“ەلدە بولسا ەرىنگە تيەدى”

وتكەن سەنبىدە “استانا” الاڭىندا الماتى قالاسى مەن وبلىسى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ كەڭ اۋقىمدى اۋىل شارۋاشىلىق جارمەڭكەسى ءوتتى. ۇلكەن اسسورتيمەنتتەگى ەت پەن كوكونىس ونىمدەرى نارىقتاعى باعادان 15-20 پايىزعا تومەن ساتىلىپ, تۇتىنۋشىلار كوڭىلىنەن شىققان جارمەڭكەنى الماتى قالاسى مەن وبلىسىنىڭ باسشىلارى ا.ەسىموۆ پەن س.ۇمبەتوۆ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.كۇرىشباەۆ ارالاپ كوردى. ال ارنايى وتكەن كەڭەستە شاھار باسشىسى “قازاگرو” ۇلتتىق حولدينگىن وتكىر سىنعا الدى. وڭتۇستىك استانادا ساۋدا كورىگىن قىزدىرعان جارمەڭكەگە ۇيىمداستى­رۋشىلاردىڭ تياناقتى دايىندال­عانى بىردەن-اق كوزگە ۇرىپ تۇردى. ءار اۋداننىڭ اتى جازىلىپ, ءبىرىڭ­عاي تىگىلگەن شاتىرلار, ءتۇرلى-ءتۇستى شارلارمەن كومكەرىلگەن سورەلەردىڭ ساتۋشىلارعا دا, ساتىپ الۋشىلارعا ىڭعايلىلىعى ءوز الدىنا, ونىمدەر­دىڭ باعاسىنا دا جۇرتشىلىق ءدان ريزا. ماسەلەن, ەتتىڭ كيلوسى – 600-700, قازى-قارتا – 1100, كارتوپ – 70, بالىق – 400, تاۋىق 360 تەڭگە ارا­لىعىندا. قالادان شال­عاي­لى­عىنا قاراماستان رايىمبەك اۋدانىنىڭ ءبىر عانا اۋىلى 150 مىڭ تەڭگەنىڭ تاۋارىن اكەلگەن ەڭبەگىن دە ەسكەرۋىمىز كەرەك سياقتى. جۋرناليستىك قىزىعۋشىلىقپەن ەكى قولىنداعى سومكەسى لىق تولعان اعايدى سوزگە تارتتىق. ءوزىن الماتى تەمىر جول اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى قازبەك تۇرعازينوۆ دەپ تانىستىر­عان ول قالانىڭ ورتالىعىندا تۇرا­تىندىقتان مۇنداي جارمەڭكەلەردى جىبەرمەيتىنىن, ءارى مۇندا كەلگەن سايىن, تەك ارزان باعاعا ساۋدا جاساپ قانا ەمەس, كونتسەرت تىڭداپ دەما­لىپ قايتاتىنىن ايتا كەلە, مال دا, كوكونىس تە وزدىگىنەن وسپەيدى, اۋىل ادامدارىنىڭ ەڭبەگىن دە ادال باعالاۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتە كەتتى. ءبىز دە تۇتىنۋشى رەتىندە ءوز قا­جە­تىمىزدى ساتىپ الا ءجۇرىپ, قازاق­تىڭ ۇمىتىلىپ كەتكەن اۋەس تاماعى ۇيىتىلگەن قوي ەتىنىڭ ساتىلىپ جات­قانىن كورىپ, سول اراعا توقتادىق. سويتسەك, مۇنداي ەتتى جامبىل اۋدانىنىڭ جىگىتتەرى اكەلگەن ەكەن. – بۇگىنگى جارمەڭكەگە 6 ملن. تەڭگە كولەمىندە اۋىل شارۋاشى­لىعى ونىمدەرىن ۇسىنىپ وتىرمىز, – دەدى بىزگە جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى ماحاببات بيگەلديەۆ. – ماسەلەن, اۋدانداعى جىلىجايلاردا وسەتىن كوكونىستىڭ بارلىق ءتۇرى, جىلقى, سيىر, تۇيە, ءتىپتى ۇيىتىلگەن قوي ەتى, ءسۇت, ىرىمشىك, قۇرت, ايتەۋىر اۋىلدا قانداي ءونىم وندىرىلەدى, سولاردىڭ ءبارى بار. اكەلىنگەن بار­لىق تاۋارلار ارناۋلى تەكسەرۋدەن ءوتىپ, سەرتيفيكاتتالعان. مۇندا دا ەشقانداي مەكەمەلەردىڭ كەدەرگىسىن­سىز ساتامىز. ورىن ماسەلەسى شەشى­لىپ, بارلىق جاعداي جاسالعان. ءبارى تەگىن. ەگەر وندىرۋشىلەر وسى زاتتا­رىن بازارعا اپارىپ ساتاتىن بولسا, تاڭعى بەستەن تۇرىپ, ورىن الىپ, وعان اقشا تولەپ اۋرەگە تۇسەر ەدى. بىزدەر اۋەزوۆ اۋدانىنا بەكىتىل­گەن­دىكتەن, سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى بار­لىق ءونىمىمىزدى الىپ, سول اۋدانعا دا اپارامىز. مەنىڭشە, مۇنداي جارمەڭكەلەر قالاعا دا, شارۋا قوجالىقتارىنا دا وتە ءتيىمدى. ىلە اۋداندىق اۋىل شارۋاشى­لىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى اسقار يۋسۋپوۆ تا جارمەڭكەگە جالپى سوماسى 5 ملن. اسا تەڭگەنىڭ ءونىمىن اكەلگەنىن, اسىرەسە, اۋداندا­عى “رايىمبەك­اگروسۇت” “مەركۋري”, شۇبات وندىرەتىن “بەكەت-داۋلەت”, “پەرۆومايسكي دەليكاتەس”, “سا­رى­بۇلاق” فيرما­لارىنىڭ ونىمدەرى ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولعانىن جەتكىزدى. جارمەڭكەدە جەدەل سۇحبات بەر­گەن قالا باسشىسى الماتىلىقتارعا جىلىنا 2,5 ملرد. دوللاردىڭ تاعا­مى قاجەت بولسا, سونىڭ 1,5 ميل­لياردىن الماتى وبلىسىنان الا­تى­نىن, بۇل وتە ۇلكەن كولەم ەكەنىن, بىراق, ءالى دە ونى كوبەيتۋگە, ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بار­لىعىن جەت­كىزسە, الماتى وبلىسىنىڭ باسشى­سى ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان شاراعا وبلىستىڭ تاۋار ءوندىرۋشى­لەرى 45 ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى بويىن­شا 105 ملن. تەڭگەنىڭ تاۋارىن اكە­لىپ وتىرعانىن, بۇل ءۇردىس اعىمداعى جىلى دا جالعاسىن تاباتىن جەتكىزدى. بۇل ماسەلە ودان ءارى الماتى اكىمدىگىندە الماتى قالاسى مەن وبلىس اۋداندارىنىڭ اكىمدەرى, اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى دەپارتامەنت­تەرىنىڭ باسشىلارى, ءىرى كاسىپورىن جەتەكشىلەرى باس قوسقان كەڭەيتىلگەن كەڭەستە جالعاستى. وندا اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيس­ترى, الماتى قالاسى مەن وبلىس باسشىلارىنىڭ قاتىسۋى­مەن “2010-2014 جىلدارى الماتى قالاسى توڭىرەگىندەگى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى باعدارلاماسىنىڭ دامۋى” جوباسى تالقىلانىپ, كەڭىنەن ءسوز بولدى. جيىندى اشقان احمەتجان سما­عۇل ۇلى جالپى الماتى وبلىسىنىڭ قالاداعى وتكىزىپ كەلە جاتقان جارمەڭكەلەرى ازىق-ت ۇلىك باعاسىن كوتەرمەي ۇستاپ تۇرۋدىڭ ۇلكەن تەتىگى ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىرعانىن, بيىلعى جىلدىڭ وزىندە تاۋار اينالىمى جارتى ملرد. تەڭگەگە جۋىق قارجىنى قۇراعان 28 جارمەڭ­كە وتكىزىلگەنىن, بۇل ءسوز جوق, قالا تۇرعىندارىنا قىس پەن كوكتەمگى مەزگىلدە ۇلكەن دەمەۋ بولعانىن اتاپ وتسە, وبلىس اكىمى سەرىك ابىكەن ۇلى بۇگىندە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جانە قولداۋىمەن الماتى قالاسى­نىڭ اينالاسىندا تولىمدى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ ماسەلەسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا, بۇل وڭتۇستىك استانانىڭ رىنوگىنا جۇمىس ىستەي­تىنە جانە ونىڭ نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا دەگەن