كولىك قۇراستىرۋ ەكونوميكانى كوركەيتەدى
سوڭعى جىلدارى الماتىنىڭ اۆتوكولىك جاساۋ كلاستەرى جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. وتكەن جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ 70%-ى وسى اۆتوكولىك جاساۋ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ءاليحان سمايىلوۆ وڭتۇستىك كورەيانىڭ «Hyundai Motor Company» كومپانياسىمەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمى اياسىندا ىسكە قوسىلعان جولاۋشىلار, جۇك جانە مامانداندىرىلعان تەحنيكا شىعاراتىن «Hyundai Trans Almaty» زاۋىتىنا باردى. بۇل كاسىپورىن رەسپۋبليكانىڭ جەكەمەنشىك كومپانيالارىنا, كوممۋنالدىق ۇيىمدارىنا جانە مەملەكەتتىك ورگاندارىنا «Hyundai», «Golden Dragon» جانە «Foton» كولىك قۇرالدارىنىڭ كەڭ جەلىسىن جەتكىزەدى. الداعى بىرنەشە جىلدا كاسىپورىن باسشىلىعى ءوندىرىستى كەڭەيتۋدى, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ەكسپورتتى ۇلعايتۋدى جانە جەرگىلىكتى ءوندىرىس ۇلەسىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇل ورايدا ءونىم ەكسپورتى, قىتايدان قازاقستانعا جۇك تاسىمالداۋ جانە وندىرۋشىلەرگە كادەگە جاراتۋ الىمى بويىنشا بەرەشەكتى تولەۋ سەكىلدى بىرقاتار پروبلەمالىق ماسەلە قوزعالدى. ۇكىمەت باسشىسى كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا جاردەمدەسەتىنىن ايتتى.
ءاليحان سمايىلوۆ ايتىپ وتكەندەي, ۇكىمەت ەل ەكونوميكاسىن ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋدى قولدايدى جانە بۇل زاۋىت وسى جۇمىستىڭ ءبىر مىسالى.
«12 جىل ىشىندە كاسىپورىن نارىقتاعى ءوز پوزيتسياسىن ەداۋىر نىعايتتى. ءبىز كومپانيانىڭ ءونىم جەلىسىنە ينۆەستيتسيا سالۋ جانە ونى كەڭەيتۋ جوسپارلارىن قۇپتايمىز. مەملەكەت باسشىسى قالا اكىمدىگىنىڭ الدىنا حالىقتىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋىنا ىڭعايلى كولىكپەن قامتاماسىز ەتىپ, ەكولوگياعا تيگىزەتىن زارداپتاردى ازايتۋ مىندەتىن قويدى. سوندىقتان بۇل ءوندىرىس تەك قالا ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكا ءۇشىن دە زور ماڭىزعا يە», دەدى پرەمەر-مينيستر.
قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ-اعارتۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «Hyundai Trans Almaty» زاۋىتىندا «Golden Dragon» ماركاسىنىڭ مەكتەپ اۆتوبۋستارى جانە «Hyundai» (H350) شاعىن اۆتوبۋسى بازاسىندا جەدەل جاردەم كولىكتەرى قۇراستىرىلىپ جاتىر. «مەكتەپ اۆتوبۋسى» قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا الماتى اكىمدىگى مەكتەپكە وقۋشىلاردى تاسىمالداۋ ءۇشىن 100 جاڭا تەحنيكا ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر.
پرەمەر-مينيستر ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ باستى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ءاربىر وقۋشىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باعدارلانعان جانە ونىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جايلى مەكتەپ ورتاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان «مەكتەپ اۆتوبۋسى» قاناتقاقتى جوباسى – وسىنداي ءىرى مەگاپوليستەگى ماسەلەنىڭ دۇرىس جانە ۋاقتىلى شەشىمى بولماق.
