رەپەتيتورعا سۇرانىس نەگە جوعارى؟

ءبىزدىڭ وقۋشى كەزىمىزدە ءبارى باسقاشا ەدى عوي. الدە اۋىل بولعاننان كەيىن بە, بىلمەيمىن. اكە-شەشەمىزدىڭ وقۋىمىزعا قا­راۋعا مۇرشاسى بولمايتىن. تاڭنان كەشكە دەيىن كەڭشاردىڭ قارا جۇمىسىنا جە­گىلىپ جۇرەدى. ودان قالدى ءۇيدىڭ تىرشىلىگى بار. ايتەۋىر «بالام ادام بولامىن دەسەڭ ساباعىڭدى وقى», دەيدى. وسى اقىلدىڭ ءوزى بىزگە سەپ. سول اقىلمەن مەكتەپتى جاقسى وقۋعا تىرىستىق. سول اقىلمەن ينستيتۋتقا تۇستىك.

ال قازىرگى جاعداي مۇلدە بولەك. بالا­مىز ەل قاتارلى ءبىلىم الىپ, زامانىنا ساي بىلىكتى مامان بولسا دەيمىز. ول ءۇشىن ساپالى ءبىلىم كەرەك. ال ساپالى ءبىلىمنىڭ نەگىزى مەكتەپتە قالانادى. سوندىقتان ۇل-قىزىمىزدىڭ وقۋىنا الاڭدايمىز. ەگەر ءبىر پاننەن ۇلگەرىمى تومەندەسە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا اپارىپ نەمەسە رەپەتيتور جالداپ, سول ساباقتان ءبىلىمىن كوتەرۋگە كۇش سالامىز. ودان قالدى اعىلشىن تىلىنە سۋداي بولسا دەيمىز. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەس­تىلەۋدەن جوعارى بالل السا دەپ ارماندايمىز. قىسقاسى, تالابىمىز دا كوپ. سودان دا بولار, تاپ قازىر قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى مەن رەپەتيتورلاردىڭ ايى وڭىنان تۋىپ تۇر.

– ءوز باسىم, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتا­لىقتارىنا دۇرىس قارايمىن, – دەيدى قايسار قۇسايىن ەسىمدى ازامات. – سەبەبى بار. قازىر قىزىم ءۇشىنشى سىنىپتا وقيدى. ءبىز ونى ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ وسىنداي ورتالىققا بەردىك. ويتكەنى اناسى ەكەۋمىز ۇنەمى جۇمىستامىز. شىنىن ايتقاندا, كەيدە قىزىمىزدىڭ ساباعىن وقىتۋعا مۇمكىندىگىمىز بولمايدى. تاڭەرتەڭ كەتىپ, ءسۇرىنىپ-قابىنىپ كەشكە كەلەمىز. سوندىقتان قوسىمشا ورتالىققا جۇگىندىك. ماسەلەن, قىزىمنىڭ ساباعى تۇستەن كەيىن باستالادى. ءبىز تاڭعى 8:00-دە ورتالىققا الىپ بارامىز, تۇسكە دەيىن سوندا ءۇي جۇمىسىمەن اينالىسىپ, تۇسكى اسىن ءىشىپ, مەكتەپكە بارادى. باعاسى اناۋ ايتقانداي قىمبات دەي المايمىن. اي سايىن ساباعى مەن تاماعىن قوسقاندا 56 مىڭ تەڭگە تولەيمىز. مۇنىڭ اتا-انا ءۇشىن تيىمدىلىگى بولعانىمەن, ءبىر قورقىنىشىم بار. ويتكەنى قىزىم ۇيدە ساباق وقۋعا ونشا ق ۇلىقتى ەمەس. ساباق وقى دەسەك, «قو­سىمشادا ىستەيمىن» دەپ جاۋاپ بەرەدى. ءوز بە­تىنشە ىزدەنۋگە, وقۋعا ىنتاسى جوق سەكىلدى.