قاجەت­تىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتەتىنىنە, وسى زامانعا لايىق وندىرىستىك ينفرا­قۇرىلىمداردىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال جاسايتىنىنا توقتالا كەلىپ, وبلىستاعى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى 2008 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 13,9 پايىزعا ارتىپ, 219,8 ملرد. تەڭگەنى قۇراعانىنان حاباردار ەتتى. – ءبىز بىلتىر قازاقتىڭ ەجەلگى ۇلتتىق سۋسىنى شۇبات پەن قىمىزعا سۋبسيديا بەرۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرگەنبىز. بيىل شۇباتقا 45 ملن., قىمىزعا 12 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ وتىر, ول ءۇشىن مينيسترلىككە راحمەت. ال­داعى ۋاقىتتا الماتى وبلىسىنىڭ وندىرۋشىلەرى قالادا دا قىمىزحانا اشۋلارى كەرەك دەپ ويلايمىن. وعان ءبىزدىڭ قالانى دا, دالانى دا قامتاماسىز ەتەتىن جاعدايىمىز بار, – دەي كەلە, وبلىس باسشىسى ءوز ويىن جارمەڭكەنىڭ نەگىزى – نارىق­تاعى باعادان 15-20 پايىز تومەن بولۋى كەرەك, ەگەر جوعارى بولسا, ودان كەلىپ-كەتەر پايدا جوق, ءويت­كەنى, بازارلاردان كوتەرمە باعامەن ساتىپ الىپ, ءوز باعاسىن قويىپ وتىراتىن دەلدالداردان ساقتانۋ ءۇشىن باقىلاۋدى دۇرىس ۇيىمداس­تىرۋ قاجەت دەپ قورىتتى. ءوز كەزەگىندە ءسوز العان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ناقتى قۇرال ەلدىڭ ءىرى قالالارىنىڭ, اتاپ ايت­قاندا, الماتىنىڭ جانە استانا­نىڭ توڭىرەگىندە ورنىقتى جۇمىس ىستەيتىن وندىرىستىك بەلدەۋدى دامىتۋ ەكەندىگىنە ەكپىن ءتۇسىردى. – ەلباسىنىڭ بيىلعى جول­داۋىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ ءىرى اۋقىمدى مىندەتتەرى بەلگىلەندى, – دەي كەلە مينيستر, بۇل مىندەتتەر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جاساعان 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان اگروونەركا­سىپتىك كەشەندى دامىتۋ باعدارلا­ماسىنىڭ نەگىزىنە الىنعانىن, ونى جۇزەگە اسىرۋدا, بىرىنشىدەن, ىشكى, سونداي-اق, سىرتقى رىنوكتار قا­جەتسىنەتىن ونىمدەر ءوندىرىسىن, ەكىن­شىدەن, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ءۇردىسىن ىنتالان­دىرۋ ءۇشىن قولداۋدىڭ ىقتيمال شارا­لارىن بارىنشا پايدالانۋ, ۇشىنشىدەن, جۇزەگە اسىرىلاتىن شارالاردى ايقىن ناقتىلاي ءتۇسۋ ءۇشىن اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ باسىمدىق سەگىز شەبەر­لىك-جوسپارىن جاساۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. جيىن سوڭىندا تاراپتار قىر­كۇيەك ايىندا تالدىقورعاندا تاعى دا باس قوساتىن بولىپ ۋاعدالاستى. وندا الماتى قالاسىنىڭ الداعى بەسجىل­دىقتا ءوسۋ دەڭگەيىن ەسەپتەپ, سوعان لايىقتالعان ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسى تالقىلانباق. ال اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى قالا اۋداندارىندا قاراشانىڭ العاشقى سەنبىسىنە دەيىن اپتا سايىن ءوتىپ تۇرماق. گۇلزەينەپ سادىرقىزى.