ەلوردا ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمىنىڭ ەرتەڭى

اجارى ارايلى استانا

ۇستىمىزدەگى جىلعى ءساۋىر ايىندا وتكەن ەلوردانى ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى ءداستۇرلى كەڭەستە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «استانانى بۇگىندە الەمدەگى اسا سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان قالا دەپ ەسەپتەيمىز. جەتكەن جەتىستىكتەر ۇلكەن. سونىمەن بىرگە, ءبىز قازىر بۇدان دا جوعارى ماسەلەلەردى بەلگىلەپ, استانامىزدى ءومىر سۇرۋگە ەڭ قولايلى قالالاردىڭ بىرىنە اينالدىرۋ جولىندا مىندەتتەر قويىپ وتىرمىز», دەپ اتاپ كورسەتتى. ەلوردانى تۇرعىندار ءۇشىن ەڭ قولايلى قالا رەتىندە ودان ءارى دامىتۋ ۇردىسىندە ساپالى دا سەنىمدى ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا ءبىرىنشى كەزەكتە باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك. بۇل رەتتەگى ەڭ باستى ماسەلە – قالانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەتتى ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ ستراتەگيالىق قورىن جاساۋدىڭ ماڭىزى زور. ناق وسى ماقساتتا سوڭعى كەزدە ەلوردادا بىرقاتار ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. قازىر قالامىزدا جالپى ۇزىندىعى 18 شاقىرىمدى قۇرايتىن ماگيسترالدىق جىلۋ جەلىلەرىنە كۇردەلى قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل الداعى ۋاقىتتا ماگيسترالدىق جەلىلەردىڭ جىلۋ وتكىزۋ الەۋەتىن 859 گكال-دان 1788 گكال-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني ماگيسترالدىق جەلىلەرگە جاڭا تۇتى­نۋ­شىلاردى قوسۋعا جاعداي جاسايدى. ەكىنشىدەن, بيىلعى جىلى قولدانىستاعى 7-ءشى جىلۋ ماگيسترالىنا (جم), 2-جم, 18-جم-عا كۇردەلى قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قولعا الىندى. ۇشىنشىدەن, كەلە­سى جىلدان باستاپ جالپى ۇزىندىعى 21,5 شا­قىرىمدى قۇرايتىن 5-جم-نىڭ قۇرىلىسى باستالادى. بۇل جىلۋ ماگيسترالى ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ قالاشىعى قۇرىلىسىن, سونىمەن بىرگە, قالامىزدىڭ سولتۇستىك-باتىس, وڭتۇستىك-باتىس اۋداندارىن ساپالى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ودان باسقا, قۇرىلىسى ەندى قولعا الىنعان جالپى ۇزىندىعى 28 شاقىرىمدى قۇرايتىن 4 جىلۋ ماگيسترالى №2 جەو-دان مىڭجىلدىق اللەياسى جانە قالانىڭ سول جاعالاۋىن جىلۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايدى. سونىمەن بىرگە, قالا نىساندارىنا جىلۋ بەرۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا ۇستىمىزدەگى جىلى №1 سورعى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلدى. جاقىندا قالالىق ءماسليحاتتىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتتارى وسى سورعى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن پايدالانۋعا بەرۋگە بايلانىستى جانە الداعى قىسقى ماۋسىمدا قالانى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن نىسانداردىڭ قايتا قۇرىلىمداۋ جۇمىستارىن باقىلاۋ ماقساتىندا وسى نىسانداردا بولىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن جان-جاقتى تانىستى. «استانا-تەپلوترانزيت» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى ايتمۇقان جۇماباەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىر قالامىزدا جالپى ۇزىندىعى 566 شاقىرىمدى قۇرايتىن جىلۋ جەلىسى بار. سوڭعى 6 جىل ىشىندە قىسقى