پىكىر • 01 ناۋرىز, 2023

جازۋ دا جازۋ

700 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

وسى كۇنى جانىڭ جاقسى كىتاپ ىز­دەيدى. سورەدەگى ساعىنىسا كورىسەتىن شى­عارمالار تۇگەسىلگەن سوڭ جاڭا ءبىر دۇنيەگە اڭسارىڭ اۋادى. ءوزىڭدى تولىق­قاندى باقىتتى سەزىنۋگە سول عانا جەتپەي تۇرعانداي الاسۇراسىڭ. تۋلاپ-تۋلاپ باسىلعان سوڭ ءسال تەرەڭدەي ءھام ءسال مۇڭايا ويلاناسىڭ. بۇل ويىڭىز قازىرگى قازاق پروزاسىنداعى تىنىشتىقتان باستالىپ, دۇكەندەگى سىقيعان شەتەل ادەبيەتىنە بارىپ تىرەلەدى. القيسسا.

ءتاۋىر اڭگىمەنىڭ شەتى كورىنسە, ءبىر دەممەن وقىپ شىعۋعا اسىعاتىن ءبىز وسى, جازۋشى­نىڭ وي ەڭبەگىن بار جانىمىزبەن سەزىنە بەرمەيتىن سياقتىمىز. كىرپيازدىعىمىز تاعى بار. وعان بەلگىلى ءبىر دارەجەدەگى ەگويزمدى قوسىڭىز. ءاماندا تەك كلاسسيكا وقى­عىمىز كەلەدى. راحاتقا بەرگىسىز لاززاتقا بولەنىپ, كوركەم شىعارمادان سۇمدىق اسەر الساق دەيمىز. الاكوڭىل كۇيىمىزدى كىتاپتان تاۋىپ, قۇشاق ايقاسا قاۋىشساق, عاجاپ ءبىر سەزىمگە بولەنگەنىڭ. كوڭىلدىڭ جىرتىعىن جاماپ, داتكە قۋات ەتەرلىك جۇرەككە جىپ-جىلى ساۋلە ىزدەپ, ءۇمىتىڭ اقتالسا, قانەكي. ادامنىڭ جان-داۋاسىن كوركەم شىعارمادان ىزدەپ, جەر بەتىندەگى بارشا ءلاززات اتاۋلىدان جالىعىپ, باز كەشىپ, ءتۇبى جۇلما-جۇلما كوڭىلىن سۇيرەلەپ, كىتاپتىڭ الدىنا كەلۋى – ءىشىڭدى تولتىرىپ, رۋحاني بايىتاتىن ادەبيەتتىڭ قۇدىرەتى. وسى قۇدىرەتكە باس يگەننەن بولار, وقىرماننىڭ تالعامى الا­سارعان ەمەس. الىمساقتان بيىك قالپىندا. جازۋدىڭ ماشاقاتىن تۇسىنە المادىڭ دەپ ولاردى تاعى كىنالاي المايسىز. وقىرمان كلاسسيكا وقىعىسى كەلەدى جانە ونىسى زاڭ­دى. سودان بولار, اقىننىڭ بارىنەن اباي­دى, جازۋشىنىڭ دەنىنەن اۋەزوۆتى ىزدەي­مىز. ارا-تۇرا تولستويدىڭ تالانتى مەن دوس­توەۆسكيدىڭ دارىنىن ساعىنىپ قويامىز. ولەڭدى «تاقپاق», اقىندى «اقىنسىماق», جازۋشىنى «قاتارداعى جاۋىنگەر» دەپ كەلەكە ەتەتىنىمىز دە شىن. سۋىق اقىلمەن قاراساق, جازۋدان اسقان اۋىر قىزمەت جوق. جازۋدىڭ بار ازابىن تارتىپ, توقپاعىن جەيتىن جازۋشى عانا. ال ونى تۇسىنەتىن قوعام بار ما؟..