شىندىعىندا, كەيىنگى جىلدارى قو­سىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى مەن سا­باقتان تىس كەزدە وقۋشىمەن جۇمىس ىس­تەي­تىن رەپەتيتورعا دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسكەنىن بايقايمىز. قازىر ۇلكەن قالا­لاردا عانا ەمەس, شاعىن شاھارلار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا دا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اشىلا باستادى. ونىڭ ءتۇر­لى سەبەبى بار. ويتكەنى اتا-انالار بالا­لارىن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى, ءبىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيلەرى, «دارىن» سەكىلدى مامانداندىرىلعان مەكتەپتەرگە دايىنداۋ ءۇشىن قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن ورتالىق ىزدەيدى. ودان قالدى 10-11-سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلار ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن جوعارى ۇپاي جيناۋ ءۇشىن دە سوعان بارادى. «Qazbilim» كومپانياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەك­تورى گۇلبانۋ قاناي 2017 جىلدان بەرى جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتى ۇلتتىق بىرىڭ­عاي تەستىلەۋ نا­تيجەسى جاۋاپكەر­شىلى­گىنەن الىپ تاستا­عالى سۇرانىس ءتىپتى ارتقانىن جەتكىزدى.

– نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى, ءبىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيى جانە رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەپتەرىنە تۇسكىسى كەلەتىندەردىڭ باسەكەسى وتە جوعارى. ولار­دىڭ گرانتىن جەڭىپ الۋ ءۇشىن مىقتى دا­يىندىق قاجەت. جۇزدەن جۇيرىك شىعۋ وڭاي ەمەس. سونىمەن قاتار بارلىق سىنىپتان ماتەماتيكا, اعىلشىن ءتىلى, 7-9-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن فيزيكا, حيميا, ماتەماتيكا سياقتى پاندەردەن دايىندىق تۋرالى سۇرايتىندار كوپ. اتا-انالاردىڭ كوپشىلىگى پاندەميا كەزىندەگى ونلاين وقۋدىڭ ولقىلىعىن, مەكتەپتە كەي پاندەردى جەتىك مەڭگەرتپەيتىنىن العا تارتادى ءارى بالاسىنىڭ جان-جاقتى بولعانىن قالايدى. بۇدان بولەك, ءتۇرلى پاندىك وليمپيادالار مەن كونكۋرستارعا دايىندىق ءۇشىن دە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنەدى. بىراق ەلىمىزدە كەيىنگى جىلدارى سانى كۇرت وسكەن ورتا­لىقتاردىڭ ىشىنەن تاڭداۋ جاساۋ كەيدە قيىندىق تۋدىرادى. سوندىقتان ورتا­لىقتار تۋرالى ءتۇرلى پىكىر بار. بىراق قوسىمشا ءبىلىم بەرۋگە سۇرانىس ازايادى دەپ ويلامايمىن. سۇرانىس ازايۋى ءۇشىن ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتىڭ ساپاسىن بىردەي جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ كەرەك. ەكىن­شىدەن, مەكتەپ نەگىزگى بازالىق ءبىلىمدى ۇيرەتۋشى, قالىپتاستىرۋشى, ال ءارى قاراي جەتىلدىرىپ, ودان دا جوعارى كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن قوسىمشا ەڭبەك, ىزدەنىس كەرەك, – دەيدى گۇلبانۋ قاناي.

سپيكەردىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى تاڭدا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى تەك باس­تاۋىش سىنىپتاردى وقىتاتىن جەكەمەنشىك مەك­تەپتەردىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا اسەر ەتكەن. سەبەبى 10-11-سىنىپ وقۋشىلارى ور­تالىققا دايىندىققا كەلگەندە بەس پانگە عانا دايىندالىپ, قالعان پاندەردى وقىعىسى كەلمەيدى ەكەن.

– وسىنى پايدالانىپ تەك قانا ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىنداپ, بەس پانگە عانا باسىمدىق بەرەتىن مەكتەپتەر كوبەيدى. بۇل تۋرالى جارناماسىندا دا ەش جاسىرماي, كەرىسىنشە سونى العا تارتىپ, وقۋشى شاقىراتىندار دا بار. نەگىزى ستاندارت بويىنشا قانداي مەنشىكتەگى (مەملەكەتتىك, جەكەمەنشىك, ارالاس) مەكتەپ بولسا دا, باعدارلاما بارلىعىنا ور­تاق. اتا-انا دا بالاسىن مەكتەپكە ءبىر, قو­سىمشاعا ەكى جۇگىرتپەي, قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعىن ويلاپ, جوعارى سىنىپ مەكتەپتەرىنە وقىتقىسى كەلەدى. وسى ءۇردىس باستاۋىش مەكتەپتەردە وتە كەڭ تاراعان. باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءبىر مەزگىل مەكتەپكە بارىپ, قالعان ۋاقىتتا قوسىمشا ۇيىرمەلەرگە, كۋرستارعا الىپ جۇرۋگە نەمەسە ۇيدە وعان قاراپ وتىرۋعا جۇمىسباستى اتا-انالاردا مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى. سوندىقتان تولىق كۇن (ادەتتە تاڭەرتەڭنەن تۇسكى 4-5-تەرگە دەيىن) وقىتاتىن مەكتەپتەرگە قۋانا-قۋانا اپارادى, – دەدى «Qazbilim» كومپانياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى.