يمپورت كولەمى ازايادى
ۇكىمەت باسشىسى ودان سوڭ «Valtherm» جشس جوعارى قىسىممەن قۇيۋ ءادىسىن قولداناتىن قازاقستانداعى العاشقى اليۋميني جانە بيمەتالل جىلۋ رادياتورلارىن شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسىن بارىپ كوردى. جالپى كولەمى 15 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان بىرەگەي زاۋىت ءونىمى بەرىكتىگى مەن جىلۋ بەرۋ بويىنشا قىتايدا شىعارىلىپ, قازاقستانعا اكەلىنەتىن بالامالى رادياتورلاردان 40-50%-عا اسىپ تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە. كومپانيا 430 جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋدى, وتاندىق قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ سۇرانىسىن ءىشىنارا قامتاماسىز ەتۋدى جانە كورشى ەلدەرگە تاسىمالداۋدى جولعا قويۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ءاليحان سمايىلوۆ قالا اكىمدىگى قايتا وڭدەۋ دەڭگەيى جوعارى وسىنداي يمپورتتى الماستىراتىن وندىرىستەردى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. زاۋىتتى ىسكە قوسۋ قازاقستاننىڭ باسقا ەلدەردەن رادياتورلار جەتكىزۋگە تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسادى. ۇكىمەت باسشىسى وسى باعىتتى قولداۋ ءۇشىن ەلدەن اليۋميني سىنىقتارىن باقىلاۋسىز شىعارۋدىڭ جولىن كەسۋ جانە سۋمەن جىلىتۋ قۇرالدارىنا مىندەتتى سەرتيفيكاتتاۋدى ەنگىزۋ جونىندەگى شارالار پىسىقتالاتىنىن ايتتى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الماتىنىڭ يندۋستريالىق ايماعى وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدى سانالادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت ونىڭ دامۋىنا بەلسەندى تۇردە جاردەم كورسەتۋدى جالعاستىرماق. بۇگىنگى تاڭدا قالا اكىمدىگى ونىڭ اۋماعىن 194 گەكتارعا كەڭەيتۋدە.
«وتكەن جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىز 150-دەن استام يندۋستريالىق جوبانى ىسكە اسىردىق, بۇل 2 ملرد دوللارعا يمپورتتى الماستىرۋعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. بيىل مۇنداي جوبالاردىڭ سانىن 170-كە دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل 2,9 ملرد دوللارعا يمپورتتىڭ ورنىن اۋىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
شاھاردا ورنىقتى دامۋ قارقىنى بار
جۇمىس ساپارى بارىسىندا پرەمەر-مينيستر شاعىن ونەركاسىپ پاركتەرى مەن قالانىڭ يندۋستريالىق ايماعى رەزيدەنتتەرىمەن كەزدەستى. وندا ۇكىمەت باسشىسىنا بولمەارالىق ەسىكتەر شىعاراتىن زاۋىتتىڭ جۇمىسى, زاماناۋي عىلىمي-وندىرىستىك جىلىجاي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى, سونداي-اق تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىن قۇرۋ, كونديتەرلىك ونىمدەر مەن قاعاز قاپتامالارىن شىعارۋ جونىندەگى جوبالار تۋرالى ايتىلدى.
پرەمەر-مينيستر جۇقپالى اۋرۋلار ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى مەن وقۋشىلاردىڭ يننوۆاتسيالىق شىعارماشىلىق ورتالىعى قۇرىلىسىنىڭ بارىسىمەن تانىسىپ, «Champion» جاڭا سپورت كەشەنىندە بولدى. ءاليحان سمايىلوۆ مۇنداي الەۋمەتتىك جوبالارعا جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى, ويتكەنى بۇل الماتىنى سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستاناتىن قالا رەتىندە نىعايتۋعا ۇلەس قوسادى.
اعىمداعى احۋال, ونەركاسىپ, كولىك ينفراقۇرىلىمى, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, مەديتسينا جۇيەسى, ءبىلىم بەرۋ جانە تاعى باسقا سالالاردى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار مەن جوسپارلار قالانى ودان ءارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە قوزعالدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جايىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات, ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى باۋىرجان وماربەكوۆ, وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ەدىل وسپان, مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى سارسەن قۇرانبەك, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ەربولات دوساەۆ باياندادى.
پرەمەر-مينيستر جالاقىنىڭ ءوسۋ قارقىنى بويىنشا الماتى سوڭعى 10 جىلدا رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن تومەن بولىپ كەلگەنىن, وسىعان بايلانىستى بۇل تەندەنتسيانى وزگەرتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
«الماتىلىقتاردىڭ ناقتى اقشالاي كىرىستەرىنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل – كەشەندى جۇمىس. ەڭ الدىمەن, جالاقىسى جوعارى جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ جوعارى قارقىنىن ساقتاپ قالۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
باستى مىندەت – حالىققا جاعداي جاساۋ
ۇكىمەت باسشىسى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جۇمىستارى ينفلياتسيانى تەجەۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىنە توقتالدى. سوندىقتان جەرگىلىكتى الىپ-ساتارلاردىڭ ارەكەتى تەك قالادا ەمەس, بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا ازىق-ت ۇلىك پەن باسقا دا تاۋارلاردىڭ قۇنىنا اسەر ەتەتىندىكتەن, بازارلارداعى, ونىڭ ىشىندە «التىن ورداداعى» باعا بەلگىلەۋدى ءجىتى قاداعالاۋ قاجەت. سونىمەن قاتار باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ءۇشىن الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ شىعىس جانە سولتۇستىك بولىكتەرىندە قوسىمشا ساۋدا الاڭدارىن قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ, سونداي-اق دەلدالدىق سحەمالاردى انىقتاۋ بويىنشا وڭىرلىك كوميسسيانىڭ ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى.