ماۋسىمدا بۇل جىلۋ جەلىلەرىندە جانە سورعى ستانسالارىندا ەشقانداي كۇردەلى اقاۋلار ورىن العان جوق. وعان نەگىزىنەن كومپانيانىڭ جىلۋ جەلىلەرىن سالۋعا جانە قايتا قۇرۋعا ينۆەس­تيتسيا تارتۋ ماقساتىندا اتقارىپ وتىرعان كەشەندى جۇمىستارى ەرەكشە ىقپال ەتتى. ەگەر 2013 جىلى بۇل ماقساتقا 1 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنسا, ۇستىمىزدەگى جىلى 1 ملرد. 100 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ وتىر. ەلوردانى جىلۋمەن جانە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدە قولدانىستاعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسى اسا زور. قالانىڭ كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا 2013 جىلى جالپى قۇنى 76,2 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن №3 جەو-نىڭ قۇرىلىسىن سالۋ جۇمىسى قولعا الىنعان بولاتىن. «تسەنكن» اكتسيونەرلىك قوعامى فيليالىنىڭ ديرەكتورى ەركەعالي ەسەنجولوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماڭىزدى كەشەننىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جەو-نىڭ بارلىق 5 بۋ قازاندىعىن مونتاجداۋ جۇمىسى اياقتالادى. قازىرگى تاڭدا مۇندا سۋ ىسىتاتىن قازاندىقتاردىڭ, سورعى ستانسالارىنىڭ, قوسالقى عيماراتتاردىڭ جانە باسقا دا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمداردىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن بىرگە, قازىر №3 جەو-نىڭ لوكوموتيۆ دەپوسىن ىسكە قوسۋ جۇمىسى قولعا الىنعان. بۇل دەپو ارنايى سالىنعان ۇزىندىعى 14 شاقىرىم تەمىرجول تورابىنا قىزمەت كورسەتەتىن بولادى. ەلوردانىڭ جىلۋ-ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ الەۋەتىن بارىنشا ارتتىرىپ, ەنەرگەتيكالىق قۋاتتى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرەتىن №3 جەو 2016 جىلدىڭ سوڭىندا تولىق ىسكە قوسىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار, قولدانىستاعى №1 جانە №2 جەو-لاردى قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى دا جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. «استانا-ەنەرگيا» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولەگ ۋتكيننىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلى №1 جەو-نىڭ №7 بۋ قازاندىعى اگرەگاتىن قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىسى ءىس جۇزىنە اسىرىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە جىلۋ بەرۋ قۋاتىن ساعاتىنا 35 گيگاكالورياعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. №2 جەو-دا جاڭا بۋ قازاندىعىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا بايلانىستى جىلۋ بەرۋ قۋاتى ساعاتىنا 185 گيگاكالورياعا ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. 2016 جىلى №1 جەو-نىڭ بۋ قازاندىقتارىن قايتا جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالادى. №2 جەو-دا سۋ ىسىتاتىن 2 قازاندىق جانە №6 تۋربينا قۇرىلىسى ىسكە قوسىلادى. بۇل وندىرىلەتىن ەلەكتر قۋاتىن 120 مەگاۆاتقا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال 2017 جىلى №8 ەنەرگەتيكالىق قازاندىق ىسكە قوسىلادى. و.ۋتكيننىڭ مالىمدەۋىنشە, وسى جوبالار ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ الەۋەتى 622 مەگاۆاتقا دەيىن ارتىپ, جىلۋ بەرۋ الەۋەتى ساعاتىنا 3 مىڭ 95 گيگاكالورياعا جەتەدى. وسى رەتتە, ەلوردادا وتكەن جىلعى تۇر­عىنداردى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماۋ­سىمى ساپالى ۇيىمداستىرىلعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. 