كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن اقتوبە وبلىسىنا كەلدى. اقتوبە جەرىنە كەلىسىمەن مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ىسكە قوسىلعان, رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگەن ەڭ ءىرى اقتوبەلىك ينۆەستيتسيالىق جوبا بولىپ تابىلاتىن «تنك «قازحروم» اق-تىڭ جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتىنا باردى.
ەلباسى ىرگەتاسىن قالاعان بىرەگەي جوبا
پرەزيدەنتتى جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ بالقىتۋ تسەحىندا ERG ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى الەكساندر ماشكەۆيچ پەن «قازحروم» تۇك» اق پرەزيدەنتى ۆيكتور تيل قارسى الدى. وندىرىستىك الاڭدا ورناتىلعان LED-پانەل مەتاللۋرگيانىڭ دامۋ تاريحى تۋرالى بەينەسيۋجەتتەردى كورسەتىپ جاتتى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ پرەزيدەنتى ۆيكتور تيل ەلباسىنا جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتىنىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كاپسۋل-قۇتى سالعان ءساتىنەن باستاپ, ونىڭ ىسكە قوسىلعانعا دەيىنگى جۇمىس بارىسىن, سونىمەن قاتار, كومپانيانىڭ ستراتەگيالىق دامۋىن باياندادى. سودان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىرىنشى بالقىتۋ پەشىن سالتاناتتى تۇردە ىسكە قوستى. – وسى ءوندىرىس الەمدىك مەتاللۋرگيادا جاڭا ترەندتىڭ نەگىزىن سالاتىنىنا ءبىز سەنىمدىمىز,– دەپ اتاپ ءوتتى ۆيكتور تيل. – يننوۆاتسيالاردىڭ ارقاسىندا جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتى مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماعا ەنىپ قانا قويماي, كومپانيانىڭ حروم قورىتپالارىنىڭ الەمدىك نارىعىنداعى جەتەكشى پوزيتسيالارىنىڭ كەپىلى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ قازىرگى تاڭداعى نەگىزگى ماقساتتارىمىز – قولدانىستاعى وندىرىستەردى قارقىنداندىرۋ جانە جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەر قۇرىلىسى, ەڭبەكتى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق قاعيداتتارىن ساقتاۋ, الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك ءداستۇرىن جالعاستىرۋ. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋەتى زور جانە ولار زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جۇمىس جاساۋعا لايىقتى. – مەن وسى زاۋىتتا قىرىق جىلدان استام ۋاقىت ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. وسى جىلداردا قاتارداعى بالقىتۋشىدان تسەح باستىعىنا دەيىنگى ەڭبەك جولىنان ءوتتىم, قازىر كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسىمىن. بۇل كەزەڭدەردە قيىندىقتار دا, تابىستى كەزدەر دە بولدى. ءسىز جۇمىسشى ءومىرىن كىم-كىمنەن دە ارتىق بىلەسىز, سوندىقتان ءبىزدى كەشەگى دوللار مەن تەڭگە ايىرماشىلىعىنداعى وزگەرىس بولعاندا دا قولدادىڭىز. ءبىز جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرگەنىڭىز ءۇشىن دە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز.ءسىز جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ تۇعىرتاسىن قالاۋعا كاپسۋل-قۇتى سالعانىڭىزعا ءتورت جىل بولدى, ءبىز قازىر الەمدە تەڭدەسى جوق بىرەگەي كاسىپورىنعا يە بولىپ وتىرمىز. كاسىپورىن الەمدىك ەكونوميكاداعى كۇردەلى جاعدايدا سالىندى, ءبىزدىڭ كومپانيا جۇمىسشىلارى ءسىزدىڭ سەنىمىڭىزدى ابىرويمەن اقتادى قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ مەتاللۋرگتەرى اتىنان قازاقستاننىڭ باس مەتاللۋرگى رەتىندە سىزگە مىقتى دەنساۋلىق جانە بارلىق يگىلىكتەردى تىلەيمىز, – دەدى كاسىپورىن كاسىپوداق كوميتەتىنىڭ توراعاسى باقىتكەرەي كاۆانوۆ. جاڭا زاۋىتتىڭ جەتەكشى ينجەنەر-تەحنولوگى جانىبەك نۇرمۇحانبەتوۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەسۋى دە اسەرلى بولدى. ول 2010 جىلى جاڭا زاۋىتتىڭ ىرگەتاسى قالانعاندا ەلباسىنا بارلىق يننوۆاتسيالاردان وزىق بولىپ, ىلگەرى باسۋعا ۋادە بەرگەن ەدى. بۇل ونىڭ يگەرىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭاشىلدىقتار جانە جاسالعان جۇمىسى تۋرالى وزىندىك ەسەپ بەرۋى دەسە دە بولعانداي. جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى 2010 جىلى باستالعان-دى. 28 قازاقستاندىق مەردىگەر فيرما قۇرىلىسقا قاتىستى. جاڭا ءوندىرىس ءونىمدىلىگى جىلىنا 440 مىڭ توننا جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم شىعاراتىن تۇراقتى توكپەن جۇمىس جاسايتىن ءتورت پەشتەن تۇرادى. زاۋىت 11 نەگىزگى وندىرىستىك نىساندى قامتيدى. كەشەندى تۇردە ولار اياقتالعان, ياعني شيكىقۇرام ماتەريالدارىنىڭ كىرۋىنەن باستاپ دايىن ءونىمدى تيەۋگە دەيىنگى وندىرىستىك تسيكلدى قۇرايدى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 226,5 مىڭ توننا ءونىم شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر. كاسىپورىنداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى 500-گە تاياۋ. جالپى قۇنى 843 ملن. دوللاردى قۇرايتىن جوبا ەۋرازيالىق توپتىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلاماسىندا نەعۇرلىم ماڭىزدى جانە بولاشاعى زور جوبا بولىپ ەسەپتەلەدى. مۇندا تەك قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل الەمدىك فەرروقورىتپا وندىرىسىندە بىرەگەي, تەڭدەسى جوق تۇراقتى توك پەشتەرىندە بالقىتۋ تەحنولوگياسى پايدالانىلادى. بارلىق ءوندىرىس ۇدەرىسى مەيلىنشە اۆتوماتتاندىرىلعان. جاڭا زاۋىت اعىندى سۋلاردى تازارتۋدىڭ ءۇش كەزەڭدىك جۇيەسىمەن قامتىلعان. سونىمەن قاتار, سۋ تازارتۋ جۇيەسىنەن ءوتىپ, شىعىنسىز جۇمسالاتىن تۇيىقتالعان كەرى تسيكل دا قاراستىرىلعان. زاۋىتتا تازارتۋ دەڭگەيى جوعارى ەكى ءتۇرلى قازىرگى زامانعى گاز تازارتۋ قوندىرعىلارى ورناتىلعان. پەشتەردە وتاندىق شيكىزات – ۇساق كەن مەن كومىرتەكتى قالپىنا كەلتىرگىشتەر قولدانىلادى. جاڭا زاۋىت «قازحروم» تۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنا جەرگىلىكتى قۇرام ۇلەسىن كوبەيتۋدى, ءوندىرىستىڭ وزىندىك قۇنىن ازايتۋدى, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. نىساندى پايدالانۋعا بەرۋ قازاقستاننىڭ جوعارى كومىرتەكتى فەرروحروم شىعارۋ بويىنشا ەكسپورتتىق الەۋەتىن 16 پايىزعا, ال اقتوبە وبلىسىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن 46 پايىزعا كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلدىڭ ەرتەڭى – دەنى ساۋ ۇرپاق
ساپار بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ «دوستىق» سۋداعى سپورت تۇرلەرىنىڭ ورتالىعىندا بولدى. حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلگەن «دوستىق» ورتالىعى 2013 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن. مۇندا سپورتتىق جانە سينحروندىق ءجۇزۋ, سۋ دوبى بويىنشا 2012 جىلداعى FINA ستاندارتىنداعى وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىن, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى سپورتتىق سايىستاردى وتكىزۋگە تولىق مۇمكىندىك بار. ورتالىقتا سپورتتىق جۇزۋگە ارنالعان ون جولاقتى 50 مەترلىك باسسەين, ىرعاقتىق گيمناستيكا جاتتىعۋىنا ارنالعان, جاتتىعۋعا دايىندىق زالدارى بار. باسسەيننىڭ سىيىمدىلىعى ءبىر اۋىسىمدا 250 ادامعا دەيىن سۋدا جۇزۋمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, مۇندا ءبىر تاۋلىكتە 10 اۋىسىمعا دەيىن قابىلداۋ جۇرگىزۋگە بولادى. باسسەيندە اۆستريادان شىعارىلعان ءتۇرلى سپورتتىق جولاقتارداعى حرونومەتراجدار كورسەتىلىپ تۇراتىن كولەمى 6ح9 مەترلىك اقپاراتتىق تابلو ورناتىلعان. جاتتىعۋ زالىندا مەملەكەت باسشىسى اقتوبەلىك سپورتشىلارمەن جانە جاتتىقتىرۋشىلارمەن جۇزدەستى. ولاردىڭ اراسىندا كسرو-نىڭ اۋىر اتلەتيكادان سپورت شەبەرى, سپورت ارداگەرى قادىرجان ىزعارين جانە 2012 جىلعى لوندون وليمپياداسىنا سۋدا جۇزۋدەن قاتىسۋشى الەكساندر تارابرين دە بولدى. سپورتتىڭ سۋداعى ءتۇرلەرىنىڭ ورتالىعىندا بولعان كەزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنا كەشەندى ءجۇزۋ بويىنشا سپورتشىلاردىڭ كورسەتكىشتەرى ۇسىنىلدى.«ءدارۋ» – دەرتكە ءدارۋ
