تالاپتى ۇشتار ۇشتاپ ۇستاز

بۇل كىسىنىڭ وزىندىك پەداگوگيكالىق جولى قالىپ­تاسقان. باستى ۇستانىمى – ءار ساباقتى تۇرلەن­دىرىپ وتكىزۋ. ول ساباققا دايىندىقسىز كەلگەندى جانى سۇيمەيدى. ساباق باستالاردان ءبىر ساعات بۇرىن مەكتەپكە كەلىپ, ء«بىلىم لەند», «ونلاين مەكتەپ» باعدارلامالارىن سارالاپ, كۇندەلىكتى ساباق تاقىرىبىنا دايىندالادى. ول قازىرگى ورتا مەكتەپتىڭ وقۋ باعدارلاماسى وقۋشىنى ءوز بەتىن­شە ىزدەنۋگە ماشىقتاندىرادى جانە ۇجىمدىق جۇمىسقا ۇيرەتەدى دەيدى.

بۇلار – ءبىر كىسىدەي تاتۋ ۇجىم. ليتسەيدىڭ كەز كەلگەن ۇستازى ءوزى ساباق بەرمەيتىن وقۋشىنىڭ ەسەپتى تۇسىنبەي وتىرعانىن كورە قالسا, قاسىنان ءوتىپ كەتپەيدى. جانىنا بارىپ, ەسەپتىڭ شىعارىلۋ جولىن كورسەتەدى. بۇل جەردە مەنىڭ وقۋشىم, باسقا مۇعالىمنىڭ وقۋشىسى دەگەن ءبولىپ-جارۋ جوق. باسقا مۇعالىم ساباق بەرەتىن سىنىپ وقۋشىسىنىڭ تۇسىنبەي تۇرعان جەرىن ۇيرەتىپ جىبەرسە, وعان ءوز مۇعالىمى ەش رەنجىمەيدى. ۇشتاپ باقتىعاليقىزى كوپتەگەن مەكتەپتە قالىپتاسقان جاعىمسىز جايت – ءپان مۇعالىمىنىڭ ساباق بەرەتىن سىنىبىن ءوز جەكەمەنشىگىندەي كورۋى دەيدى. وعان قايسىبىر اتا-انالاردىڭ بالالارىن رەپەتيتورلىق ورتالىقتارعا تاسۋعا اۋەستەنىپ الۋى دا ۇنامايدى.

«مەن رەپەتيتورلىقپەن جاپپاي اۋەستەنۋگە قارسىمىن. ويتكەنى مەكتەپ مۇعالىمى مەن رەپەتيتورلىق ورتالىق مامانىنىڭ تاقىرىپتى تۇسىندىرۋدەگى تاسىلدەرى ءارتۇرلى بولعاندىقتان, ەكى ارادا الشاقتىق پايدا بولىپ, وقۋشى تاقىرىپتى دۇرىس مەڭگەرمەي قالادى. ونىڭ ۇستىنە, رەپەتيتورلىق ورتالىقتاردىڭ كوبى تەك اقشا تابۋدىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ كەتتى. كەي مۇعالىم ەسەپتى مەنىڭ تاسىلىممەن شىعار دەپ تالاپ قويادى. بۇل دا دۇرىس ەمەس. بالا ءارتۇرلى تاسىلمەن شىعارا بىلسە, وعان كەدەرگى جاساماعان ءجون», دەيدى ۇشتاپ باقتىعاليقىزى.

فيزيكا-ماتەماتيكا ليتسەيىنىڭ مۇعالىمدەرى كانيكۋلعا كەتەر الدىندا ءار وقۋشىعا 200-گە جۋىق ەسەپ بەرىپ, ساباققا ورالعاندا تەكسەرەدى. الايدا اتا-انالار بالالار كانيكۋل كەزىندە دەمالۋى كەرەك دەپ قارسىلىق تانىتقان سوڭ, كەيىنگى كەزدە مۇعالىمدەر ۇيگە ەسەپ بەرۋدى دوعاردى. سونداي-اق جارتى جىل سايىن وقۋشىلاردان ەمتيحان تاپسىرۋ ءۇردىسى دە توقتادى.

كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىندە ونلاين وقۋدىڭ كەسىرىنەن ليتسەي وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ناشارلاعانى جاسىرىن ەمەس. الايدا ۇستازدار جانكەشتىلىگىنىڭ ارقاسىندا بالالار باعدارلامانى قۋىپ جەتتى.

