پىكىر • 14 ناۋرىز، 2023

ۆەيپ پەن «كايف»

131 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدە ءىس-قاعازداردى جۇرگىزۋ ەلەك­تروندى نۇسقاعا كوشىپ جاتقانى بەلگىلى. تسيفرلى قوعامعا نىق قادام باسقاننىڭ اسەرى مە ەكەن، تۇرعىندار ەلەكتروندى تەمەكىنى قولدانا باستادى. وكىنىشتىسى سول، جاسوسپىرىمدەر، اسىرەسە قىزدار اراسىندا بۇل ادەت بەلەڭ الىپ، قوعامنىڭ دەرتىنە اينالىپ وتىر. ۇيات قىسىپ، ءبىر بۇرىشتا تىعىلىپ تارتۋ جوق قازىر.

«اناداي تەمەكى ەمەس قوي» دەپ ەلەكتروندى شىلىمنىڭ زيانىن جوققا شىعا­راتىندار بار. «ەلەكتروندى تەمەكى مەن ايكوستىڭ شى­لىمعا قاراعاندا زيانى از» دەگەن پى­كىر­دىڭ جاڭساق ەكەنىن ارنايى زەرتتەۋلەر دالەلدەپ بەردى. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، ەلەكتروندى تەمەكىنىڭ قۇرامىنا مانگو، جەمىس-جيدەك، كرەم سياقتى زاتتار قوسىلاتىندىقتان جاستاردى تەز باۋراپ الادى. شىن مانىندە، كوبىندە نيكوتين بار. شىلىمنان شىعاتىن اەروزولدىڭ قۇرامىندا نيكوتين، كانتسەروگەندى حيميكاتتار، ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستار، وكپە اۋرۋىمەن بايلانىستى حوش يىستەر، نيكەل، قالايى جانە قورعاسىن سياقتى اۋىر مەتالدار بولۋى مۇمكىن. ۆەيپتىڭ قاپتاماسىنداعى نيكوتين جوق دەگەن جازۋعا بەيقام قاراۋعا بولماس. اقش-تا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ سول ەلدە ساتىلاتىن ۆەيپتەردىڭ 99 پايىزىندا نيكوتين بار ەكەنىن كورسەتىپتى.

تەمەكى شەگۋگە ارنالعان سۇيىقتىقتىڭ تەمپەراتۋراسى جوعارىلاعان كەزدە بۋ شىعارۋعا ارنالعان قىزدىراتىن قۇ­رىلعى ەرىن مەن اۋىز قۋىسىنىڭ شىرىشتى قابىعىن، سونداي-اق تىنىس الۋ جولدارىن كۇيدىرەدى. تەمەكى سۇيىق­تىقتىعىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن دياتسەتيل تىنىس الۋ جولدارىنىڭ شىرىشتى قابىعىن زاقىمدايدى، ونىڭ سالدارى تى­نىس الۋدى تارىلتاتىن برونحيت بولۋى مۇمكىن. قىسقاسى، نيكوتين قاتتى تاۋەل­دى ەتىپ، جاسوسپىرىمدەردىڭ ميىنىڭ دا­مۋىنا زيان كەلتىرەدى. ميدىڭ نازار اۋدا­رۋعا، وقۋعا، كوڭىل كۇيگە جاۋاپ بەرەتىن بولى­گى زاقىمدالادى. عىلىمنىڭ ءسوزى بۇل. دالەلدەنگەن!