ۇكىمەت باسشىسى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە توقتالا كەلىپ, سۋ قۇبىرلارى – 56%, كارىز – 57%, ەلەكتر جەلىلەرى – 60% توزىعى جەتكەنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنى ازايتۋ ءۇشىن جىل سايىن 100 كم-دەن استام سۋ قۇبىرى, 70 كم-دەن استام كارىز جانە 120 كم-گە جۋىق ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭارتۋ كەرەك. بۇل رەتتە قالاعا قوسىلعان اۋماقتاردا جاڭا سۋ كوزدەرىن سالۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ تۇر.
ءاليحان سمايىلوۆ ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن دە قوزعادى. ماسەلەن, «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قالادا 37 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 22 مەكتەپ سالۋ جوسپارلانۋدا, بۇل مەكتەپتەردەگى ورىن جەتىسپەۋشىلىگىن ەداۋىر قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق اكىمدىككە سالىنىپ جاتقان نىسانداردىڭ ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قارجى مينيسترلىگىمەن بيۋدجەتتەن تىس قارجى كوزدەرىنەن, سىبايلاس جەمقورلاردان وندىرىلگەن قاراجات ەسەبىنەن قوسىمشا وقۋ ورىندارىن سالۋدى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
ءاليحان سمايىلوۆ مەديتسينالىق جۇيە بولىگىندە قالانىڭ امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق ۇيىمدارىنا شامامەن 2,2 ملن ادام بەكىتىلگەنىنە, بۇل ولارعا ەلەۋلى جۇكتەمە بەرەتىنىنە نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىستى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى دامىتۋ الماتى اگلومەراتسياسى ءۇشىن باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە وزىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, I توقساندا وسى سالاداعى ستاندارتتاردى وزەكتەندىرۋ ءىسىن اياقتاۋ تاپسىرىلدى.
قاۋىپسىزدىك بارىنەن قىمبات
پرەمەر-مينيستر سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە ەرەكشە توقتالىپ, تۇركيا مەن سيريادا بولعان تابيعي اپات ءبىزدىڭ ەلىمىز, اسىرەسە, الماتى ءۇشىن ۇلكەن ساباق بولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
ول سوڭعى رەت قالاداعى نىسانداردى پاسپورتتاۋ 2017 جانە 2018 جىلدارى جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ايتتى. وسىعان بايلانىستى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مەن قالا اكىمدىگى بىرلەسىپ, قىسقا مەرزىمدە اۋديت جۇرگىزىپ, سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ جونىندەگى پارمەندى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋعا ءتيىس.
«بۇل ماسەلەلەردە الەمدىك تاجىريبەنى تەك الماتىدا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ جەر سىلكىنىسىنە ۇشىراۋى ىقتيمال باسقا دا وڭىرلەرىندە پايدالانۋ قاجەت. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار بۇعان دەيىن الىنىپ تاستالعان جوبالاۋ, قۇرىلىس جانە باقىلاۋ ۇدەرىستەرىن زاڭنامالىق تۇرعىدا قاتاڭداتۋ ماسەلەسىن شۇعىل تۇردە قاراستىرۋى كەرەك», دەدى.
ۇكىمەت باسشىسى شاھارداعى قالا قۇرىلىسى ساياساتىن جاقسارتۋ قاجەتتىگىنە, بۇل اسىرەسە الماتىنىڭ 2040 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ جانە كەلىسۋ اياسىندا وزەكتى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«اكىمدىك قالا قۇرىلىسى كەزىندە الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردى ەسكەرۋى كەرەك. سونداي-اق تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاي وتىرىپ, قۇرىلىس نىساندارىنىڭ بيىكتىگى مەن تىعىزدىعىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت», دەدى ول.
ساپار سوڭىندا ۇكىمەت باسشىسى قالانىڭ ەكولوگيالىق پروبلەمالارىن شەشۋ جونىندەگى شارالاردى كەشەندى ىسكە اسىرۋدىڭ جانە الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋ جوسپارىن جەدەل پىسىقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