2013-2014 جىلداردىڭ جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى قالا تۇرعىندارىنىڭ ەشبىر رەنىشىن تۋدىرعان جوق. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى كەزەڭىندە 1 426 ملن. كۆت. ساعات ەلەكتر ەنەرگياسى جانە 4328 مىڭ گكال جىلۋ ەنەرگياسى وندىرىلگەنىن ەرەكشە ايتا كەتكەن ءجون. ماۋسىم بارىسىندا وسى كولەمدەگى جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ءۇشىن 2 ملن. توننا ( 28 943 ۆاگون) كومىر جانە 20 327 توننا (376 تسيستەرنا) مازۋت جاعىلعان. «استانا-رەك» اق باسقارما توراعاسى الەكساندر ءسموروديننىڭ ايتۋىنشا, ەلوردانى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا بىرقاتار كەشەندى جوبالار جۇزەگە اسىرىلعان. ۇستىمىزدەگى جىلى ەكسپو-2017 كورمە قالاشىعىنىڭ نىساندارىن ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا «وليمپ» جانە «اەروپورت» قوسالقى ستانسالارى ىسكە قوسىلماق. سونىمەن بىرگە, ەلوردانىڭ باسقا ايماقتارىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا قۋاتى 220 كۆت بولاتىن تاعى ەكى قوسالقى ستانسا ىسكە قوسىلادى. بۇگىندە قالا بويىنشا بارلىعى 2250 قوسالقى ستانسا جۇمىس ىستەپ تۇر. ەلوردانى جىلۋمەن جانە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن كىدىرىسسىز جانە تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ جاتقان وسىنداي كەشەندى جوبالارمەن قاتار, ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ايتارلىقتاي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قالادا 2013-2015 جىلدار ارالىعىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ ماقساتىنداعى كەشەندى جوسپار بەلگىلەنىپ, ءىس جۇزىنە اسىرىلۋدا. وسى ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ ماقساتىنداعى كەشەندى جوسپاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋ بارىسىندا 2015 جىلعا تامان جىلىنا 78 ملن. كۆت. ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىن; جىلىنا 170 مىڭ گيگاكالوريا جىلۋ ەنەرگياسىن; 48 مىڭ توننا شارتتى وتىن ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزىلەتىن بولادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».

كوشپەلىلەر وركەنيەتى فەستيۆالى

«مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى استانا» اتتى ءداستۇرلى كوشپەلىلەر وركەنيەتى فەستيۆالىنىڭ باعدارلاماسى سوڭعى 6 جىل بويى قالا مەرەكەسى كۇنى وتكىزىلەتىن مازمۇنى تەرەڭ ءارى قىزىقتى جوبا بولىپ كەلەدى. ال بيىلعى مەرەكەدە بۇل فەستيۆال بۇرىن­عىدان كورىكتى, بۇرىنعىدان دا اسەرلى مازمۇنعا يە بولعالى وتىر. بيىلعى جىلى ادەتتەگى كونە قالالار قورشالاتىن دۋالدىڭ ورنىنا كورمەگە ارنالعان شاتىرلى كەشەن بوي كوتەرەدى. ياعني بۇل – ابىلايشا جانە قوس ءتارىزدى شاتىرلارمەن قورشالعان ءارى ارقانمەن تارتىلعان قۇرىلىس تۇرىندەگى قالاشىق بولماق. بيىلعى جىلدىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى, ات ۇستىندەگى تاريحي قويىلىمدارعا ارنال­عان الاڭ بولمايدى. ونىڭ ورنىنا ات قۇلاعىندا وينايتىن كاسكادەرلاردىڭ ونەر كورسەتۋىنە 1600 شارشى مەتر اۋماققا قۇم توسەلگەن ارنايى الاڭ جاسالادى. سونىمەن بىرگە, «جەل جەتكىزگەن ەستەلىك» ينستاللياتسياسى مەن ادەت-عۇرىپ گولوگرافيالىق تەاترىنا ارنالعان شار