپ مۇشەلەرىنىڭ قاجەتتى سانى دا 30 پايىزعا ازايدى. سايلاۋ بيۋللەتەندەرىنە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن باعان قوسىلدى.
البەتتە, مۇنىڭ ءبارى ساياسي پارتيالاردىڭ سانىن ارتتىرىپ, ساياسي باسەكەنى كۇشەيتەتىنى, حالىق قالاۋلىلارىنىڭ جاڭا لەگى پايدا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. ناتيجەسىندە, بيىلعى سايلاۋعا ەكى جاڭا پارتيا قاتىستى. سونىڭ ءبىرى – «Respublica» پارلامەنت قۇرامىنا كىردى. وسىنداي وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە پارلامەنتتەگى فراكتسيالار سانى ەكى ەسەگە ارتتى. ماجىلىستەگى پارتيالاردىڭ كوبەيۋى پارلامەنتتە پىكىر ارالۋاندىعىن قالىپتاستىراتىنى انىق.
سونىمەن مۇقىم حالىق اسىعا كۇتكەن پارتيالىق ءتىزىم دە جاريالاندى. جالپى, جاڭا شاقىرىمداعى دەپۋتاتتاردىڭ 70 پايىزى جاڭاردى. باسىم داۋىستى «Amanat» يەلەنگەندىكتەن, كىمدەرگە ماندات بۇيىراتىنى ءبىراز قاۋىمدى قىزىقتىرعانى جاسىرىن ەمەس. پارتيا ءتىزىمى جارتىلاي جاڭاردى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
«Amanat» ۇسىنعانداردىڭ جارتىسى عانا بۇعان دەيىن پارلامەنتتەگى زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنان تىكەلەي حاباردار. ياعني 40 دەپۋتاتتىڭ 19-ى VII شاقىرىلىمدا ءماجىلىس مانداتىن العان-تۇعىن. ولاردىڭ قاتارىندا ءماجىلىس توراعاسى بولعان ەرلان قوشانوۆ, پارتيانىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ, زاڭگەر ايگۇل قۇسپان سەكىلدى بىرقاتار ازامات بار. ال مۇرات ابەنوۆ پەن باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ ونىڭ الدىنداعى شاقىرىلىمدا ءماجىلىس قۇرامىندا بولعان ەدى.
دەپۋتات اتاعىن جاڭا العاندار قاتارىندا بۇرىنعى مينيسترلەر, ۆيتسە-مينيسترلەر, اكىمدەر, قوعام بەلسەندىلەرى جەتەرلىك. ماسەلەن, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارىپ, ۇستازدار قاۋىمى مەن جۇرتشىلىق ىقىلاسىنا بولەنگەن اسحات ايماعامبەتوۆ «Amanat» ۇسىنعان تىزىمگە ەندى. بۇدان بولەك, بۇرىنعى ۆيتسە-مينيسترلەر تاتيانا ساۆەلەۆا, ءمادي تاكيەۆ, اقسۋ قالاسىنىڭ ەكس-اكىمى نۇرجان اشىمبەتوۆ تە ماجىلىسكە بارادى.
سونىمەن قاتار جۋرناليستەر ماقسات تولىقباي, نارتاي سارسەنعاليەۆ, سەرگەي پونومارەۆ, بەلگىلى بلوگەرلەر ماكسيم روجين مەن سامات نۇرتازا دەپۋتاتتىق ماندات يەلەندى. ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, بەلگىلى ايتىسكەر اقىن رينات زايىتوۆقا دا ماجىلىستەن ورىن بۇيىردى. ايتىستاردا بيلىكتى تالاي مارتە سىناعان, حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن اقىن ەندىگى جەردە ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن پارلامەنتتە كوتەرەدى.
«اۋىل» پارتياسى ۇسىنعان تىزىمدە زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ جۇمىسىمەن جيگۋلي دايراباەۆ قانا جەتە تانىس. پارتيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى 1990 جىلى جوعارعى كەڭەستىڭ XII شاقىرىلىمىندا دەپۋتات بولىپ سايلانعان ەدى. بىلتىر پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر اتانعان قاراقات ابدەن دە تىزىمگە ەندى. بۇدان بولەك, ەربولات ساۋرىقوۆ, سەرىك ەگىزباەۆ سىندى ازاماتتارعا دا ماجىلىستەن ماندات بۇيىردى.