ءبىر جاعىنان, جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە باسىمدىق بەرىپ, قوسىمشا بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى ۇيىرمەنىڭ بولعانى, بالا كۇنى بويى سوندا ءجۇرىپ دايىندالعانى جاقسى. بىراق ءبىلىم بەرۋ مەن بيزنەستىڭ اراجىگىن اجىراتا بىلگەن ءجون. مەملەكەتتىك ستاندارت بويىن­شا تالاپتاردى ورىنداپ, بارلىق ءپاندى تولىققاندى تۇردە وقىتۋى كەرەك.

– قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن ورتالىق­تاردىڭ مەكتەپتەردەن ارتىقشىلىعى سول, وقۋ­شىدا تاڭداۋ مۇمكىندىگى بار. سون­دىقتان ول وزىنە ۇنايتىن مۇعالىمگە بارعىسى كەلەدى. ەكىنشىدەن, قوسىمشا اقى تولەپ وتىر­عاندىقتان اتا-انا تاراپىنان سۇرانىس, تالاپ ەتۋ بار. سوندىقتان ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن, وقۋشىعا تاقىرىپتى جەتكىزە الۋى ءۇشىن مۇعالىم بار كۇشىن سالادى. مىسالى, ءوزىم جۇمىس ىستەيتىن رەسپۋبليكالىق «Qazbilim» ورتالىعىندا كادرلاردى تەست ارقىلى عانا قابىلدايدى. الدىمەن ارنايى پاندىك تەست, جوعارى العان جاعدايدا عانا سۇحباتتاسۋعا شا­قىرامىز. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, ۇبت-عا دايىندىق باعىتىندا ءبىرشاما بازا قالىپتاستىرىپ, كوپتەگەن ورتالىق پەن مەكتەپكە قوسىمشا باعىت بەرىپ كەلەمىز, – دەدى گ.قاناي.

كەلەسى سپيكەرىمىز دە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىندا جۇمىس ىستەيدى. اتى-ءجونى – مەلس قۋانىشقاليەۆ. ول ءوز سوزىندە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنا سۇرانىستىڭ قاجەتتىلىكتىڭ ارتۋىنا, ءبىرىن­شىسى – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دايىن­دىق, ەكىنشىسى – كەيبىر مەكتەپتەردەگى ءبىلىم­نىڭ ساپاسى اسەر ەتتى دەيدى.

– بۇعان مەكتەپ مۇعالىمدەرىن كىنالاي المايمىن. ويتكەنى ناقتى بەلگىلەنگەن ءبىلىم ستاندارتى بار. مۇعالىمدەر سول باع­دارلاما بويىنشا ساباق بەرەدى. ال ارنايى دايىندىققا بولەتىن ۋاقىت جوق. ونىڭ ۇستىنە كەيبىر مەكتەپتەردە وقۋشى سانى تىم ارتىق. ءبىر سىنىپتاعى وقۋشى سانى دا مولشەردەن كوپ. سوندىقتان مۇعالىمگە 45 مينۋتتا بارلىق بالاعا ساباق ءتۇسىندىرىپ, داپتەرىن تەكسەرىپ شىعۋ دا وڭاي ەمەس. ارينە, مۇعالىم جاۋاپكەرشىلىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. سونداي-اق قازىر اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن سۇرانىس جوعارى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيستراتۋراسىنا ءتۇسۋ ءۇشىن اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ كەرەك. وسىنىڭ ءوزى سۇرانىستى ارتتىرىپ وتىر. قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتا­لىقتارىنىڭ باعاسى ارزان ەمەس. عيماراتتى جالعا الادى, قۇرال-جابدىق بار, ونىڭ ۇستىنە مۇعالىمدەرگە تولەيتىن جالاقىسى بار. الايدا اقىسىنا ساي ءبىلىم بەرسە جاقسى دەر ەدىم. بىراق كەيبىر ورتا­لىقتاردىڭ ساپاسىنا كوڭىل تولمايدى, – دەدى مەلس قۋانىشقاليەۆ.