مەملەكەت باسشىسى 2013 جىلدىڭ اقپان ايىندا جۇمىسىن باستاعان «ءدارۋ» كلينيكاسى» مەديتسينالىق وڭالتۋ ورتالىعىنا اتباسىن تىرەدى. كلينيكا ماقساتى – تۇرعىندارعا دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن باسقارۋدىڭ ناتيجەلىلىگىن كوتەرۋ بولىپ تابىلادى, ورتالىق دەنساۋلىق ساقتاۋداعى ۇزاق مەرزىمدى سالالىق ستراتەگيالىق مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا سالىنعان. جوبانىڭ جالپى قۇنى 1,6 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى, ونىڭ ءىشىندە 414,7 ميلليون تەڭگە – مەملەكەتتىك قولداۋ جاسالىپ, سونىمەن قاتار, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا 385,4 ميلليون تەڭگە قارجى سالىنعان. قۇرال-جابدىقتار 774,2 ميلليون تەڭگەگە تۇسكەن. كلينيكا ديرەكتورى عالىمجان ەلەۋوۆ جان-جاقتى امبۋلاتورلىق جانە ستاتسيونارلىق كومەك كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق مەكەمەنىڭ قىزمەتى جونىندە باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, امبۋلاتورلىق كومەك پەدياتريا, تەراپيا, كارديولوگيا, گاستروەنتەرولوگيا, ەندوكرينولوگيا, نەۆرولوگيا, حيرۋرگيا, ورتوپەديا, ۋرولوگيا, گينەكولوگيا, دەرماتوۆەنەرولوگيا, وفتالمولوگيا, وتورينولارينگولوگيا, پسيحوتەراپيا, لوگوپەديا ماماندىقتارى بويىنشا كورسەتىلەدى. سونداي-اق, پەدياتريا, تەراپيا, كارديولوگيا, ەندوكرينولوگيا, نەۆرولوگيا, مەديتسينالىق وڭالتۋ, فيزيوتەراپيا, بالنەولوگيا, ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋ, ماسساج, ينە رەفلەكسوتەراپياسى, كينەزيوتەراپيا ماماندىقتارى بويىنشا ستاتسيونارلىق مامانداندىرىلعان كومەك بەرىلەدى. قايتا وڭالتۋ ەم-شاراسى بولمەسىندە قوناقتارعا قۇنى 600 مىڭ ەۋرو تۇراتىن, شۆەيتساريادا شىعارىلعان «Hocoma-Locomat» زاماناۋي, جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتىڭ جانە فرانتسيادا شىعارىلعان «Kinotek» ەمدىك كەشەنىنىڭ مۇمكىندىكتەرى تانىستىرىلدى. بۇل ارادا اقتوبە وڭىرىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن نىعايتۋعا ءجىتى نازار اۋدارىلىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەتۋ ورىندى بولماق. 300 كەرەۋەتتىك كوپسالالى وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىمەن «100 اۋرۋحانا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ اياقتالدى, اۋرۋحانا زاماناۋي دياگنوستيكالىق جانە ەمدەۋ مەديتسينا قۇرىلعىلارىمەن جابدىقتالعان. سونىمەن بىرگە, «350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر جانە 50 ەمحانا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 250 ورىندىق تەمىر اۋداندىق ەمحاناسى, وبلىس ورتالىعىندا 500 ورىندىق قالالىق ەمحانا جانە جوعارى دامۋ الەۋەتىنە يە 9 ەلدى مەكەندە دارىگەرلىك امبۋلاتوريا پايدالانۋعا بەرىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ كلينيكالىق ورتالىقتىڭ كۇتۋ زالىندا ورتالىق ۇجىمىنىڭ وكىلدەرىمەن جانە وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ارداگەرلەرىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا تەمىر اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىنىڭ كارديولوگ-دارىگەرى, جاس مامان اينۇر نۇرەكەنوۆا جاس ماماندارعا ءجانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدا كورسەتىلىپ جاتقان قولداۋعا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەديتسينالىق ورتالىقتاعى ەمدەلۋشىلەرمەن اڭگىمەلەستى. ولاردىڭ قاتارىندا ەلباسى ءوزىن بالا كەزىنەن بىلەتىن 93 جاستاعى ە.