سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
«قازىر حالىققا شەتەلدىك اعىمداعى ەسترادا جاقىن. جاندى داۋىستاعى وركەستردىڭ كونتسەرتىنە كەلمەيدى. ەكى اي بۇرىن «الاش اماناتى» اتتى ۇلكەن كونتسەرت قويدىق. كورەرمەن ءار-ءار جەردەن عانا قارايىپ وتىردى. نەگىزى ءبىز دە حالىقتىڭ تالعامىنا قاراي جۇمىس ىستەيمىز. فيلمدەردىڭ ساۋندترەكتەرىنە دەيىن ساحناعا الىپ شىعامىز», دەپ اڭگىمەسىن ءاۋ دەگەندە وكپە-رەنىشتەن باستادى.
ايتۋىنشا, بۇرىن كۇي اريستوكراتتىق دەڭگەيدە بولعان. قازىر قانداي دا ءىس-شارا باستالار الدىندا وركەستردى بوساعاعا جايعاستىرىپ, كۇي تارتقىزىپ قويۋدى ادەتكە اينالدىردى. ءداستۇرلى ءان-كۇي دە ۇلتتىق يدەولوگيانى ناسيحاتتاۋدىڭ ءبىر جولى ەكەنىن ەستەن شىعارىپ العان سەكىلدىمىز. ءمان-ماعىناسىز ەسەر ءان تىڭداپ وسكەن ۇرپاق بويىندا ۇلتقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بولا ما؟! شالقاردىڭ دا شىر-پىر بولىپ جۇرگەنى وسى. ءوزى قاسيەتتى دە كيەلى تارباعاتاي وڭىرىندە دۇنيەگە كەلىپ, قازاقى تاربيەمەن سۋسىنداپ وسكەندىكتەن, بويىندا ۇلتتىق رۋح ويناپ تۇر. ءومىر بويى شوپان بولعان اكەسى ىرىسحاننىڭ دا دومبىرانى ءبىر قاعارى بار-تۇعىن. اناسى كۇشان ايتمۇقاقىزى ءان سالاتىن. بالا تاربيەسىنە زور كوڭىل بولگەن اكە-شەشە ۇلدارى كوشتەن قالماسىن دەگەن نيەتتە وسكەمەندەگى جامبىل اتىنداعى گيمنازيا ينتەرناتىنا وقۋعا بەرگەن. ءسويتىپ, ەگىز ۇلدارى ايدىن مەن شالقار 1986 جىلى 1 سىنىپ تابالدىرىعىن اتتاعان.
ء«تورتىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمىزدە عوي دەيمىن, بەلگىلى دومبىراشى قانىبەك ءتاجىباي ۇلى الداشەۆ ينتەرناتتا العاش رەت دومبىرا وركەسترىن اشتى. مەكتەپتى ارالاپ ءجۇرىپ, دومبىراعا قىزىعۋشىلىعى بار بالالاردى ىزدەدى. سول كىسى جانە ەسىمى وداققا ءمالىم بولعان ينتەرناتتىڭ باسشىسى ۋالياحمەت نۇراحمەت ۇلى ونەرگە دەگەن جولىمىزدى اشتى», دەيدى ش.ىرىسحان ۇلى دومبىراسىنىڭ كۇيىن كەلتىرە وتىرىپ.
ءيا, قانىبەك الداشەۆ كونسەرۆاتوريادا وقىعان بەلگىلى دومبىراشى ەدى. نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ قولاستىندا قىزمەت ىستەپ, نوتانى قاعازعا تۇسىرۋمەن اينالىسقان. قۇرمانعازى وركەسترىنىڭ العاشقى قۇرامىندا ءجۇرىپ, دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالعا دا بارعان.
«بىلۋىمشە, قانىبەك ءتاجىباي ۇلى الماتىدان جولدامامەن ريددەر قالاسىنا كەلگەن. كەڭەس وداعىنىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان كەزدە كەدەرگىلەر بولدى ما, كوپ تۇراقتاماي وبلىس ورتالىعىنا ويىستى. ايتا كەتەرلىگى, 1975 جىلى اعايىندى ابدۋليندەر ۋچيليششەسىندە تۇڭعىش رەت دومبىرا سىنىبىن اشقان وسى ق.الداشەۆ ەدى», دەيدى ۇستازىن ەسكە الىپ.