«ساباق اياقتالعاننان كەيىن ءار وقۋشىنى ءبىر-ەكى ساعاتقا الىپ قالامىز. ءبىر كۇنى ماتەماتيكا, ءبىر كۇنى قازاق تىلىنەن, ءبىر كۇنى تاعى باسقا پاندەردەن دەگەندەي, كەستە قويىپ, بالالارمەن جۇمىس ىستەيمىز. سەبەبى ءار بالانىڭ قابىلەتى ءارتۇرلى. كەي بالا مۇعالىمنىڭ ايتقانىمەن تۇسىنەتىن بولسا, كەيبىرى ءوز بەتىمەن وقي بەرەدى. دەگەنمەن سىنىپتا بالالار تاقىرىپتان قالىپ قويعىسى كەلمەي جارىسا وقيدى, تۇسىنبەگەن جەرلەرىن ءبىر-بىرىنەن سۇرايدى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

ۇشتاپ باقتىعاليقىزى بۇيىعى بالانىڭ بويىن­دا جاسىرىنعان قابىلەتتى تەز تانيدى. ماسەلەن, 2004 جىلى اقتوبە وبلىسى بويىنشا مەكتەپ بىتىرۋشىلەر اراسىندا ۇبت-دان ەڭ جوعارى 120 بالل جيناعان كەمەل سەيىلحانوۆ 8-سىنىپقا باسقا مەكتەپتەن اۋىسىپ كەلگەندە ورتاشا وقيتىن ەدى. ۇشتاپ اپايى كەمەلدىڭ بويىنداعى ماتەماتيكاعا دەگەن قابىلەتتى كورە ءبىلدى. ناشار وقيتىن وقۋشىنى ورتاشا دەڭگەيگە كوتەرىپ, ودان كەيىن ماتەماتيكا پانىنەن قالالىق وليمپياداعا قاتىستىردى. ءبىر سىنىپتىڭ بىلىمىمەن شەكتەلمەي, جوعارى سىنىپتىڭ ەسەپتەرىن شىعارتا باستادى. كەمەل 8-سىنىپتا فيزيكانىڭ ەسەبىن ديففەرەنتسيالدى تەڭدەۋمەن شەشە ءبىلدى. مۇنداي ءتاسىلدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 3-كۋرسىندا عانا مەڭگەرەدى. كەمەل سەيىلحانوۆ جوعارى سىنىپتاردا ماتەماتيكتەردىڭ «جىبەك جولى» وليمپياداسىندا, جاۋىتكوۆ اتىنداعى وليمپيادادا دا وزا شاپتى. 2000 جىلدىڭ باسىندا فيزيكا-ماتەماتيكا ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى بولعان بولات ءىزباساروۆ جۇمىستا تالاپشىل, سويتە تۇرا ادامدى تاني بىلەتىن, مۇعالىمدى باعالاي بىلەتىن باسشى ەدى. ول كىسى كەمەلدىڭ بويىنداعى تالانتىن كورە بىلگەن ۇشتاپ اپايدىڭ دا جولىنا كەدەرگى بولعان ەمەس. وسىنداي تاماشا باسقارۋشىلىقتىڭ ارقاسىندا 2004 جىلى اقتوبە وبلىسى ۇبت قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكادا 3-ءشى ورىنعا شىقتى. الايدا 2013 جىلدان باستاپ وسى وقۋ ورنىنىڭ عيماراتىن تارتىپ الىپ, جابامىز دەگەن شولاق ناۋقان باستالعاندا, وقۋشىنىڭ دا, مۇعالىمىنىڭ دە كۇيى كەتتى. سول ۋاقىتتا فيزمات مەكتەبىنە جاعداي جاساپ, بالا سانىن كوبەيتكەندە, وبلىستاعى ەڭ الدىڭعى ورىنداعى وقۋ ورداسى بولىپ قالار ەدى.

ء«بىز وسىعان دەيىن تاجىريبەدەن وتۋگە كەلگەن ۋنيۆەرستيتەتتىڭ جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرىن جۇمىسقا شاقىرىپ جۇردىك. كادردى سولاي جينادىق. الايدا بىلتىردان باستاپ مۇعالىمدەردى كونكۋرسپەن قابىلدايتىن بولدى. ليتسەيدەگى جاس ۇستاز­داردى ءوزىم وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تۇرعان­دا جۇمىسقا قابىلدادىم. ولاردىڭ ءبارى مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە ماتەماتيكادان وبلىستىق وليم­پيادالاردىڭ جەڭىمپازدارى بولعان», دەيدى ۇستاز.

