تەحنولوگيا تانيتىن ون ءتىلدىڭ قاتارىندا قازاق, ازەربايجان, وزبەك, قىرعىز, تۇرىك, ۇيعىر, باشقۇرت, تاتار, چۋۆاش جانە ساحا تىلدەرى بار. جاڭا تەحنولوگيا Siri جانە Alexa داۋىستىق كومەكشىلەردىڭ, ۆيرتۋالدى اسسيستەنتتىڭ جانە داۋىس جۇيەسىنىڭ ۇلگىسىمەن اتالعان تۇركى تىلدەرىندەگى سويلەمدى ماتىنگە اينالدىرادى. مىسالى, كولەمدى جازباڭىزدى پەرنەتاقتامەن تىقىلداتىپ تەرمەي-اق وقي سالساڭىز, سول مەزەتتە ماتىنگە اينالىپ شىعا كەلەدى. قىسقاسى, ادام مەن كومپيۋتەر اراسىنداعى ارەكەتتەستىكتى ءبىرشاما جەڭىلدەتەدى.
مۇنداي تەحنولوگيانى ازىرلەۋگە جان-جاقتى دايىندىق كەرەك ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. الدىمەن ماتىندەردى قامتيتىن دەرەك قورى بولۋى ماڭىزدى. ماسەلەن, ينتەرنەتتەگى تىلدىك جانە سويلەۋ قورى باي تىلدەرگە اعىلشىن, جاپون, قىتاي ءتىلى جاتادى. ويتكەنى ولاردىڭ سويلەمدى تانۋ تەحنولوگياسىنىڭ ۇزاقتىعى 1000-2000 ساعاتتى قامتىسا, كەرىسىنشە, تۇركى تىلدەرىنىڭ عالامتوردا اشىق تۇردە تارالعان سويلەۋ دەرەكتەرى از. قولجەتىمدىلىك جوق دەسەك بولادى. «سوندىقتان ءبىز تۇركى تىلدەرىندەگى سويلەمدى تانيتىن تەحنولوگيانى ازىرلەۋدى قولعا الدىق», دەدى ISSAI دەرەكتەر تالداۋشىسى رۇستەم ەسپانوۆ.
– ايتالىق, زەرتتەۋمىزدە قاراستىرعان چۋۆاش جانە ساحا ءتىلىنىڭ سويلەمدى تانۋداعى جالپى ۇزاقتىعى 20 ساعاتتان اسپايدى. وسىدان-اق ونىڭ كورسەتكىشى تومەن ەكەنىن بىلەسىز. بۇل جوبا تۇركى تىلدەرىنىڭ جالپى ەرەكشەلىكتەرىن لەكسيكا, فونولوگيا جانە مورفولوگيا تۇرعىسىنان پايدالانا وتىرىپ جاسالدى. سونداي-اق سويلەگەن ءسوزدى تانۋ ۇدەرىسىندە تەحنولوگيا سيرەك قاتە جىبەرەدى. باشقۇرت, قازاق, تاتار, تۇرىك, ۇيعىر جانە وزبەك تىلدەرى ءۇشىن سيمۆولدارداعى قاتەلىك بەس پايىزدان از, – دەدى ول.
جالپى, بۇل تەحنولوگيانى جاساۋعا ماماندار التى اي ۋاقىت جۇمساپ, وعان كەرەكتى تۇركى تىلدەرىندەگى سويلەمدەردى تانۋعا ارنالعان مول دەرەك قورىن جيناعان.
– ءبىز الدىمەن ءماتىن دەرەكتەرىن جيناۋدى باستادىق. ماسەلەن, قازاق تىلىندەگى ءماتىندى جيناۋ ءۇشىن ارنايى سايت اشىپ, وعان بارلىق ءوڭىردىڭ تۇرعىندارىن تارتىپ, ءارتۇرلى تاقىرىپتا سويلەگەن ءسوزىن جازىپ الدىق. سونىمەن بىرگە تەلەارنالارداعى بەينەجازبالاردان ايتۋلى تۇلعالاردىڭ سويلەگەن سوزدەرىن تۇسىردىك. سونىڭ ناتيجەسىندە, قازاق ءتىلىنىڭ مول قورى جينالىپ, ونىڭ سانى 300 ساعاتتان, 1000 ساعاتقا دەيىن جەتتى, – دەدى NU ISSAI دەرەكتەر تالداۋشىسى سايدا مۇساحودجاەۆا.