ءتارىزدى كەشەن كەلۋشىلەردىڭ نازارىنا ۇسىنىلادى. ءسويتىپ, كوشپەلىلەر وركەنيەتى فەستيۆالى اياسىندا مىناداي شارالار ۇيىمداستىرىلادى. ادەت-عۇرىپ گولوگرافيالىق تەا­ت­رى. نەگىزگى ۇستانىمى ناعىز اكتەر­لەردىڭ ۆيرتۋالدى نىساندارمەن ءوزارا قارىم-قاتىناسىنان تۇرادى. اكتەرلەر مەن ۇلگى كورسەتۋشىلەر ۆيرتۋالدى ساحنا كەڭىستىگىندە ادەت-عۇرىپتاردى كەڭىنەن كورسەتەدى. ءار ءراسىمنىڭ كورەرمەندى بىرەسە وزەن جاعاسىنا, بىرەسە كيىز ۇيگە اپاراتىن وزىندىك گولوگرافيالىق ساحناسى بار. تەاتر كورەرمەنى قىر ادامىنىڭ ءومىر جولىن اكتەرلەرمەن بىرگە باسىنان وتكەرەدى. ءداستۇرلى مۋزىكا كونتسەرتى. ءداستۇر­لى تۇركى مۋزىكالىق مۇراسىنىڭ جانرلىق ءار الۋاندىعى كورىنىس تابادى. دومبىرادان ەسكەن كۇي, قوبىزدان توگىلگەن كونە سارىن تىڭداۋشىلاردى ەرەكشە اسەرگە بولەسە, حالىق اندەرى مەن ءداستۇرلى كومپوزيتسيالار, تولعاۋ, تەرمەلەر قۇلاق قۇرىشىن قاندىرادى. اقىندار ايتىسى. سۋىرىپسالما ونەرى مەن زەرەكتىكتى, تاپقىرلىق پەن تانىمدى سىنعا سالاتىن قايتالانباس ۇلتتىق ونەر. ايتىس ونەرىنىڭ ەرەكشەلىگى – ايتىسكەرلەر قاي زاماندا بولماسىن قوعامنىڭ وتكىر ماسەلەلەرىن قايمىقپاي ورتاعا سالعان. باعدارلاما بارىسىندا ايتىس ونەرىنىڭ «قىز بەن جىگىت» ايتىسى, «جۇمباق ايتىس», «قايىم ايتىس» جانە «تۇرە ايتىس» تۇرلەرىنەن اقىندار سىنعا تۇسەدى. «ات جالىندا» ات-سپورتى شوۋى. «ات جالىندا» شوۋىنىڭ بيىلعى ەرەكشەلىگى قۇممەن كومكەرىلگەن ارنايى الاڭنىڭ (65ح25 م.) ۇيىمداستىرىلۋى, وندا كاسكادەرلار دالا توسىندە شەبەر ونەر كورسەتكەن قىر بالاسىنداي بار بىلگەندەرىن ورتاعا سالادى.  «جامبى اتۋ» ۇلتتىق سپورت ءتۇرى. وعان قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ مەرگەندىكتەرىن سىنعا سالادى. ۇلتتىق قولدانبالى ونەر ءجار­مەڭكەسى. شاتىرلى جارمەڭكە كەشەنىندە ۇلى دالانىڭ ۇلتتىق-قولدانبالى ونەر جادىگەرلەرى كورىنىس تابادى: زەرگەرلىك بۇيىمدار, ۇلتتىق ىدىس-اياق, توقىما جانە كىلەم توقۋ ونەرى, اعاش جونۋ مەن تاس قاشاۋ جانە ت.ب. ونەر تۇرلەرى ورتاعا سالىنادى. جارمەڭكە بارىسىندا قولدانبالى ونەردەن شەبەرلىك ساعاتتارى ۇيىمداستىرىلادى. كوشپەلى تسيرك. ارقانمەن ورمە­لەۋشى, جونگلەر, ەكۆيليبريستەر ونەر كورسەتەدى «كيىز باسۋ» ەتنو-شوۋى. فەستيۆال كورەرمەندەرىنىڭ كوز الدىندا كيىز باسۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرى جايىلادى. سونداي-اق, شەبەرلىك ساعاتتارى قاراستىرىلعان. «التىن ساقا» سپورت سايىسى. فەس­تيۆالعا قاتىسۋشىلار «اسىق اتۋ» ۇلتتىق ويىنىنا قاتىسۋ ارقىلى ءوز مەرگەندىكتەرى مەن ەپتىلىكتەرىن تارازىلاي الادى. «فولكلورعا تولى ءومىر» ەتنو-شوۋى. كوشپەلىلەر ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءار الۋاندىعىن جانە ونىڭ فولكلورلىق مۋزىكادا كورىنىس تاپقانىن كورسەتۋگە باعىت­تال­عان. باعدارلاماعا ءوز ۇلتىنىڭ فولكلور­لىق مۇراسىن ناسيحاتتايتىن تۇركى حالىقتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. سونىمەن بىرگە, ءداستۇرلى كوشپەلىلەر وركەنيەتى فەستيۆالى اياسىندا ۇلتتىق قازاق اسپاپتارىنىڭ شەرۋى, «كيىم تاريحى» شوۋى, بالالارعا ارنالعان «مەنىڭ كىشكەنتاي كيىز ءۇيىم» شەبەرلىك-ساعاتى, مۋزىكالىق اسپاپتار جانە قىران قۇس پەن تازى, ۇلتتىق تاعام كورمەلەرى وتكىزىلەتىن بولادى. ۇلبوسىن راقاەۆا, ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى مەديا-شتابىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى. استانا.

«نۇربەرەكەنىڭ» نۇرلى باستاماسى

كۇن ساناپ كوركەيىپ كەلە جاتقان ەلوردامىزدى كەشەگى تسەلينوگرادپەن سالىستىرۋ مۇلدەم مۇمكىن ەمەس. ساۋلەتتى عيماراتتار مەن ساۋدا ورىندارى جاھاندانۋ زامانىندا ءبىر-بىرىمەن باسەكەلەسىپ, تۇتىنۋشىلارعا بارىنشا ىڭعايلى جاعداي جاساۋدا. وسىنداي زاماناۋي عيماراتتاردىڭ ءبىرى – «سامعاۋ» ساۋدا ءۇيى. قالامىزداعى ورتالىق بازار جانىنان بوي كوتەرگەن بۇل كەرەمەت ساۋلەتتى امبەباپ بازار عيماراتىنىڭ ءىشى 25000 شارشى مەتردى قۇرايدى. سىرتقى ساۋلەتىنەن باستاپ كوز تارتار ورىننىڭ اۋماعىندا كەلۋشىلەرگە ارنالعان 600 ورىندىق اۆتوتۇراق تەگىن جانە ءمىنسىز قىزمەت ەتپەك. بەس قاباتتان تۇراتىن بۇل مەكەندە كاسىپكەرلەر مەن ساتىپ الۋشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. «ميتسۋبيسي» كومپانياسىنىڭ ليفتىلەرى, سەگىز ەسكالاتور, جاڭا زامانعا ساي جاساقتالعان دۇڭگىرشەكتەر تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قىزمەت ەتەدى. – ءبىرىنشى قاباتتا ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن ورىندار, شاعىن اسحانا قىزمەت ەتپەك, –دەيدى «نۇر» كومپانيالار توبى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قايىرلى كەڭەسبەك ۇلى. – ەڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ءبىرىنشى قاباتتاعى ساۋدا ورنىندا ءبىز كەز كەلگەن كاسىپكەرگە ءوز ءىسىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرمەكپىز. مۇندا كەلىپ زەينەتكەرلەرىمىز ءوز اۋلاسىنداعى ونىمدەرىن دە, شاعىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ وكىلدەرى ءوز ءسۇت ونىمدەرىن دە تۇتىنۋشىعا ۇسىنا الادى. گيپەرماركەتتەرگە ەمەس, حالىققا وسىنداي مۇمكىندىك بەرۋ ارقىلى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز بولىپ وتىر. ءيا, نە دەسەك تە يگىلىكتى باستاما ءبىراز اعايىنعا ءوز ءىسىن ءۇيىرىپ اكەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى قاباتتاردا كيىم-كەشەك, اياق كيىم, قىمبات اتىرلەر مەن شۆەيتساريالىق ساعاتتار ساتاتىن دۇڭگىرشەكتەر ءوز قىزمەتتەرىن ۇسىنباق. سانى دا, ساپاسى دا ساي بۇل تاۋارلار تۇتىنۋشى قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەرى ءسوزسىز. ءتورتىنشى قاباتتا جيھازدىق تاۋارلار ساتىلسا, بەسىنشى قاباتتا ءتۇرلى قىزمەتتەر جۇمىس ىستەمەك. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, بەسىنشى قاباتتا بالالارعا ارنالعان الاڭقايلار سالىنباق. جاستارعا ارنالعان ءۇش بىردەي شاعىن كينوزال دا بەسىنشى قاباتتا ءوز جۇمىسىن باستاماق. بارلىق قوندىرعى امەريكالىق «چيللەر» كومپانياسىنان الىنعان نارىقتاعى وتە ساپالى تاۋارلار بولىپ تابىلادى. ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى بارلىق قاباتتاردا ورنالاسقان. ءورتتىڭ باستالعان وشاعىن دەرەۋ اۋىزدىقتاۋعا مۇمكىندىك بار. ءورت سوندىرۋدەن جيىلعان سۋ تومەنگى قاباتقا ەمەس, ارنايى قۇبىرلار ارقىلى سىرتقا شىعارىلاتىن كورىنەدى. قاۋىپسىزدىك شارالارى دا جان-جاقتى قارالعان. ەلوردامىزدا وزىندىك بەدەلى بار «سيگنال» كۇزەت فيرماسى اتالمىش ورىننىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تولىق جاۋ­اپ بەرمەك. – «سيگنال» كۇزەت فيرماسى 2007 جىلدان بە­رى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. وسى كۇنى 2902 نى­­سان ءبىزدىڭ قورعاۋىمىزدا. استانا قالاسى ءىش­كى ىستەر دەپارتامەنتىمەن ارنايى مەموراندۋم اياسىندا بىرىگىپ قىزمەت ەتەمىز. بارلىق نى­­سان­دار قاتاڭ قورعالۋدا, – دەدى «سيگنال» كۇ­­زەت فيرماسىنىڭ ديرەكتورى نافاسبەك ايديبەكوۆ. – بازار  حالىقتىڭ ەڭ كوپ جيىلاتىن ورىنى. وسى ورايدا, بازار ارقىلى حالىقتىڭ مادەنيەتىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتپەكپىز. بەسىنشى قاباتتان قولونەر, سۋرەت ۇيىرمەلەرىنە تەگىن ورىن بەرىلمەك. ال ءار اپتانىڭ سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىم­داستىرۋ دا ءبىزدىڭ ويدا, – دەدى «نۇر» كومپان­يالار توبى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى قايىرلى تاۋكەن. – 14-15 ماۋسىم كۇندەرى كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرىگىپ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قولداۋى اياسىندا وتاندىق تاۋارلاردىڭ جارمەڭكەسىن جاسادىق. بۇل ارقىلى وتاندىق ءونىمنىڭ دەلدالسىز تىكەلەي تۇتىنۋشىعا جەتۋىنە سەبەپكەر بولدىق. كاسىپكەرلەرگە جەڭىلدىك جاساۋ اياسىندا جالعا بەرىلەتىن ورىنداردى العاشقى ايلاردا تەگىن بەرۋ كوزدەلدى. ال جالپى, جالعا بەرىلەتىن دۇڭگىرشەكتەر مەن ورىنداردىڭ جالعا بەرىلۋىنىڭ شارشى مەترى 1500-2000 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇل ازىرگە كاسىپكەرلەرگە قويىلىپ وتىرعان ەڭ تومەن باعالىق كورسەتكىش بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – وتاندىق كاسىپتى دامىتۋ. ەلباسىمىز ايتقانداي, وتاندى ءسۇيۋ تەك ءسوز ەمەس, ىسپەن دالەلدەنۋى ءتيىس. ءبىز وسى ءسوزدى جانىمىزعا سەرىك ەتىپ كەلەمىز, – دەپ ءسوزىن ءتامامدادى قايىرلى كەڭەسبەك ۇلى. راسىندا, تەك قانا كوممەرتسيالىق  ەمەس, مادەني-كوپشىلىك باعىتتا قىزمەت ەتەر, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعار ساۋلەتتى مەكەن  دەسەك تە ءوز جۇمىسىن باستادى. بەس قاباتتى ءزاۋلىم نىسان حالىقتىڭ تەك ماتەريالدىق قانا ەمەس مورالدىق قاجەتتىلىكتەرىن قانا­عاتتاندىرۋعا دايار ەكەنىن بەك دالەلدەدى. ايتا كەتەر جايت, نىسان «نۇر» كومپانيا­لار توبى «نۇربەرەكە» كومپانياسىنىڭ يەلىگى بولىپ تابىلادى. بەكارىستان امانجولوۆ, ەۇۋ ستۋدەنتى.

بالالار استاناعا ساياحات جاسادى

جۋىردا قوستاناي وبلىسىن­داعى ليساكوۆ قالاسىنىڭ №4 ورتا مەكتەبىنىڭ ءبىر توپ وقۋ­شىلارى استانا قالاسىنا ساياحات جاسادى. ولار – جىل بويى وقۋدا, سپورتتا ۇزدىك كورسەتكىشتەرىمەن, مەكتەپ ومىرىنە بەلسەندى قاتى­سىپ, كوزگە تۇسكەن 500-دەن اس­تام وقۋشىنىڭ اراسىنان ىرىك­تەلىپ الىنعان 5-10 سىنىپ ارالىعىنداعى 28 وزات وقۋشى. اتالعان مەكتەپ باسشىسى مەن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيا­لار ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى, ۇزاق جىلدار ليساكوۆ قالاسىندا جاۋاپتى ورىنداردا قىزمەت اتقارعان البەرت راۋدىڭ كەلىسىمى بويىنشا, وسىمەن ءتورتىنشى جىل بويى وقۋ ۇلگەرىمى ۇلگىلى مەكتەپ وقۋشىلارى استانا قالاسىنا ساياحات جاساپ, سەرۋەندەپ, كوڭىل كوتەرىپ قايتۋعا مۇمكىندىك الۋدا. ەكى كۇن ىشىندە مەكتەپ بەل­سەندىلەرى ەلوردانىڭ كورىك­تى جانە ساۋلەتتى جەرلەرىن, عيماراتتاردى ارالاپ كورىپ, تۋعان جەرلەرىنە كادىمگىدەي اسەر الىپ قايتتى. بالعىندار تۇڭعىش پرە­زيدەنت مۇراجايىندا, بەي­بىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا, «دۋمان» ويىن-ساۋىق كەشەنىندە, «اتا­مەكەن» قازاقستان كارتاسى» ەتنو-مەموريالدىق كەشەنىندە, تاۋەلسىزدىك سارايىن­دا, «حان شاتىر» ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىندە بولدى. سونىمەن قاتار, جاسوسپىرىمدەر وسىمەن ەكىنشى رەت «قازمەديا» ورتالىعىندا بولىپ, «قازاقستان» ۇلتتىق كورپوراتسياسىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋ مۇمكىندىگىن دە الدى.  ولار تىكەلەي ەفيرگە شىعاتىن جاڭالىقتار, باعدار­لامالار ستۋدياسىن ارالاپ, ءتىلشى­لەردىڭ جۇمىس ىستەيتىن ورنىمەن تانىستى. وندا جاسالاتىن بەينەماتەريالداردىڭ ساپاسىنىڭ جوعارىلىعى سونشا, كوپتەگەن وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنگەن. سول سەبەپتەن دە, ەلىمىزگە تانىمال «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋ ستۋديادا ەڭبەكتەنەتىن جاس تىلشىلەر, وپەراتورلار, رەجيسسەرلەر ءۇشىن وتە قىزىقتى, اسەرلى دە پايدالى بولعانىن وقۋشىلار مەن ولاردىڭ توپ جەتەكشىلەرى دە جاسىرىپ قالمادى. ءابدىراحمان قىدىربەك, «ەگەمەن قازاقستان». بەتتى ازىرلەگەن جىلقىباي جاعىپار ۇلى,  «ەگەمەن قازاقستان» .