سانجاروۆامەن جۇزدەسىپ, ەستەلىكتەرىن ايتتى جانە وعان دەنساۋلىق تىلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى, سونىمەن قاتار, مەديتسينالىق ورتالىق ۇجىمىنىڭ وكىلدەرىمەن جانە وبلىستىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ارداگەرلەرىمەن اڭگىمەلەسىپ, وسى سالانى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ۇلعايعانىنا توقتالدى. – قاراجات ءبولىنىپ, مەديتسينالىق نىساندار قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, جاڭا جابدىقتار ساتىپ الىنۋدا. بىراق, ەڭ باستىسى – دارىگەرلەردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى, قازىر سىزدەر ءۇشىن وقۋعا, سونىڭ ىشىندە شەتەلدە تاعىلىمدامادان وتۋگە بارلىق مۇمكىندىك بار. بۇكىل جۇمىستىڭ كوزدەلگەن باستى ءناتيجەسى ادامنىڭ ءومىر جاسىن ۇزارتۋ, انا مەن بالا ءولىمىن ازايتۋ بولىپ وتىر, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.قارا التىن وندىرەتىن قابىرعالى كومپانيا
بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆ «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق بيزنەس ورتالىعىنا كەلدى. «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز اق باس ديرەكتورى ۆان تسزيۋنجەن كومپانيانىڭ وندىرىستىك قىزمەتىمەن تانىستىرىپ, وn-line رەجىمىندە جاڭاجول كەن ورنىنان باس ديرەكتوردىڭ اعا ورىنباسارى تاحتاليفۋم ەسەنعۇلوۆ ءۇشىنشى جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ 2-ءشى كەزەگى قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋى جونىندە باياندادى. قۋاتتىلىعى جىلىنا 6 ميلليارد تەكشە مەتردى قۇرايتىن ءۇشىنشى جاڭاجول گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-تىڭ نەگىزگى جوباسى بولىپ تابىلادى. زاۋىتتىڭ ءبىرىنشى كەزەگى 2007 جىلدىڭ اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇگىندە زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەگى اياقتالىپ وتىر, ءۇشىنشى كەزەكتى ىسكە قوسۋ 2014 جىلدىڭ اياعىنا جوسپارلانۋدا. اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا 750 ميلليون اقش دوللارى يگەرىلدى. زاۋىت ىسكە قوسىلىپ, تولىق قۋاتىنا شىققان كەزدە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندەگى «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرلارى حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن, تازا وڭدەلگەن گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق, ءونىمدى ەكسپورتتىق باعىتتاۋ جانە كومپانيانىڭ حالىقارالىق گاز رىنوگىنا شىعۋ مۇمكىندىگى, مۇناي اينالىمىنان تۇسەتىن تابىس كولەمى ۇلعايادى, سايكەسىنشە مەملەكەتكە تۇسەتىن سالىق كولەمى دا ارتادى. بۇل كاسىپورىننىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن گازتۋربينالىق ەلەكترستانسانىڭ قۋاتتىلىعىن 160 مۆت-قا دەيىن كەڭەيتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, ونى 2014 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلگەن.ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى مول
وسى كومپانيانىڭ كونفەرەنتس زالىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىسكەر ورتا جانە جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى ءوتتى. كەزدەسۋدە ءسوز العان ەلباسى ن.نازارباەۆ وبلىسقا جولى تۇسكەننەن كەيىن ىسكەر ادامدارمەن جانە ينۆەستورلارمەن كەزدەسۋدى شەشكەنىن جەتكىزە كەلىپ, جينالعانداردى العاش رەت اتالىپ وتىرعان مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كۇنىمەن قۇتتىقتادى. سودان كەيىن ول وبلىستىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا توقتالدى. – اقتوبە – حرومعا, نيكەلگە, فوسفورعا, تيتانعا باي ءوڭىر. وبلىس قازاقستانداعى ەڭ ۇلكەن ءوندىرىس وشاعى بولىپ تابىلادى. قالانى ميلليون تۇرعىنى بار ءتورت قالانىڭ قاتارىنا ەنگىزۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. بولاشاقتا اقتوبە شاھارى الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارىنداي ۇلكەن مەگاپوليسكە اينالادى دەپ كۇتىلۋدە. قازىر 250 مىڭ تۇرعىنعا ەسەپتەلگەن «اقتوبە سيتي» اۋدانى سالىنۋدا. وبلىستىڭ اۋماعىنان «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» حالىقارالىق ءدالىزى, تەمىرجول وتەدى. «جەزقازعان – بەينەۋ» تەمىرجولى وبلىستىڭ ءوڭتۇستىگىندەگى سايىن دالاداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋعا العىشارت جاسايدى. كۇنى كەشە قول قويىلعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلىمىز ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. قازاقستان ءۇشىن 170 ميلليون ادام تۇراتىن, جالپى ەكونوميكالىق كولەمى 2,3 تريلليون اقش دوللارى بولاتىن رەسەي رىنوگىنا شىعۋعا العىشارت جاسالدى. وبلىس وسى مۇمكىندىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋى كەرەك. سوڭعى ءۇش جىلدا ىشكى ايماقتىق ءونىم 1,5 ەسە, ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 1,4 ەسە وسكەن. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى قۇنى 577 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 78 جوبا ەنگىزىلدى, – دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى كەزەڭدە 31 مەكتەپ, 144 بالالار مەكەمەسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىن, مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرمەن قامتۋ كورسەتكىشى 85 پايىزعا جەتكەنىن جاقسى باعالادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا ىلگەرىلەۋ بار ەكەنىن ايتا كەلىپ, بۇعان اقتوبەلىكتەردىڭ ءومىر جاسىنىڭ 71 جاسقا دەيىن ۇلعايعانىن مىسالعا كەلتىردى. ەلباسى وڭىردەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا دا توقتالدى. – «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعاننان بەرى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ 400 نىسانىنا 7 ميلليارد تەڭگە قولداۋ كورسەتىلگەن. كاسىپكەرلىكتىڭ بەلسەندى نىساندارى 60 پايىزعا وسكەن. مۇنداي كورسەتكىش, ارينە, قۋانتادى. مەن بۋرابايدا وتكەن شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىندە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بايلانىستى بىرقاتار جەڭىلدىكتەردى جاريالادىم. جاڭا سالىنعان كاسىپورىنعا 8-10 جىلعا دەيىن سالىق سالىنبايدى. شەتەلدەن جۇمىسشى جانە مامان شاقىرۋعا مۇمكىندىك بار. زاۋىت تولىق سالىنىپ بولعاننان كەيىن جۇمسالعان قارجىنىڭ ءبىر بولىگىن قايتارۋ دا قارالعان. ال بارلىق ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋدى مەملەكەت موينىنا الىپ وتىر. مەنىڭ شەشىمىممەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋعا 1 تريلليون تەڭگە ءبولىندى. ادامداردى, سونىڭ ىشىندە, جاستاردى ەڭبەك ەتۋگە ۇيرەتۋ كەرەك. قازىر بارلىق سالالار بويىنشا مەملەكەتىك باعدارلامالار قابىلداندى. ەڭبەك ەتەمىن دەگەن ادامعا جۇمىس تابىلادى. جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ناشار تۇرۋىنا بولمايدى. مەن اقتوبەلىكتەردىڭ جاعدايىنىڭ جاقسى ەكەنىن بىلەمىن. سول ءۇشىن مەملەكەت بارلىق جاعدايدى جاساۋدا, قولداۋ كورسەتۋدە. وسىنى حالىق ايقىن سەزىنۋى كەرەك, – دەپ قورىتتى ءسوزىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. سودان كەيىن مەملەكەت باسشىسى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارمەن ەمەن-جارقىن اڭگىمە-دۇكەن قۇردى. ەلباسى پايدالانۋعا بەرىلگەن كاسىپورىنداردىڭ جوبالىق قۋاتىنا شىعۋىنا, قالا ماڭىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن جاساۋعا, الەۋمەتتىك سالاعا بولىنگەن قارجىنىڭ يگەرىلۋىنە بايلانىستى ساۋالدارعا جاۋاپتى لاۋازىم يەلەرىن تۇرعىزىپ, ناقتى جاۋاپ الدى. ن.