سۋرەتتى تۇسىرگەن دميتري ەروفەەۆ
اۋەلى تالدىقورعان اۋەجايىندا تالدىقورعان – قالباتاۋ – لەپسى – وسكەمەن, ءۇشارال – دوستىق, سارىوزەك – كوكتال, لەپسى – بالقاش باعىتىنداعى اۆتوموبيل جولدارىن جانە ءۇشارال قالاسىنداعى اۋەجايدىڭ ۇشىپ-قونۋ جولاعىن جوندەۋدەن وتكىزۋ تۋرالى ەسەپتى تىڭداعان پرەمەر-مينيستر الاكول اۋدانىنىڭ ترانزيتتىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋ باعىتىمەن تانىستى.
اتالعان تاقىرىپقا قاتىستى ويىن تارقاتقان ۇكىمەت باسشىسى قولعا الىنىپ جاتقان شارالاردىڭ جانە ىشكى ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىز ازيا مەن ەۋروپانى بايلانىستىرعان ماڭىزدى قۇرلىق دالىزىنە جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى ترانسپورتتى-ترانزيتتىك جەلىنىڭ بىرىنە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
«جەتىسۋ وبلىسىنىڭ ترانزيتتىك تاسىمالداۋ قۋاتىن دامىتۋعا مۇمكىندىگى زور. وبلىس اۋماعىندا حالىقارالىق ترانزيتتىك باعىتتارعا تۇسىرەتىن تەكسەرىپ-وتكىزەتىن «دوستىق» پەن «نۇر جولى» بەكەتتەرى, «دوستىق» جانە «التىنكول» شەكارالىق تەمىرجول بەكەتتەرى ورنالاسقان. وسىعان وراي ايماقتىڭ ترانسپورتتىق-لوگيستيكالىق سالاداعى بار مۇمكىندىگىن ىسكە قوسۋ كەرەك», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى «دوستىق – مويىنتى» تەمىرجول باعىتىنىڭ ءبىر بولىگى جەتىسۋ جەرىمەن وتەتىنىن نازارعا الىپ, قىتايمەن اراداعى شەكتەۋ شارالارى الىنعالى بەرى ەۋروپاعا اعىلعان جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋىنا دايىن بولۋىمىزدى تىلگە تيەك ەتتى.
سونداي-اق ءۇشارال قالاسىنداعى اۋەجايدىڭ ۇشىپ-قونۋ جولاعىن جوندەۋ جۇمىستارىن جىلدام اياقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەرمەن اراداعى قاتىناستى ۇشاقتاردى دۇرىس قابىلداۋمەن قالىپتاستىرۋعا بولاتىنىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۆتوجولداردى جاڭارتۋ جانە قوسىمشا پويىز قاتىناسىن ىسكە قوسۋ الاكول مەن بالقاش كولدەرىنىڭ جاعالاۋىنداعى تۋريستىك ايماقتاردىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسادى.
كولىك سالاسىن زاماناۋي ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت ءىرى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ارىپتەستىك ورناتۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ وتكەن ءاليحان سمايىلوۆ بۇعان «دوستىق» كەدەن بەكەتىندە كوپسالالى جۇك وتكىزۋ تەرمينالى سالىنعانىن مىسالعا كەلتىردى. ودان بولەك, جىلىنا 1 ملن توننادان استام جۇكتى وتكىزەتىن قويمالار جۇيەسىن 3 ملرد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسىمەن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعانىن العا تارتقان پرەمەر-مينيستر تاعى 500-1000 جۇك كولىگى تۇراتىن اۆتوتۇراق سالىناتىنىن ايتتى. جوباعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيا 5 ملرد تەڭگەدەن اسادى.
ۇكىمەت باسشىسى ساپار بارىسىندا كوكسۋ اۋدانىنداعى قانت زاۋىتىنا بارىپ, كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعىمەن تانىستى.
«جالپى, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسى وتە ماڭىزدى. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنداعى ينۆەستيتسيانىڭ ناقتى كولەمى 8 پايىزعا ۇلعايدى. بيىل بۇل كورسەتكىشتى ودان دا جوعارى ءوسىرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ارنايى بيۋدجەتتەن 25 پايىزدىق قايتارۋ سۋبسيدياسىن بەرۋدى كوزدەگەن ەدىك. جانە كوكونىستەردى ساقتاۋ قويمالارى ءۇشىن بەرىلەتىن سۋبسيديا كولەمىن 50 پايىزعا جەتكىزدىك. سوندىقتان بۇل باعىتتا ۇيلەستىرۋ جۇمىسى وتە ماڭىزدى. ياعني مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن قولداۋ تەتىكتەرىن شارۋالارعا ەگجەي-تەگجەي ءتۇسىندىرۋ كەرەك», دەپ ءوڭىر ديقاندارىنا ارتىلار مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىكتى اتاپ ءوتتى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ايتا كەتەيىك, وبلىستاعى قانت وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ شىعاراتىن ونىمدەرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىر-ەكى جىلدىڭ ىشىندە 180 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ تاپسىرماسى تۇر.