جازۋشى – تالانت بولعاندا, ونىڭ جاز­عانى – ونەر. جالپىلاما ايتۋدان اۋلاق­پىز: «شيمايلاعاننىڭ ءبارى شەدەۆر ەمەس» جانە قاعازعا تۇسكەن «شيمايدىڭ» ءبارىن شىن تالانتتىڭ شىعارماسى دەمەسىمىز تاعى انىق. دەسەك تە وسى ءبىر اسىل ونەردە كەۋدەسىنە جان ءبىتىرىپ, ءسوز ايتۋ, وي قارماپ, قيۋى كەلىسكەن وقيعا قۇراۋ, شىعارمانىڭ ءون بويىنان ءومىردى, شىنايى تىرشىلىكتى كورسەتە الۋ استە قيىن بولسا كەرەك. ءتىپتى جازۋشى ەمەس ءوزىمىز دە كەيدە ەشقاشان ەشتەڭە جازىپ كورمەگەندەي تۇرالاپ قالا­مىز. جايشىلىقتا تۋعان ويدى قانىن سور­عالاتىپ قاعازعا ءتۇسىرۋ, سىزدىقتاتىپ بايان­داۋ, تاعىسىن تاعى سىندى جازۋدىڭ مىڭ-سان جۇمىسى حاقىندا تۋرا ءسوزدى كەسىپ ايتىپ, ءادىل باعاسىن بەرۋ مۇمكىن ەمەس, وعان قاۋقار دا جەتپەيدى. ال وسى جازۋدىڭ ازابىن ەشتەڭەدە ءىسى جوق راحاتتانا وقىپ وتىرعان جان قايدان ءتۇسىنسىن.

قاسيەتتى جازۋ پايدا بولعالى ادەبيەتتىڭ ايدىك تاقتاسىنا قانشاما مىڭ-ميلليون قالامگەردىڭ ءىزى ءتۇستى. ءبارى شاما-شارقىنشا, قاداري-حالىنشە جازىپ باقتى. وكىنىشتىسى سول, بالكىم ءادىلى بولار, ۋاقىت سۇزگىسىنەن «جازا الامىن» دەگەننىڭ ءبارى وتكەن جوق. كىم قاي عاسىردا ءومىر ءسۇردى – سول ءداۋىردىڭ جىلناماسىندا قالىپ قويدى. اراسىندا شىن تالانتى دا, كەم تالانتى دا بار. ۋاقىتقا ايتار ءۋاجىمىز بولعانىمەن, ءسوزىمىز قازاقتىڭ قالىڭ ساحاراسىنا ءسىڭىپ كەتەرىن بىلگەن سوڭ, ىشتەن تىنامىز.

ءسوز ونەرىنە يمەنە كىرىپ, تالابى مەن تالانتىن توعىستىرىپ, جازۋعا بار قىزىق ءومىرىن سارقىعان, «اردىڭ ىسىنە» بالاعان مەحناتتى جۇمىسىن ار سوتىنا سالىپ, جازۋىنا ادال جازۋشى بولىپ ءومىر ءسۇرۋ – جانكەشتىلىك. تاعدىر تالەيى جازۋعا بۇ­يىرتقان سوڭ, قاشىپ كەتۋىم جوق. كوركەم سوزگە دەگەن ىستىق پەيىل, باعىتسىز ءۇمىت جا­زۋعا وتىرعىزادى. مىنە, وسى ساتتەن جازۋ­­­­شىلىقتىڭ ءتاتتى ازابىنا ەنگەن قا­لام­­­­گەر ءوزىنىڭ ادەبيەت جاساپ جۇرگەنىن دە باي­قامايدى. ويى مەن ويى تالاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى توپەلەپ, شىعارعا ساڭىلاۋ تاپپاي, نە قاعازعا تۇسپەي, نە سانادان جوعالماي جازۋشىنى سارساڭعا سالعان جازۋ دا ءبىر قيامەت. وسىندايدا جازۋشىنىڭ ەڭبەگى ەڭبەك-اق دەيسىڭ. مەحناتى اۋىر وي ەڭبەگىنەن تۋعان جاقسى شىعارمانىڭ ەلەنبەۋى, ءتىپتى وقىل­ماۋى, اۆتورى سۋرەتكەر بولا تۇرا بەيمالىم كۇيدە قالا بەرۋى ۇلكەن قاسىرەت. ەڭبەگىڭ ەش بولىپ, ءتۇۋ جۇرەك تۇكپىرىنەن تولقىپ, تولعاتىپ شىققان شىعارماڭ توپىراققا قۇيعان سۋداي ءسىڭىپ كەتە بارادى. ادەبيەتتە ادىلەتتىلىكتىڭ ءاماندا بولاتىنىنا وسى ساتتە كۇمانداناسىڭ. سانادا بەيمازا ءبىر ساۋال تۋادى: ۇلارداي شۋلاعان ويىن ءتۇن كۇزەتىپ, كۇن تۇزەتكەن قالامگەر ەڭبەگىنىڭ وقىرمان الدىندا ەشتەڭەگە تاتىماي قالۋىنىڭ وبالى كىمگە؟.. ال ءبىزدىڭ سوندا دا كلاسسيكا وقى­­عىمىز كەلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار