قازىر الەۋمەتتىك جەلى ادامنىڭ ىشكى سۇرانىسىن اقپاراتتىق تۇرعىدان تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىر. ەشكىم الەمدىك ۇردىستەن تىس قالىپ جاتقان جوق. «الەم جەلى» دەپ اتالاتىن قۋاتتى كۇشتى كادەگە جاراتىپ, قوعامدى بىلىمگە, سانالى بولۋعا جەتەلەپ جۇرگەن قازاق جاستارى دا جەتەرلىك. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ الەۋەتىن كەڭىنەن پايدالانىپ جۇرگەن كوزى اشىق جاستىڭ ءبىرى – نۇرقوجا ەرسايىن. تاريحشى, ارحەولوگ Instagram-دا «Derekkoz.kz» پاراقشاسىن اشىپ, جاستارعا جاڭارتىلعان فورماتتا تۇركى ەلىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن ناسيحاتتاپ ءجۇر. بۇعان قوسا YouTube جەلىسىنە «Solai de» ايدارىمەن پودكاستار جۇكتەپ وتىرادى.
– مەن اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن بويىما ءسىڭىرىپ, اتا-اجەنىڭ قامقورلىعىندا قوي باعىپ, جىلقى باپتاۋمەن وسكەن قىر بالاسىمىن. تۋعان جەرىم – ۇلىتاۋ ءوڭىرى جاڭاارقا اۋدانى. ماماندىعىم – رەستاۆراتور. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, تاريحي قۇندىلىقتاردى قالپىنا كەلتىرۋشىمىن. 19 جاسىمنان باستاپ ءتۇرلى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنا قاتىستىم. كوپتەگەن عىلىمي جوبانىڭ ەكسپەديتسياسىنا مۇشە بولدىم. جەكە جوبالارىم دا بار. سونىڭ ءبىرى تولىق قازاق تىلىندەگى الەۋمەتتىك-قوعامدىق جوبا – «Derekkoz.kz». بۇل جوباعا بەلسەنە كىرىسۋىمنىڭ باستى سەبەبى – Tik Tok الەۋمەتتىك جەلىسىندە قازاق تاريحىنا بايلانىستى جالعان, كەرەعار پىكىر تۋدىراتىن بەينەجازبالار تاراي باستادى. بۇعان توزبەي, تاريحتا ناقتى قالاي جازىلعان فاكتىلەرمەن كەلتىرىپ, ۆيدەو ءتۇسىرىپ, جۇكتەدىم. ءاپ-ساتتە قارالىم جينالىپ, وقىرماندار اراسىندا تانىمال بولدىم. مەنىڭ مۇنداعى باستى ماقساتىم – وزگە بلوگەرلەر سەكىلدى اقشا تابۋ ەمەس. تەك اتا-بابامىزدان قالعان تاريحي قۇندىلىقتاردى ساقتاپ قالۋ, ونى جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋ. ويتكەنى قازىر زامان اعىمىمەن كەي سالت-داستۇرلەرىمىز, وتباسىنداعى, مادەنيەتتەگى قۇندىلىقتار جويىلىپ بارادى. نەمەسە ۇمىت قالىپ جاتىر. وسى ورايدا تاريحشى رەتىندە «Derekkoz.kz» ارقىلى تاريحي مۇرامىزدى كەلەسى ۇرپاققا امانات ەتىپ جەتكىزگىم كەلدى, – دەدى نۇرقوجا ەرسايىن.
بۇگىندە جوبانىڭ Instagram پاراقشاسىندا 19 مىڭنان اسا وقىرمانى بار. ال YouTube جەلىسىنە جۇكتەلگەن ءار بەينەجازباسى 6 مىڭعا جۋىق قارالىم جيناعان. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇل كوممەرتسيالىق جوبا ەمەس.
– بۇل جوبانىڭ قارجىلاندىرۋ جاعىنا كەلەتىن بولساق, ەشقانداي كومەك جوق. ماعان ەشقانداي قاراجات اكەلمەيدى. بارلىعىن ءوز كۇشىممەن ىستەپ ءجۇرمىن. ءوزىم كاسىپكەرمىن. مەديا سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىن. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى قاراجات تابامىن. ءارتۇرلى جوبالاردان تۇسكەن قارجىنى وسى «Derekkoz.kz»-گە سالامىن. قازىر دەرەكتى فيلمدەر, سۇحبات پەن الەۋمەتتىك جەلىگە ارنالعان قىسقامەتراجدى ۆيدەو تۇسىرەمىز. بۇلاردى مەكتەپتەگى كەي مۇعالىمدەر قازاقستان تاريحىن وقىتۋ بارىسىندا پايدالانادى. ۇستازدار مەن وقۋشىلاردان ريزاشىلىعىن بىلدىرەتىن حاتتار الىپ تۇرامىن. قازىر تەلەفونعا تەلمىرىپ, بۇرىنعىداي كەرەكسىز دۇنيەلەردى پاراقتايتىن جاستار ازايدى, – دەدى ول.