قازىر ەلىمىزدە تسيفرلىق جۇيەگە بارىنشا نازار اۋدارىلىپ جاتقانى راس. ءبىز اڭگىمەلەپ وتىرعان تەحنولوگيا دا سونىڭ ءبىر جەمىسى دەر ەدىك. جاڭا مودەلدى ISSAI سايتىنان كەز كەلگەن تۇتىنۋشى تەگىن پايدالانا الادى. جالپىعا قولجەتىمدى. قولدانۋشى باعدارلامالىق كودتى الىپ, جۇمىس ىستەي بەرەدى. ءتىپتى كەمشىلىكتەرىن بايقاسا, ونى جەتىلدىرۋگە دە قۇقى بار.
ءتىل – ءتىرى ورگانيزم. ءار ءتىلدىڭ سان عاسىردان ساقتالعان تابيعاتى, تانىمى, بوياۋى بار. اسىرەسە تۇركى تىلدەرىندە كوركەمدىكتىڭ, اۋەزدىلىكتىڭ ۇلەسى باسىم. عالىمدار سويلەمدى تانۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەگەندە وسى ەرەكشەلىككە باسا ءمان بەرىپتى.
– تۇركى حالىقتارىنىڭ تىلدەرى تامىرلاس, ءبىر-بىرىنە جاقىن دەگەنىمىزبەن, كەيبىر سويلەمدەردىڭ ماعىناسىن ءتۇسىنۋ قيىن بولدى. ساحا ءتىلىنىڭ دە وزگەشەلىكتەرى كوپ. سونىمەن بىرگە قازىر تۇرىك, ازەربايجان, وزبەك حالىقتارى لاتىنشا قارىپتى پايدالانادى. ال ءبىز كيريلليتسانى قولدانامىز. وسى جاعىنان دا شامالى كەدەرگىلەر كەزدەستى. بىراق ونى ءبىر قالىپقا تۇسىردىك, – دەدى ر.ەسپانوۆ.
بىزبەن اڭگىمەلەسكەن رۇستەم ەسپانوۆ پەن سايدا مۇساحودجاەۆا – اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىنىڭ جاس عالىمدارى. رۇستەم – الماتىداعى ابىلايحان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم العان. اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمى. وسىندا 2020 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى. جاس عالىم بۇعان دەيىن ماتىنگە قاتىستى «اتاۋلى ماتىندەردى انىقتاۋ» اتتى جوبا جاساپ شىعارعان. ال سايدا ەلورداداعى №56 مەكتەپ-ليتسەيىن بىتىرگەن سوڭ Nazarbayev University-ىنە تۇسكەن. ودان كەيىن كورەيادا ەكى جىل ماگيستراتۋرادا وقىپتى.
ISSAI ماماندارى ەندى سويلەمدى تانۋ تەحنولوگياسىن ودان ءارى جەتىلدىرىپ, ون تۇركى ءتىلىنىڭ قاتارىنا قاراقالپاق, نوعاي, تۇركىمەن تىلدەرىن قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار اتالعان ينستيتۋت عالىمدارى سويلەمدى تانۋ عانا ەمەس, ونى سينتەزدەۋگە ارنالعان جوبانى دا باستاپتى. ونى داۋىستى تۇرلەندىرۋ دەپ ايتسا دا بولادى. بۇل دەگەنىمىز كەز كەلگەن ادامنىڭ 10-15 سەكۋندتاعى داۋىسىن الىپ, ونى ماتىنگە اينالدىرادى. ءبىر جاعىنان بۇل اۋديوكىتاپتارداعى ءماتىندى اۋديوفايلعا جىلدام اۋدارادى.
ISSAI ينستيتۋتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى حۋسەين اتاكان ۆارول بۇل جوبالاردىڭ ەڭ ماڭىزدىسى جوعارى بىلىكتى تەحنيكالىق ساراپشىلاردى دايارلاۋ ەكەنىن جەتكىزدى. «ولار قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنا ىقپال ەتىپ قانا قويماي, بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى. تەحنولوگيالاردى باسقا ەلدەردە دامىتۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىمدەرىمەن, تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋگە جانە قولدانۋعا دايىن», دەيدى بىلىكتى عالىم.