«Respublica» پارتياسى جاڭادان قۇرىلعاندىقتان ءارى قۇرامىنا كىلەڭ جاستار جينالعاندىقتان, ەشقايسىسى بۇرىن-سوڭدى زاڭ شىعارۋشى ورگان جۇمىسىنا ارالاسقان ەمەس. پارتيا توراعاسى, «ولجا ارگو» حولدينگىنىڭ باس ديرەكتورى ايداربەك قوجانازاروۆ, «Akniet Pharmaceuticals» كومپانياسىنىڭ باسشىسى, پارتيانىڭ تەڭ توراعاسى رۋسلان بەردەنوۆ, تاعى ءبىر تەڭ توراعا دينارا شۇكىجانوۆا دەپۋتات اتانىپ وتىر. بۇدان بولەك, ولجاس قۇسپەكوۆ, دينارا ناۋموۆا جانە نۇرگۇل تاۋ سەكىلدى مۇشەلەر دە بار.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن پارلامەنتكە وتكەن پارتيالار تىزىمىندە جاستارعا, ايەلدەرگە 30 پايىزدىق كۆوتا بەرىلگەن ەدى. بيىلدان باستاپ بۇل تىزىمگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار دا قوسىلدى. دەمەك قوعامداعى بۇكىل الەۋمەتتىك توپ قامتىلدى دەگەن ءسوز. ماسەلەن, العاش رەت پارلامەنتتە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى 6 دەپۋتات ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتپەك. بۇل ەلىمىز ءۇشىن دە, حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن دە ماڭىزدى ماسەلە. «Respublica» – وسى ەرەجەنى قاتاڭ ساقتاعان پارتيانىڭ بىرەۋى. ماسەلەن, دەپۋتاتتىق ماندات العانداردىڭ جارتىسى ايەل. ونىڭ ۇستىنە, ەشقايسى دا 40-قا تولماعان, كىلەڭ جاستار.
ال دينارا ناۋموۆا بالالارداعى تسەرەبەرالدى پاراليچ (دتسپ) اۋرۋىنا ءتۋابىتتى شالدىققان. ادەتتە, مۇنداي ناۋقاسقا ۇشىراعاندار مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار قاتارىنا جاتادى عوي. الايدا دينارا حانىم جاسىنان ناعىز جانقيارلىق پەن ەرىك-جىگەردىڭ ۇلگىسىن كورسەتە بىلگەن. تۋعاننان «دتسپ»-عا شالدىققان ونى 3 جاسىندا اناسى تاستاپ كەتكەن ەكەن. ال 13 جاسقا تولعاندا رەسمي تۇردە ءوز قىزىنان باس تارتقان. بىرنەشە رەت كۇردەلى وپەراتسيانى باستان وتكەرگەننەن كەيىن ءوز اياعىمەن جۇرۋگە مۇمكىندىك الىپتى. كەيىنىرەك «مەنىڭ ارمانىم» بايقاۋىنا قاتىسىپ, قابانباي باتىر اۋىلىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ارنالعان سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن اشادى.
«اق جول» ۇسىنعان تىزىمدەگى التى ادامنىڭ تورتەۋى, ياعني ازات پەرۋاشەۆ, ەرلان بارلىباەۆ, دانيا ەسپاەۆا جانە قازىبەك يسا VII شاقىرىلىمى دەپۋتاتتىق مىندەتتى اتقارعان. جسدپ اتىنان پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولعان نۇرلان اۋەسباەۆ باستاعان ءتورت ادام دەپۋتات اتاندى. «حالىق پارتياسى» اتىنان ۇسىنىلعان ماگەررام ماگەرراموۆ پەن يرينا سميرنوۆا دا وتكەن شاقىرىلىمدا دەپۋتات بولعان. ايتا كەتەرلىگى, «حالىق پارتياسى» دا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتقا مۇمكىندىك بەرۋگە شەشىم قابىلداعان ەكەن. گولبول مەن تاۋعا ورمەلەۋدەن قازاقستان چەمپيونى, پاراليمپيادا ويىندارىنىڭ قاتىسۋشىسى كەنجەعۇل سەيىتجان دا دەپۋتات اتاندى. كوزى كورمەسە دە, ومىرگە عاشىق ازامات ەندىگى جەردە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ماسەلەسىن پارلامەنت قابىرعاسىندا كوتەرەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماسەلە – ماجىلىستەگى 29 دەپۋتات ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا سايلانعانى ءمالىم. ەڭ قىزىعى, ءھام ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا سىنعا تۇسكەن ۇمىتكەرلەردىڭ باسىم بولىگى, ياعني 435 كانديدات ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان. دەگەنمەن بۇل سايلاۋدا «Amanat» ۇسىنعان ۇمىتكەرلەردىڭ ءباسى جوعارى بولدى. ماسەلەن, تالاي جىل پارلامەنتتە ەڭبەك ەتكەن, زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن جەتە بىلەتىن نۇرتاي̆ سابيليانوۆ اباي وبلىسى اتىنان سايلاندى. سونداي-اق سەۋل وليمپياداسىنىڭ گرەك-ريم كۇرەسىنەن كۇمىس جۇلدەگەرى داۋلەت تۇرلىحانوۆ تا استانا قالاسىنداعى №1 سايلاۋ وكرۋگىنەن وزا شاپتى. بۇدان بولەك, «Amanat» تىزىمىندە ءVىى شاقىرىلىم دەپۋتاتى بولعان ەدىل جاڭبىرشين, گۇلدارا نۇرىموۆا دا بار.