ۇشتاپ اپايدىڭ تالاپشىلدىعى, كەز كەلگەن ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزە بىلەتىن قاسيەتى اكەسى باقتىعالي تاڭاتاروۆتان جۇقسا كەرەك. ول كىسى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ مايدانگەرى, بارلاۋشى, بەرلينگە دەيىن بارعان. «وتباسىمىزدا ون ەكى بالا بولدى. مەنىڭ الدىمدا ءتورت اعام, ەكى اپايىم بار. اكەمنىڭ ەركەلەۋ قىزى بولدىم. 8-سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە, اكەم قايتىس بولدى. مەكتەپ بىتىرگەندە وقۋعا بارۋىما شەشەم قارسى بولعاندا, وزىممەن تەتەلەس اعام «مەن وقىماسام دا, ۇشتاپ وقىسىن» دەپ وقۋعا جىبەردى. 1971 جىلى ەلدە اقشا جوق, قيىن ۋاقىت. اقتوبە پەدينستيتۋتىنا تۇسكەندە, مەنىڭ باعىما كەرەمەت ۇستازدار تاپ بولدى. بىراق ماتەماتيكانى جاقسى كورسەم دە, مۇعالىم بولۋدان جۇرەكسىنەتىنمىن», دەيدى ول. 

ۇشتاپ اپاي اقتوبە پەدينستيتۋتىنداعى وزىنە ساباق بەرگەن ۇستازدارى ناسىروللا مۇقانوۆ پەن يساتاي ءىلياسوۆتى ەرەكشە ىلتيپاتپەن ەسكە الادى. ەسەپتى وتە جاقسى شىعارىپ, بىراق مۇعالىم بولعىسى كەلمەي جۇرگەندە, ناسىروللا ۇستازى «مۇعالىمدىك قابىلەتىڭ بار» دەپ باعالاعانى ءومىر بويى ەسىندە قالدى. كەيىن ۇزاق جىل ارىپتەس بولىپ قاتار جۇرگەن, وبلىستىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى بولعان بولات ءىزباساروۆتى «تالاپشىل, بىراق وتە ءادىل ەدى. ۇستازدىق جولىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتتى», دەپ باعالايدى.

اقتوبە پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن اياقتاعاننان كەيىن ۇستازدارى عىلىممەن اينالىسۋعا شاقىرسا دا, وتباسى جاعدايىمەن تۋعان جەرى ويىل اۋدانىنىڭ «قۇرمان» كەڭشارى كوپتوعاي اۋىلىنا ورالدى. بۇل كەزدە اناسى جاڭىل كوپتوعاي مەكتەبىنىڭ كۇندىز ەدەنىن جۋسا, تۇندە پەشىن جاعادى. اناسىنان وزگە تابىس تاباتىن «قۇرمان» كەڭشارىندا مال دارىگەرى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن اعاسى عانا. وسىنداي ءومىر بەلەسىنەن ءوتىپ تۇرمىس قۇرىپ, العا اۋدانىنىڭ مەكتەپتەرىندە ساباق بەردى. سودان كەيىن اقتوبەدەگى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ ىرگەسىنىڭ بەكۋىنە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى.

بۇگىندە ۇشتاپ اپايدىڭ شاكىرتتەرى بيىكتەردى باعىندىرىپ كەلەدى. ولار ءارتۇرلى سالادا ەڭبەكتەنىپ ءجۇر. شەتەلگە كەتكەندەرى دە كوپ. ول قازاق مەكتەبىنىڭ ءبىلىمى تومەن دەگەن قالىپتاسىپ قالعان جالعان تۇسىنىككە جانى قاس. «قازاق مەكتەبىنىڭ ءبىلىمى, قازاق بالالارىنىڭ نامىسى جوعارى. تەك ولاردىڭ نامىسىن وياتاتىن, جىگەرىن جانيتىن جاقسى ۇستاز كەرەك. قازىر تەحنولوگيا جىلدام دامىپ جاتىر. وقۋشىلارىمىزدىڭ سول جاڭا بىلىممەن اينالىسۋىنا جول اشۋىمىز كەرەك. بىراق وعان مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ شاماسى جەتپەيدى. ۋاقىتى دا تاپشى. بالانى دامىتۋعا توسقاۋىل قويماۋىمىز كەرەك», دەيدى تاجىريبەلى ۇستاز.

مەكتەپ وقۋشىلارىنا ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ ادام بولۋ, ومىردە ادال ەڭبەكپەن جەتىستىككە جەتۋ قاعيدالارىن ۇعىندىرا ءبىلۋ وتە ماڭىزدى. بالانى تاۋەلسىز بولۋعا, ەلىن سۇيۋگە ۇيرەتۋ كەرەك. وسىنداي ادال ەڭبەگىمەن اقتوبەلىك مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ باعىن جاندىرعان ۇشتاپ تاڭاتاروۆا – ەلگە ادال قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتكەن تۇعىرىنان تايماعان ۇستاز. ناعىز ۇستاز.

اقتوبە وبلىسى