الەمدەگى قانداي دا ءبىر جولمەن كەلگەن الىم-سالىقتىڭ ءمانى ‒ ءبىر جاعىنان ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قورعاۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان جەرگىلىكتى ءوندىرىستى قولداۋ. بۇگىندە نارىققا اۆتوكولىكتىڭ نەگىزگى جەتكىزىلىمدەرىن قامتاماسىز ەتەتىن وتاندىق اۆتوموبيل وندىرۋشىلەردى قولداۋ اۆتوپاركتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى تۇسى بولىپ سانالادى. سونىمەن بىرگە ءاۆتووندىرىس – رەسپۋبليكاداعى ماشينا جاساۋ مەن ناقتى سەكتوردىڭ درايۆەرى سانالادى.
جالپى العاندا, اۆتوپاركتى جاڭارتۋعا, سونداي-اق حالىقتىڭ جاڭا اۆتوكولىك ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىنە مەملەكەتتەن جەڭىلدەتىلگەن اۆتوكرەديت بەرۋ جۇيەسى وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە. وتەل الىمىن (اۆتوكولىكتى تىركەۋگە قاتىستى, سونداي-اق باسقا دا الىمدار) تومەندەتۋ اۆتوپاركتىڭ جاڭارۋىنا ىقپال ەتپەيدى, كەرىسىنشە, ىشكى نارىققا كورشىلەس ەلدەردەن, جالپى شەتەلدەن اۆتوقوقىستاردىڭ اعىلۋىنا اكەلەدى.
ەگەر زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنگە دەيىنگى جانە ودان كەيىنگى ديناميكاعا نازار اۋداراتىن بولساق, وندا قازاقستاندىق اۆتوموبيلدەردىڭ نارىقتاعى ۇلەسىنىڭ وزگەرمەگەنى, شامامەن 61% دەڭگەيىندە قالعانى اڭعارىلادى. ال ءوندىرىستىڭ ءوسۋى جەدەلدەي ءتۇسىپ, 2022 جىلعى قاڭتار-ءساۋىردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءبىر جىل بۇرىنعى كەزەڭگە قاراعاندا 19,2%-عا تەڭەلدى, مامىر-جەلتوقسان ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىردەن 31,6%-عا جەتتى. يمپورت كەرىسىنشە, كادەگە جاراتۋ الىمى تومەندەگەنگە دەيىن دە, ودان كەيىن دە ازايىپ وتىر.
ەnergyprom.kz مونيتورينگتىك كومپانياسى ۇسىنعان مالىمەتتەر بويىنشا, وتكەن جىلى قازاقستاننىڭ ىشكى نارىعىندا 159,8 مىڭ جاڭا جەڭىل اۆتوكولىك ساتىلدى, بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 8,4%-عا ارتىق. بۇل رەتتە ەكسپورتقا 10,2 مىڭ كولىك جىبەرىلدى. قولدا بار رەسۋرستاردىڭ 60,8%-ىن ء(بىر جىل بۇرىنعى 50,9%-عا قارسى) وتاندىق وندىرۋشىلەر قامتاماسىز ەتتى. بۇل 103,3 مىڭ اۆتوكولىك, ياعني ءبىر جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا 20,8%-عا ارتىق. يمپورت 14,6%-عا, 66,6 مىڭ اۆتوكولىككە دەيىن قىسقاردى (رەسۋرستاردىڭ تەك 39,2%-ى, وتكەن جىلدىڭ جارتىسىنا جۋىعى).
ەلىمىزدەگى تىركەلگەن جەڭىل اۆتوكولىكتەر قانشا دەگەنگە كەلسەك, ۇلتتىق ستاتيستيكالىق بيۋروسى وتكەن جىلدىڭ اقپانىنان باستاپ مالىمەتتى بەرۋ جۇيەسىن وزگەرتكەندىكتەن, اقپاراتتى سول ساتتەن باستاپ سالىستىرعان ءجون. ەگەر كوكتەمنىڭ باسىنان مامىرعا دەيىن كادەگە جاراتۋ الىمى قىسقارتىلعان كەزدە اۆتوپاركتىڭ نەگىزگى وزگەرىسى جاڭا اۆتوموبيلدەر سانىنىڭ ء(ۇش جىلعا دەيىن قولدانىلعان) 22,2 مىڭعا ۇلعايۋى ەسەبىنەن ورىن السا, وسىدان كەيىن مامىر مەن جەلتوقسان ارالىعىندا اۆتوپارك 86 مىڭ اۆتوكولىككە ۇلعايدى. الايدا ولاردىڭ ىشىندەگى جاڭالارىنىڭ سانى – نەبارى 28,2 مىڭ, تاعى 33,7 مىڭى جۇرىلگەنىنەن ون جىلدان اسقان اۆتوموبيلدەردى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 22,8 مىڭى – جيىرما جىلدىق ەسكى ماشينالار.
وتەل الىمنىڭ تومەندەتىلۋى قالاي اسەر ەتسە دە, رەسپۋبليكا اۆتوونەركاسىبى وڭ قارقىندا دامىپ كەلەدى. مىسالى, 2022 جىلعى قاڭتار-مامىر ارالىعىندا شىعارىلعان اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ جالپى سانى ءبىر جىل بۇرىنعى 26 مىڭعا (پليۋس 18%) قارسى 30,7 مىڭ بىرلىكتى, ال تىكەلەي جەڭىل اۆتوموبيلدەر ءبىر جىل بۇرىنعى 22,9 مىڭعا قارسى (پليۋس 19,2%) 27,3 مىڭدى قۇرادى. مامىر-جەلتوقسان ايلارىنىڭ ارالىعىندا اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ ءوندىرىسى, جالپى العاندا 83,2 مىڭ بىرلىككە, جەڭىل ماشينالار 76 مىڭ بىرلىككە جەتتى.
ەل جولدارىنداعى اپاتتارعا نازار اۋدارساق, وتكەن جىلدىڭ قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا اپات سانى جىلدىق ءوسىمدى 2,9%-عا كورسەتسە, وندا مامىردان جەلتوقسانعا دەيىنگى ارالىقتا ءبىر جىل بۇرىنعى ۇقساس كەزەڭگە قاراعاندا بىردەن 7,7%-عا كوبەيگەن. ناتيجەسىندە, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى 6,4%-عا ءوستى, بۇل سوڭعى جىلدارداعى ەڭ ۇلكەن ءوسىم. ديناميكا وسى اپاتتان زارداپ شەككەندەردىڭ سانىمەن دە بايقالادى.
وسىلايشا, «وكم وپەراتورىنىڭ» تاراتىلۋى جانە وتەل الىمدارىن باسقارۋدىڭ «جاسىل دامۋ» مەملەكەتتىك كومپانياسىنا بەرىلۋى بۇل جۇيەگە اشىقتىقتى قوساتىن شارا بولسا, قالعان ماسەلەلەر – مىسالى, الىمداردىڭ وزگەرۋى سالدارىنان ەلىمىزدىڭ جولدارىندا اۆتوقوقىستىڭ كوبەيۋى, ەكولوگيا مەن حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى وزەكتى بولىپ قالىپ وتىر.