ۇكىمەت باسشىسىمەن وتكەن كەزدەسۋدە «ديۋسەنبينوۆ ا.ك.» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ايدىن دۇيسەنبينوۆ ءوزىنىڭ 200 باسقا ارنالعان زاماناۋي تاۋارلى-ءسۇت فەرماسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن, مالعا جەمشوپ دايىنداۋ ءۇشىن 1 مىڭنان 1,5 مىڭ گەكتارعا دەيىن سۋارمالى جەر قاجەتتىگىن العا تارتىپ, كومەك سۇرادى. وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى ماسەلەنى نازارعا الۋدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆكە تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىن قۇرۋ نەمەسە كەڭەيتۋ بويىنشا سۋبسيديالاۋ كريتەريلەرىن جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى. ءاليحان سمايىلوۆ ودان سوڭ «حيلني- چەنكو ي ك» كوممانديتتىك سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى الەكساندر حيلنيچەنكونىڭ قىزىلشا تۇقىمىن سۋبسيديالاۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا توقتالىپ, مەملەكەت تاراپىنان قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە بەرىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەردى تانىستىردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قىزىلشا داقىلىنا سۋبسيديادان بولەك تاسىمالداۋ قۇنى بەرىلسە, قانت زاۋىتىنا ەرتە كوكتەمنەن شارۋالارمەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, شيكىزات پەن قاجەتتى جانار-جاعارماي ساتىپ الۋى ءۇشىن قوسىمشا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن بەرىلىپ وتىرعان مۇنداي قولداۋ شىنىندا ديقاندار مەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك.
بۇدان سوڭ تالدىقورعان قالاسىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن «باسقۋات» قازاندىعىنا بارعان ۇكىمەت باسشىسى باستاعان دەلەگاتسيا كاسىپورىننىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. 1981 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن قازاندىقتاعى 7 پەش كومىرمەن جاعىلادى. قالاداعى نىسانداردىڭ 75 پايىزىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن «باسقۋات» قازاندىعىنا 500-دەن استام كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي, 20 مەكتەپ, 25 بالاباقشا, 10 اۋرۋحانا, 90 اكىمشىلىك عيماراتى جانە 1 096 تۇرعىن ءۇي قوسىلعان. قالا اكىمى اسەت ماساباەۆ قازاندىقتى تابيعي گازعا اۋىستىرۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دايىن تۇرعانىن جەتكىزىپ, ۇكىمەت تاراپىنان كومەك سۇرادى.
ۇكىمەت باسشىسى بۇدان سوڭ ارنايى جيىن وتكىزىپ, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادى. جيىندا وبلىس اكىمى, مينيسترلىك وكىلدەرى كەزەكپەن ءسوز الىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالار تۋرالى باياندادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ اياسىندا سوڭعى جىلدارى اۋىلدىق جەرلەردى جانە اگروكەشەن سالاسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلاتىنىن ەسكەرتكەن پرەمەر-مينيستر اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ مەن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا قاجەتتى شارالار قابىلداناتىنىن جەتكىزدى. وسىعان وراي وبلىس اكىمدىگى ەكولوگيا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, سۋارۋ جۇيەلەرىن ساپالى جاساتۋى جانە تازا اۋىزسۋ نىساندارىن مەرزىمىندە پايدالانۋعا بەرۋگە ءتيىس. ودان بولەك پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋدىڭ وزەكتىلىگىن جەتكىزگەن ۇكىمەت باسشىسى:
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇرگىزگەن جۇمىسقا قاراماستان وبلىستا 857 مىڭ گەكتار جەر يگىلىككە جاراماي بوس جاتىر. الايدا جەرگىلىكتى حالىققا 680 مىڭ گەكتاردان استام جايىلىمدىق جەر جەتپەيدى. ەلدى مەكەندەردىڭ ماڭىنداعى جەرلەردى تۇرعىنداردىڭ مال جايۋىنا بەرۋ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك. وسى باعىتتاعى جۇمىستى جەدەلدەتكەن ءجون, دەگەندى باسا ايتتى.