شالقاردىڭ ۇلتجاندىلىعىن ايتامىن, وقۋىن تامامداعان جىلى «قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن» دەگەن ۇيىم قۇرىلىپ, بەلدى مۇشەسى بولعان ەكەن. بىراق وزگە ۇلت وكىلدەرى باسىم بولىپ, ۇسىنىس-پىكىرلەرىمەن كەلىسە الماعان. جالىنداعان جاستار مۇنىمەن توقتاسىن با؟! ەگىزى ايدىن ەكەۋى قازاق جاستارىن تارتىپ, دوستىق ۇيىندەگى قازاق ءتىلى ۇيىمى جانىنان «جاس تۇلپار» دەگەن توپ قۇردى. الماعايىپ زاماندا اتاۋىنىڭ ءوزى ولاردى ءبىراز اۋرەگە سالدى. ۇلتشىلدىققا جول بەرىپ قويا ما دەپ, تىركەتپەي دە تاستاعان. بىراق ىسكە كەلگەندە مەملەكەتتىك ۇيىمداردان الدەقايدا الدا بولدى. قولدارىندا پارمەندى پاراق بولماسا دا, ناۋرىز مەرەكەسىندە ورتالىقتان ورىن الىپ, قوس كيىز ءۇي قۇرادى. ادەتتە, كيىز ۇيلەرگە باسشىلار عانا كىرىپ جاتسا, «جاس تۇلپار» حالىق ءۇشىن دەپ ەسىگىن ايقارا اشتى. قازاق ءان ونەرىن ناسيحاتتاپ, اسكەري بولىمدەردە تەگىن كونتسەرتتەر ۇيىمداستىردى. سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى باسشىلاردى شاقىرىپ, ءتۇرلى تاقىرىپتا دەباتتار وتكىزدى. وكىنىشتىسى, ۇيىمنىڭ عۇمىرى ۇزاققا بارماعان.
«ەكى ويلى بولىپ جۇرگەندە ءوزىم وقىعان مۋزىكا كوللەدجىنە جۇمىسقا شاقىردى. وقۋ ورنىنىڭ ديرەكتورى ۆلاديمير رومانيۋك جانە وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەرگەي كوساچيۋك «مىنە, كابينەت, مىنە, ساعات» دەپ جۇمىس بەردى. كونسەرۆاتورياعا سىرتتاي وقۋعا ءتۇستىم. سودان باستاپ, شاكىرت تاربيەلەپ كەلەمىن», دەيدى ش.ىرىسحان ۇلى.
شالقاردىڭ پىكىرىنشە, اريستوكراتتىق دەڭگەيدە بولعان كۇي ونەرىن كەڭەستىك كەز كۇيرەتتى. ايتپەسە تاتتىمبەتتىڭ كۇيىن تارتقاندار قۋدالاۋعا تۇسەر مە ەدى. ايتقانداي, التاي-تارباعاتاي كۇي ونەرى دە ەلەۋسىز قالدى. بەرتىن عانا قولعا الىنىپ, جۇيەلەندى, كىتاپ بولىپ قاتتالدى.
«2010 جىلى مادەنيەت باسقارماسى ارقىلى كۇي كىتابىن شىعارۋدى مۇرات ابۋعازىعا تاپسىردىق. مەن الماتىعا بارعان سايىن كۇيلەردى اپارىپ, ول نوتاعا ءتۇسىرىپ وتىردى. اۋەلدە دايىن كىتاپقا قارجى بولىنبەي, كەيىن شىقتى. وعان التاي-تارباعاتاي مەكتەبىنىڭ 100 كۇيى كىردى. قىتايدىڭ التاي, ىلە, تارباعاتاي, موڭعوليانىڭ بايان ولگەي جاعىنداعى كۇيلەردىڭ ءبارى جيناقتالدى. كىتاپ شىعا سالا «شىعىستىڭ شىڭىراۋ كۇيلەرى» دەپ كۇيشىلەر بايقاۋى ءوتتى. 2020 جىلى ونلاين وتكىزدىك. سونىڭ وزىندە 48 كۇيشى قاتىستى. كەيىنگى كەزدەرى قارجى ماسەلەسىنە بايلانىستى توقتاپ تۇر», دەيدى كۇيشى, ونەر جاناشىرى ش.ىرىسحان ۇلى.
راس, ونەر قولداۋسىز, قورعاۋسىز بولسا قيىن. ايتقانداي, بايجىگىت اتىنداعى قازاق حالىق اسپاپتار وركەسترىنە قازىرگى كۇندە كورەرمەننىڭ قولداۋى اۋاداي قاجەت. 2001 جىلى مادەنيەتتى قولداۋ قورىنىڭ كومەگىمەن مەملەكەتتىك فيلارمونيانىڭ شتاتتىق ۇجىمى بولىپ قۇرىلعان وركەستردىڭ بۇگىندە قۇرامى تولىق. ارينە, ءىشىنارا مامانداردىڭ جەتپەيتىنى بار. دەسە دە, دۇركىرەتىپ جۇرگەن وركەستر رەسەيدىڭ تاياۋ قالالارىندا, ماڭايداعى اۋدانداردا بىرنەشە رەت ونەر كورسەتتى. الداعى ۋاقىتتا ءتۇۋ تۇكپىردەگى اۋىلدارعا بارىپ, كونتسەرت بەرۋدى جوسپارعا ەنگىزگەن.
«1999 جىلدارى «وسكەمەندە دومبىرا تارتاتىن قازاق بار ما؟» دەگەن دە ءسوز ەستىگەنمىن. قازىر نامىستىڭ ارقاسىندا قۇندىلىقتى قايتاردىق. ونەرلى شاكىرتتەرىم قانشاما؟! ءبىرازى الماتىداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىندا وقىپ ءجۇر», دەيدى ول.
شاكىرتتەرىمەن ماقتانىپ وتىرعان ۇستازدىڭ شاكىرتتەرى دە ش.ىرىسحانمەن ماقتانارى انىق. بىلتىر ەڭبەگى ەلەنىپ, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