نازارباەۆ وبلىستا جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا جوعارى باعا بەردى. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ ىسكەر باسشى ەكەنىن, ءوز مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
قالا سىرتىنداعى شاعىن شاھار
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقتوبە وبلىسىنا ساپارى كەزىندە قۇرىلىسى 2012 جىلى باستالعان «نۇر اقتوبە» تۇرعىن ءۇي الابىنا كەلدى. پرەزيدەنت كەشەندى ارالاۋ كەزىندە وڭىردەگى بارلىق توعىز باعىت بويىنشا تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ, جىل سايىن كولەمى ارتىپ كەلە جاتقان تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىمەن تانىستى. تەك وتكەن جىلى عانا 460 مىڭ شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ناتيجەسىندە 4371 وتباسى جاڭا قونىسقا يە بولدى. «تۇرعىنۇي قۇرىلىس جيناعىنىڭ» ارقاسىندا 1131 وتباسىنا 100 مىڭ شارشى مەتر الاڭعا قۇرىلىس سالىندى, «سامۇرىق-قازىنا» اق» ۇاق (32,2 مىڭ شارشى مەتر) ارقىلى 560 وتباسى جاڭا پاتەرگە قونىستاندى. 2014 جىلى بارلىق قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ارقىلى 465 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي الاڭىن پايدالانۋعا بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. قالا اكىمى ەرحان وماروۆ تۇرعىن ءۇي اۋداندارىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى. بەس شاعىن اۋداننان تۇراتىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ بيىكتىگى 9-دان 25 قاباتقا دەيىنگى ارالىقتا بولادى, تۇرعىندار سانى شامامەن 250 مىڭ ادامدى قۇرايدى. بولجام بويىنشا قۇرىلىس 15-20 جىلدا اياقتالادى. ءار شاعىن اۋداندا 1000-1200 ورىنعا ارنالعان 2 مەكتەپ جانە 280-320 ورىندىق 4 مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەسىن سالۋ قاراستىرىلعان. قازىرگى ۋاقىتتا مەكتەپ جانە بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر, ولار 2014 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى. تۇرعىن ءۇي الابى بارلىق ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارى جانە الەۋمەتتىك-مادەني, ساۋدا نىساندارىمەن قامتىلادى. ساياباق اۋماعىندا بارلىق ينفراقۇرىلىمى جۇرگىزىلگەن بالالار الاڭى, اتتراكتسيوندار جانە جابىق ستاديون, مادەنيەت مەكەمەلەرى – مۇراجاي, تەاتر, كىتاپحانا ورنالاسادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقتوبە قالاسىندا سالىنىپ جاتقان وسى جاڭا تۇرعىن ءۇي الابىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى بارىسىمەن تانىسىپ, ونىڭ ماكەتتىك ۇلگىسىن كوردى. بۇل رەتتە قۇرىلىس جوباسىن سىنعا الىپ, ونى زاماناۋي ارحيتەكتۋرالىق تالاپتارعا سايكەستەندىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. – سىزدەرگە وسىنداي اۋقىمدى تۇرعىن ءۇي الابىن سالۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگى تۋىپ وتىر, سوندىقتان بۇل مىندەتكە بارلىق جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعان ءجون. ارحيتەكتۋرالىق ارالۋاندىقتى قامتاماسىز ەتىپ, ەڭ جوعارى ستاندارتتاردى ەسكەرۋ كەرەك, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ساتىبالدى ءساۋىرباي, «ەگەمەن قازاقستان». اقتوبە وبلىسى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