الىستان مىسال ىزدەپ كەرەك ەمەس. سوڭعى ۋاقىتتا تمد كولەمىندە، سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدە جاستاردىڭ ۆەيپ پەن نيكپەكتەن زارداپ شەگىپ، ۋلانۋ دەرەكتەرى ءجيى تىركەلىپ ءجۇر. كەيبىر ۆەيپتەر 300 رەت سورۋعا ارنالعان. بۇلاردىڭ بارلىعى بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك ستاندارتسىز، باقىلاۋسىز جا­سا­لا­تىندىقتان، وندا ناقتى قانشا نيكوتين بارى بەيمالىم. ماسەلەن، ءبىر دانا شىلىمدا ورتاشا ەسەپپەن 1-2 ميلليگرامم نيكوتين بولسا، ءبىر نيكپەكتە ونىڭ كولەمى ونداعان ەسە اسىپ ءتۇسۋى مۇمكىن.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي، بويجەتكەندەر اراسىندا ەلەكتروندى تەمەكى سانگە اينالىپ بارا جاتقانى بەلگىلى. ءتىپتى قىز­دار ءبىر-ءبىرىنىڭ تۋعان كۇنىنە ۆەيپ سىيلايتىن ء«داستۇر» پايدا بولىپتى. اسەم بەزەندىرىلىپ، كىشكەنتاي قۇتىعا، قوراپشاعا تولتىرىلعان بۇل ونىمدەر الدە­بىر يننوۆاتسيا، ءساندى تاۋار رەتىندە كوزدىڭ جاۋىن الادى. ماسەلەن، ۆەيپتەردە باتارەيا زاريا­دى، كارتريدجدەگى ءونىمى قانشا قال­عا­نىن كورسەتەتىن ينديكاتور-لامپا قاراس­تى­رىلعان. سايكەسىنشە، جاستار ونى دە-ۆايس، گادجەت دەپ تانيدى.

قازىر كەز كەلگەن گيپەرماركەتكە، ءىرى دۇ­­كەن­­گە كىرسەڭىز، تەمەكى ونىمدەرى كاسسا ال­دىنداعى بيىك ورنالاسقان ادەمى سورەدە قاز-قاتار ءتىزىلىپ تۇرادى. كاسساعا كەزەگىڭىز­دى كۇتكەنشە سونى تاماشالاۋعا ءماجبۇرسىز. بۇل، اسىرەسە، جاستاردىڭ وعان دەگەن ىنتا-ىقى­لاسىن تۋدىرادى دەيدى ماماندار.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­مىنىڭ مالىمەتىنشە، جەر شارىندا 1 ملرد-تان استام ادام شىلىم شەگەدى. تەمەكى تۇتىنۋشىلار جىلىنا 5،7 ملرد دانا تاباك ونىمدەرىن پايدالانىپ، 1 ملن توننا تۇقىل تاستايتىن كورىنەدى. بەيرەسمي مالىمەت بويىن­شا الەمدە 40 ميلليونداي ادام ەلەكتروندى تەمەكى تارتادى. جىل سايىن تەمەكى زيانىنان 8 ميلليوننان استام ادامنىڭ ءومىرى قيىلادى ەكەن. ولاردىڭ 7 ميلليوننان استامى تەمەكى شەگۋشىلەر مەن بۇرىن تەمەكى تۇتىنعاندار، 1،2 ميلليونعا جۋىعى تەمەكى شەكپەيتىن، بىراق تەمەكى ءتۇتىنىنىڭ اسەرىنە ۇشىراعاندار.

ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ ماڭىزدى. تەمەكى ءوندىرۋ كومپانيالارىنىڭ بەلسەندى جارناما جۇمى­سى جانە تەمەكى باعاسىنىڭ تومەن بولۋى الاڭداتادى. جاسوسپىرىمدەر مەن جاس­تار اراسىندا تەمەكى شەگۋدىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى مىقتاپ قولعا الىنۋعا ءتيىس. دۇرىسى، جاسوسپىرىمدەردىڭ ەلەكتروندى تەمە­كىگە دەگەن قۇشتارلىعىن زاڭ ارقىلى تەجەۋ كەرەك. تۇكىرىك ءۇشىن ايىپپۇل قاراستىرىلىپ جاتقاندا ەلەكتروندى شى­لىمعا قاتىستى ايىپپۇلدى رەتتەۋگە بولاتىن شىعار...

ۇقساس جاڭالىقتار