ءيا, تاريحشى ءسوزىنىڭ جانى بار. ويتكەنى جاستار بۇگىندە Instagram, YouTube, TikTok-تاعى ءمانسىز-ماعىناسىز بەينەجازبالاردان گورى, تانىمدىق باعىتتاعى جازبالار مەن ۆيدەولاردى كورگەندى قۇپ كورەدى. وعان الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشاداعى وقىرمان مەن قارالىم سانى دالەل. ماسەلەن «Unknownkazak» پاراقشاسىن جاستار قىزىعىپ وقيدى. وندا 157 مىڭنان اسا وقىرمان, بەينەجازبالارىندا 700 مىڭنان اسا قارالىم بار. بۇل – قازاقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن, ادەمى, كوركەم تابيعاتىن تانىستىراتىن جوبا. تاريحتى تانىتىپ, ترەندتە جۇرگەن اۆتورلار ەرلى-زايىپتى – دياس جانە ايگەرىم كامەريدانوۆتار.
– 2018 جىلى وسى بلوگتى قۇرۋ يدەياسى كەلدى. اۋەلگىدە Telegram كانالىنان باستاعانبىز. ادامداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن كورگەن سوڭ Instagram-دا پاراقشا اشۋدى ءجون كوردىك. جالپى, بىزدە «قانداي دا ءبىر مەديا بولۋ», «اتاقتى بولۋ» دەگەن ماقسات بولمادى. ءبىز بۇل جوبامەن ءاۋ باستا حوببي رەتىندە اينالىستىق. تاريح, مادەنيەت, ميفولوگياعا بۇرىننان قىزىعاتىندىقتان, وقىعان, تۇيگەن, جيناعان اقپاراتىمىزدى باسقا ادامدارمەن بولىسكىمىز كەلدى. باستاپقىدا وقىرماندارىمىز تەك اينالامىزداعى دوستارىمىز بەن تانىستارىمىز عانا ەدى. ال قازىر ۇسىنىپ وتىرعان كونتەنتىمىزدىڭ كەڭ اۋقىمدى وزىندىك اۋديتورياسى بار. وقىرمان سانى كۇندە كوبەيىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ پاراقشا وقىرماندارىنىڭ 50 پايىزى الماتىدان, 35-40 پايىزى استانادان جانە 10-15 پايىزى وزگە وڭىرلەردەن. ال جاس ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ايتار بولسام, ءبىزدى كوبىنە 23 پەن 36 جاس ارالىعىنداعى جاستار وقيدى, – دەيدى دياس كامەريدانوۆ.
جوبا اۆتورلارى وقىرماندارىمەن ءجيى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ تۇرادى. زياتكەرلىك كلۋب قۇرىپ تا ۇلگەردى. جاقىندا عانا استانادا ەكى رەت باسقوسۋ وتكىزگەن. سونداي-اق بلوگەرلەر travel كونتەنتتى دە دامىتۋدا. بىلتىر قازاقستاننىڭ تورعاي وڭىرىنەن باستاپ, قارقارالى, وڭتۇستىك, سولتۇستىك, شىعىس وڭىرلەرىنە دەيىن ساياحات جاساپتى. ەندى ولار باتىس ايماقتىڭ تابيعاتى مەن تاريحي جەرلەرىن ارالاماقشى.
وتكەندى دە, وزەكتىنى دە تالقىلاپ, جاستاردىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگىن وتەپ جۇرگەن تاعى ءبىر پاراقشا «Dopesoz» دەپ اتالادى. بۇل ارنا قوعامداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايتىن اقپاراتتىق-تانىمدىق الاڭ رەتىندە قۇرىلعان. مۇندا ەكى پودكاست جۇرگىزۋشىسى قاندايدا ءبىر تاقىرىپقا قوناق شاقىرىپ, ديالوگ وتكىزەدى. مىسالى, سوڭعى شىعارىلىمىندا گۋمانيزم مەن الەۋمەتتىك تەوريالار زەرتتەۋشىسى عالىم جۇسىپبەكتى شاقىرعان. وندا داستۇرشىلدىك, مادەنيەت تەڭدىگى مەن پوتەنتسيالى, سونداي-اق رەسەيدىڭ ءالى دە وتارلاۋشى ەل ەكەنى تۋرالى اڭگىمەلەسەدى. بۇعان قوسا سپيكەر نەلىكتەن بارلىق مادەنيەتتە امبەباپ ادام قۇندىلىقتارى بار ەكەنى, اشارشىلىقتىڭ گەنوتسيد بولعانى نەمەسە بولماعانى جونىندە ايتىپ بەرەدى. قازىر بۇل پاراقشاعا 18 مىڭعا جۋىق ادام تىركەلگەن. YouTube جەلىسىندە 50 مىڭ وقىرمانى, جۇكتەگەن بەينەجازبالارىن ەڭ كوبى 400 مىڭداي ازامات كورگەن.
ءتۇيىن. جاڭا قازاقستان ەلى ءوز قارىم-قابىلەتىنە قاراي ادال ءارى شىنايى قىزمەت ەتەتىن, ماماندىعىن جەتىك مەڭگەرگەن, ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق مادەني قۇندىلىقتاردى سىيلايتىن, قاتتالعان تاريحىن بويىنا سىڭىرگەن, كوممۋنيكاتيۆتى جانە جوعارى مادەنيەتتى ازاماتتارمەن وركەندەيدى. ويتكەنى سونداي جاستار عانا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ, زامان مەن قوعامنىڭ جوعارى تالاپتارىنا جاۋاپ بەرىپ, ۋاقىتتىڭ كەز كەلگەن سىنىنا قارسى تۇرا الادى.