بەلگىلى بلوگەر, حالىق اراسىندا «داۋلەتتەن» اتىمەن تانىلعان داۋلەت مۇقاەۆ استانا قالاسىنداعى №2 سايلاۋ وكرۋگىنەن سايلاندى. ۇزاق جىل وپپوزيتسيالىق «دات» باسىلىمىن باسقارعان ەرمۇرات باپي دا ءوز وكرۋگىندە جەڭىسكە جەتتى. سونىمەن قاتار بەلگىلى زاڭگەرلەر باقىتجان بازاربەك, ابزال قۇسپان سەكىلدى ازاماتتار دا ءماجىلىس قۇرامىنا ەندى.
مىنە, وسىلايشا, تالايدىڭ نازارىن اۋدارعان ساياسي باسەكە اياقتالدى. ەندى, دەپۋتاتتار انت بەرىپ, رەسمي تۇردە قىزمەتىنە كىرىسەدى. بيىلعى سايلاۋدىڭ بۇرىنعىدان وزگەشە بولعانىنىڭ ءبىر سەبەبى مىنادا. ماجىلىسكە التى پارتيا ءوتىپ وتىر. جالپى, كوپپارتيالىق – مەملەكەتتىڭ دەموكراتيانىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەنىن دالەلدەيتىن نەگىزگى ولشەمنىڭ ءبىرى. سوندىقتان تورتكۇل دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ازاماتتىق قوعامى ساياسي تۇرعىدا بەلسەندى, دامىعان ەلدەردىڭ كوبىندە وسىنداي جۇيە بار. ماسەلەن, فرانتسيا, گەرمانيا, نيدەرلاند سەكىلدى مەملەكەتتەر پارلامەنتىنە بىرنەشە پارتيا ەنگەن. كەيدە سايلاۋعا تۇسكەن پارتيالار 50 پايىزدىق مەجەدەن اسا الماي, كواليتسيا قۇراتىنىنا تالاي مارتە كۋا بولدىق. ءتىپتى يتاليا, يزرايل سەكىلدى كەي ەلدە كواليتسيا قۇرۋدىڭ ءوزى ۇزاققا سوزىلىپ, پارتيالار ءوزارا تارتىسقا تۇسەدى.
ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى, ساياساتتانۋشى قازىبەك مايگەلدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنت سايلاۋىنا 7 پارتيانىڭ قاتىسىپ, التاۋىنىڭ ماجىلىسكە ءوتۋى جاقسى ءۇردىس. ويتكەنى مۇنداي قۇبىلىس ەلدە كوپپارتيالىق جۇيەنىڭ ورنىعۋىنا زور ۇلەس قوسادى.
«بيىلعى سايلاۋ – پرەزيدەنت باستاماسىمەن ءۇش جىلدا جۇرگىزىلىپ جاتقان ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمالاردىڭ ناقتى پراكتيكالىق جۇزەگە اسۋى. ەلىمىزدە جاڭا ساياسي كۇشتەردىڭ پايدا بولۋى, ساياسي ءپليۋراليزمدى دامىتۋ ءۇشىن, ساياسي باسەكەلەستىك العىشارتتارىن جاساۋ ءۇشىن سايلاۋ تۋرالى جانە ساياسي پارتيالار تۋرالى زاڭدارعا وزگەرىس ەنگىزىلدى. اسىرەسە, سايلاۋ جۇيەسىن وزگەرتۋگە بايلانىستى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ناقتى ماسەلەلەر قاراستىرىلدى. قازىرگى تاڭدا جۇزەگە اسىپ جاتقان باعىتتاردىڭ ءبىرى وسى», دەيدى ق.مايگەلدينوۆ.
قورىتا ايتقاندا, حالىق جاڭادان سايلانعان ماجىلىستەن ءۇمىت كۇتىپ وتىر. تۇرعىندار تاڭداۋىن جاسادى, ەندى دەپۋتاتتار ارتىلعان مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋى كەرەك.
