دوللارسىزدانۋ ۇدەرىسى جەدەلدەي باستادى

تومەن دەڭگەيدەگى ۆاليۋتالىق سالىمدارمەن جوعارى دەڭگەيدەگى تەڭگەلىك سالىمدار ۇسىنىلاتىن مولشەرلەمەلەردى بەل­گىلەۋ, كەپىلدەندىرىلگەن سومانى ۇلعايتۋ, تەڭگەلىك سالىمداردى قورعاۋ باع­دارلاماسى سياقتى تەڭگەلىك اكتيۆ­تەر­­دىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن شارالار قابىلدانىپ, ناتي­جە­سىن­دە, وڭ وزگەرىستەر بايقالا باستادى.

Finprom ەسەبىنە سايكەس, بىلتىر قىركۇيەك ايىنداعى جاعداي بويىنشا حالىقتىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى (ەدب) سالىمىنىڭ كولەمى 14,7 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, ءبىر جىلدا بىردەن 17,1%-عا وسكەن. بۇل رەتتە سالىمدار قۇرى­لى­مىن­داعى نەگىزگى ۇلەس تەڭگەگە تيەسىلى – 65,4%. ايتا كەتۋ كەرەك, شامامەن 5 جىل بۇرىن, 2017 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى سالىمداردىڭ ۇلەسى – 57,2%, ال 2015 جانە 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە تيىسىنشە 76,4% جانە 66,9% بولدى. بۇل رەتتە 2016 جىلدىڭ قاڭ­تارىندا ەڭ جوعارى مانگە ‒ 80,4%-عا جەتكەن بولاتىن.

2016 جىلدان باستاپ تەڭگەدەگى سالىمدار ۇلەسىنىڭ ۇلعايۋ ءۇردىسى تەز وسۋدە, ال تۇتىنۋشىلار ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى جي­ناقتارعا باسىمدىق بەرە باستادى.

داعدارىس قۇبىلىستارىنا جانە ينف­ليا­تسيانىڭ وسۋىنە قاراماستان, تەڭگەلىك سالىمدار نەگىزىنەن جۇرگىزىلىپ جاتقان اقشا-كرەديت ساياساتى ەسەبىنەن تارتىمدى بولا ءتۇستى. ۇلتتىق بانكتىڭ ستاتيس­تي­كالىق دەرەكتەرىنە قاراعاندا, جەكە تۇلعالاردىڭ مەرزىمدى تەڭگەلىك سالىمدارى بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسى 2021 جىلدىڭ سوڭىندا 7,8%-دى قۇراسا, 2022 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە 12,2%-عا دەيىن ۇلعايدى. بۇل رەتتە شەتەل ۆاليۋ­تا­سىنداعى مەرزىمدى سالىمدار بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسى وزگەرمەيتىن 0,9%-دى قۇرادى. مۇنداي جاعدايدا تەڭگەدەگى سالىمداردىڭ ارتىقشىلىعى بار.

ايتا كەتۋ كەرەك, جەكە بانكتەردىڭ سىياقى مولشەرلەمەسى ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى. قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى (قدكبق) ۇسىن­عان 2022 جىلى جەلتوقسانداعى سىيا­قى­نىڭ ەڭ جوعارى مولشەرلەمەلەرىن قاراستىراتىن بولساق تا, مەرزىمدى سالىمدار بويىنشا تولىقتىرۋ قۇقىعىنسىز مولشەرلەمە 16,5%-عا, جيناق بويىنشا 17,5%-عا جەتەدى.

DATAmetrics ساراپشىلارى تەڭگەلىك سالىمداردىڭ ارتىقشىلىعىن ەسەپتەگەن بولاتىن. ەگەر سالىمشى 1 ملن تەڭگەنى تەڭگەلىك دەپوزيتتە ورتا ەسەپپەن بەس جىل بويى ساقتاسا, وندا كاپيتال ءوسىمى 59%-دى قۇرايدى (+ 593 958 تەڭگە). وسىنداي جاعدايدا دوللارلىق دەپوزيتتە اقشانى ساقتاۋ كەزىندە تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ وزگەرۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بەس جىل ىشىندە دوللارلىق دەپوزيتتەن تۇسەتىن تابىس 501 مىڭ 336 تەڭگەنى قۇرايدى. ەگەر اقشانى 50-دە 50 قاعيداتى بويىنشا ساقتاسا, وندا دەپوزيتتەردەن تۇسەتىن تابىس 547 مىڭ 660 تەڭگەنى قۇرايدى. وسىلايشا, بۇل دايەكتى ساندار قاراجاتتى تەڭگەلىك دەپوزيتتە بەس جىل بويى ساقتاۋ دوللارلىق دەپوزيتكە قاراعاندا 18,5% ءتيىمدى بولاتىنىن كورسەتەدى.

سىياقى مولشەرلەمەسىن كوتەرۋمەن قاتار, تەڭگەلىك سالىمداردى قورعاۋ بو­يىنشا ءتۇرلى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. ماسەلەن, 2022 جىلى اقپاندا ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت تەڭگەلىك سالىمداردى قورعاۋ جونىندەگى جەكە باعدارلامانى جاريالادى. مالىمدەمەگە سايكەس, مەملەكەت بانك تولەيتىن پايىزدىق مول­شەر­لەمەدەن تىس تەڭگەمەن دەپوزيت­تەر­گە سالىم سوماسىنان 10%-دىق بىر­جولعى سىياقى ەسەپتەيدى. باعدارلاما سالىمشىلاردى قولداۋ جانە قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى.

سونداي-اق بىلتىر قاڭتاردا قدكبق ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى جيناق دەپوزيتتەرى بويىنشا كەپىلدىكتىڭ ەڭ جوعارى سوماسىن 15 ملن تەڭگەدەن 20 ملن تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى جاريالادى. وسى فاكتورلاردىڭ بارلىعى سالىمداردى جانە جالپى ەل ەكونوميكاسىن دوللارسىزداندىرۋ ءۇردىسىن جەدەلدەتەدى.

بولشەك-ساۋدا سەكتورىنان باسقا, ۇلتتىق ۆاليۋتا قارجى نارىعىنىڭ ءىرى ويىنشىلارى ءۇشىن دە تارتىمدى بولادى. مىسالى, ماسكەۋ بيرجاسىندا تەڭگەدەگى ينۆەستورلاردىڭ بەلسەندىلىگى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتكەنى ءمالىم. كورسەتكىشتىڭ وسۋىنە ءبىرىنشى كەزەكتە سىرتقى ساۋدا قىزمەتىنە ۇلتتىق ۆاليۋتالارعا اۋىساتىن كومپانيالار مەن بانكتەر تاراپىنان ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىس ىقپال ەتەدى. نەگىزگى ۆاليۋتا جۇپتارىمەن ساۋدا-ساتتىق كولەمىنىڭ تومەندەۋ فاك­تورىنىڭ دا ىقپالى بار.

جالپى, ماكرودەڭگەيدە دە, ەل ىشىندە دە قابىلدانىپ جاتقان شارالار ءتول تەڭگەمىزدىڭ تانىمالدىلىعىنا وڭ اسەر ەتەدى. ارينە, سونىمەن بىرگە ۇلتتىق ۆاليۋتانى, شىن مانىندە, ۇزاق مەرزىمدە تۇراقتى نىعايتۋ ءۇشىن مونەتارلىق ۆاليۋتامەن قاتار ءوز ءوندىرىسى مەن ەكسپورتىن دامىتۋ سياقتى تۇپكىلىكتى فاكتورلاردى كۇشەيتۋ قاجەت.