قالاداعى كارىز جۇيەلەرىنىڭ ەسكىرۋى 58 پايىزعا جەتكەنىن العا تارتقان ءاليحان سمايىلوۆ اكىمدىك وسى باعىتتاعى جۇمىستى بەلسەندى جۇرگىزۋى كەرەگىن ەسكەرتىپ, بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەگە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, وبلىستا 5 مىڭنان استام بالا بەيىمدەلگەن 69, سامان كىرپىشتەن سالىنعان 26 جانە اپاتتىق 1 مەكتەپتە ءبىلىم الىپ جاتىر. وسىعان وراي ۇلتتىق «جايلى مەكتەپ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ساپالى مەكتەپتەردىڭ قاجەتتىگىن شەشۋگە بولاتىنىن العا تارتقان ول الداعى 2026 جىلى جاڭادان 10 مەكتەپ سالۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 55 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
ءوز سوزىندە: «ودان بولەك قارجى مينيسترلىگىندە بيۋدجەتتەن تىس جەمقورلاردىڭ ەسەبىنەن الىنعان قارجى بار. سول قاراجات تا مەكتەپ قۇرلىسىنا باعىتتالادى», دەگەن پرەمەر-مينيستر وبلىستاعى 59 مەديتسينا مەكەمەسى جالعا الىنعان عيماراتتاردا وتىرعانىن باسا ايتتى. وسىعان وراي ۇلتتىق جوبا اياسىندا اۋىلدى جەرلەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن جەتىلدىرۋدى تاپسىرعان ول شالعايداعى ەلدى مەكەندەرگە دارىگەردىڭ جەتىسپەۋىن جاس ماماندار ارقىلى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. اسىرەسە «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ تەتىكتەرى تولىق پايدالانۋ كەرەك.
ماسەلەلەردىڭ ىشىندە ەكونوميكا سالاسىنا ارنايى توقتالعان ۇكىمەت باسشىسى جەتىسۋ جەرى ءۇشىن لوگيستيكانى دامىتۋدىڭ مۇمكىندىگى زور ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, پاندەميا باستالعالى بەرى توقتاپ قالعان «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعى جاقىن ارادا اشىلاتىنىن, سوعان وراي ورتالىقتىڭ جۇمىسىن باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دايىندىقتى جەدەلدەتۋ كەرەگىن ەسكەرتتى.
«قورعاس» جاقىن ارادا ءوز جۇمىسىن باستاۋعا ءتيىس. ەندى دايىندىق جۇمىستارىن جەدەلدەتىپ, ورتالىق قىزمەتىنە تارتىلعان بارلىق قۇرىلىمداردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار ءاليحان سمايىلوۆ جوسپارلانىپ وتىرعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ۋاقىتىلى ىسكە قوسۋدىڭ جانە ءوڭىردى قولجەتىمدى باعادا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
ودان بولەك, جوسپارلانعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە قوسۋدىڭ جانە ايماقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىكتى قولجەتىمدى باعامەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتىلىگىنە توقتالعان ءاليحان سمايىلوۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا قۇزىرەتتى ورگاندارعا بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى. اتاپ ايتقاندا, ەلدى مەكەندەرگە گاز تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىن, تالدىقورعان – ءۇشارال ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن جۇرگىزۋدىڭ, «باسقۋات» قازاندىعىن تولىق جوندەۋدەن وتكىزۋدىڭ, تەكەلى قالاسىنىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ تەتىكتەرىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى 6 ەلدى مەكەنگە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن سالۋعا, 15 اپاتتى كوپىردى جوندەۋگە, اقسۋ اۋداندىق اۋرۋحاناسىن سەيسميكالىق بەرىكتىگىن نىعايتۋعا, كەربۇلاق اۋداندىق اۋرۋحاناسىن جوندەۋگە جانە تالدىقورعانداعى 500 ادامدىق ەمحانانىڭ قۇرىلىسىنا قارجى قاراستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن باسا ايتتى. ءاليحان سمايىلوۆ ەنەرگەتيكا مينيسترىنە الاكول جاعاسىنداعى تۋريستىك نىسانداردى تۇراقتى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتى جەلىنىڭ قۇرىلىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن قارجىلاندىرۋدى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترىنە بالقاش كولىنىڭ جاعاسىنا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىن جانە كوگالداندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلاماسىن جاساۋدى تاپسىردى.
جەتىسۋ جەرىنە ارنايى جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ءاليحان سمايىلوۆ اتالعان ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە اتسالىسىپ, ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە ەشقانداي كەدەرگى بولمايتىنىن جەتكىزدى.
جەتىسۋ وبلىسى