ونىڭ پىكىرىنشە, مۇعالىمدەرگە وقۋشى­لاردى قوسىمشا دايىندايتىن ۋاقىت پەن ساعات ءبولىپ, مەكتەپتىڭ مۇمكىندىگىن كە­ڭەيتسە اتالعان ورتالىقتاردىڭ سانى ازايۋى مۇمكىن.

ال فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ۇستاز ايمان اقتان مەكتەپ باعدار­لاماسىن رەپەتيتورمەن وقۋعا قارسى ەكەنىن ايتتى. بۇل مەكتەپتە سول ءپاندى ساپالى بەر­مەگەن دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىرادى دەيدى.

– وقۋشى ءوزىنىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى بەلگىلى ءبىر داعدى مەن قۇن­دى­لىقتى قالىپتاستىراتىن كولەمدى باع­­دارلامانى مەكتەپ قابىرعاسىندا الۋى كەرەك. ەگەر وقۋشى دەنساۋلىعىنا نەمەسە باسقا ءبىر جاعدايعا بايلانىستى سابا­قتان قالىپ, ماتەريالدى يگەرە الماي قالسا, وندا ءپان مۇعالىمى بالانى ساباقتان سوڭ قالدىرىپ وقىتۋعا ءتيىس. ول ءۇشىن رەپەتيتورعا بارماۋ كەرەك. قازىر كەي­بىر قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى جەكە كاسىپ پەن ءبىلىمدى ساتۋدىڭ كوزىنە اينالدى. ارينە, دۇرىس باعىتتا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ ەڭبەگىن جوققا شىعارمايمىن. سودان كەيىن كەيبىر مۇعالىمدەر ءوز وقۋشىسىنا رەپەتيتور بولىپ جاتادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. ەگەر وقۋشى سول ءپاندى تولىق يگەرمەسە, وعان مۇعالىم جاۋاپتى, سوسىن اتا-انا. اتا-انا دا بالاسىنىڭ بىلىمىنە قىزى­عۋشىلىقپەن قاراۋ كەرەك. مەنىڭشە, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىنا وقۋشى مەكتەپ باع­دار­لاماسىنان تىس ءبىلىم العىسى كەلسە نەمەسە عىلىممەن اينالىسىپ, جاڭا با­عىت­تى يگەرەم دەپ بارسا ءبىر ءجون, – دەدى عالىم.

قازىر كوپتەگەن قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋعا باسىمدىق بەرىلگەن. الايدا ايمان اقتاننىڭ وسى تاراپتا دا ايتارى بار. «اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋ باعدارلاماسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ولشەم بويىنشا ءار سىنىپتا قانشا ءسوز ۇيرەنۋ كەرەك ەكەنى ناقتى كورسەتىلگەن. مىسالى, مەكتەپ بىتىرگەن بالا اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋدىڭ ب2 دەڭگەيىن بىلسە, ول كادىمگىدەي قاراپايىم سويلەۋ دەڭگەيىنە جەتكەنى. ونى بالا مەكتەپتە وقۋى قاجەت», دەيدى ول.

شىندىعىندا, كەيبىر مۇعالىمنىڭ ءوزى ساباق بەرەتىن وقۋشىسىنا رەپەتيتور بولىپ جۇرگەنىن ەستيمىز. وسى ءبىر جاعداي قوعامدا بەلەڭ الىپ بارا جاتقان سەكىلدى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەت ءپانى مۇعالىمى گۇل­جازيرا ىسقاقوۆا: «ەگەر ءسىز ءوزىڭىز ساباق بەرەتىن وقۋشىعا رەپەتيتور بولساڭىز, وعان ساباقتا جاقسى باعا قويۋىڭىز كەرەك. ويتكەنى ءسىز ول بالانى وقىتىپ, اقشاسىن الىپ وتىرسىز. مۇنى قابىلداي المايمىن. دۇرىسى, مۇعالىم وقۋشىسىنا ساپالى ءبىلىم بەرسە بولدى», دەدى.

سپيكەرلەردىڭ ايتقان پىكىرى ءوز مانىمەن قۇندى ەكەنىن باعامدايمىز. ءبىر جاعىنان, كوتەرگەن ماسەلەگە ۋاقىت تالابىنىڭ ىق­پالى بار ەكەنى راس. ودان اسىپ كەتۋ دە مۇمكىن ەمەس. باستىسى, قانداي جاعداي بول­ماسىن وقۋشى ساپالى ءبىلىم الۋى كەرەك. وسىنى ەستەن شىعارماعان ابزال.