اباي وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ايماقتاعى توتەنشە جاعدايدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قام-قارەكەتتى ەرتەرەك باستاعانعا ۇقسايدى. جەلتوقسان, قاڭتار ايلارىندا ارنايى قۇرىلعان كوميسسيانىڭ وتىرىسى ءوتىپ, سۋ تاسقىنىنا دايىندىقتى پىسىقتاپ, تەحنيكانى تۇگەندەپ, قۇرال-سايمانداردى سايلاعان. وسى ايدىڭ باسىندا وڭىردەگى قاۋىپتى ايماقتارعا اەروۆيزۋالدى تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلگەن. قازىر قاردىڭ قالىڭدىعىنا, قارعىن سۋدىڭ وتۋىنە عارىشتىق مونيتورينگ جاسالىپ جاتىر. قوسىمشا «قازاۆياقۇتقارۋ» اق تىكۇشاقتارىن قار ءتۇسىمىن انىقتاۋعا, قاۋىپتى جەرلەردىڭ گيدرولوگيالىق جاعدايىنا اەروۆيزۋالدى تەكسەرۋگە پايدالانۋ ءۇشىن كەلىسىم جاسالعان. ال ناۋرىز ايىندا ەرتىس جانە ۋبا وزەندەرىنىڭ مۇزىن جارۋ جوسپارلانىپ جاتىر. دەپارتامەنت دەرەگىنە سۇيەنسەك, وسى كۇنگە دەيىن وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىنەن 400 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلعان. اياقاستى تابيعات توسىن مىنەز تانىتسا دەپ 27,5 مىڭ قاپ قۇم, 2,5 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريال, 265 توننا جانار-جاعارماي دا ازىرلەپ قويعان.
– ەرتىس جانە ۋبا وزەندەرىندە كەپتەلىس بولماۋ ءۇشىن مۇزدى جارامىز. ول ءۇشىن سەمەي مەن بورودۋليحا اۋدانىندا ءبىر, بەسقاراعاي اۋدانىندا ەكى ۋچاسكە انىقتالدى. مۇز جارۋ وزەن جاعاسىنا جاقىن ەلدى مەكەندەردەگى قاۋىپتى سەيىلتەدى. جالپى, وزەن جاعاسىنا جاقىن, سۋ باسۋ قاۋپى بار 8 ەلدى مەكەن بار, – دەيدى وبلىستىق تجد باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سۇلتان احمەتوۆ.
توتەنشە جاعداي تۋىنداي قالسا, قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جەكە قۇرامنىڭ 1 182 ادامى, 457 بىرلىك تەحنيكاسى, 24 ءجۇزۋ قۇرالدارى مەن 109 موتوپومپاسى دايىن. ادامداردى ەۆاكۋاتسيالايتىنداي جاعداي بولسا, 5 315 ورىنعا 43 ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ پۋنكتى دە قاراستىرىلعان.
«وبلىستىق جەدەل شتابتىڭ جانە جەدەل توپتاردىڭ قۇرامى بەكىتىلدى. ولار سۋ تاسقىنى بولعان جاعدايدا تجد داعدارىس ورتالىعىندا ورنالاستىرىلادى. اۋدانداردا وسىنداي جەدەل شتابتار مەن توپتار قۇرىلدى», دەپ اقپارات تاراتتى تجد ءباسپاسوز قىزمەتى.
بيىل ءۇرجار, كوكپەكتى, بورودۋليحا, بەسقاراعاي جانە اقسۋات اۋداندارىنا قارعىن سۋدان قاۋىپ بار. اسىرەسە بارقىتبەلدىڭ كۇنگەيىندە جاتقان ۇرجارلىقتارعا كوكتەمدە بەيقامدىق تانىتۋعا بولمايدى. ءۇرجار بارقىتبەلدىڭ بوكتەرىندە جاتقاندىقتان, مۇنداعى جۇرتتىڭ مامىر ايىنا دەيىن كوڭىلى الاڭ. اۋدان حالقى ەكى مارتە سۋ تاسقىنىنا توسقاۋىل قويۋدى باستان وتكەرەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە اۋداندىق تجب ناۋرىزدان ساۋىرگە دەيىن جازىقتاعى تاسقىن سۋدان امان-ەسەن وتۋگە كۇش سالسا, تاۋداعى قار ەريتىن ەكىنشى كەزەڭ ساۋىردەن مامىردىڭ ورتا تۇسىنا دەيىن جالعاسادى.
– ءۇرجار مەتەوستانساسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, قازىر جازىقتىقتاعى قاردىڭ قالىڭدىعى – 86 سم, توڭنىڭ قاتۋى 35 سم قۇرايدى. 26 قاڭتارداعى مالىمەت بويىنشا, تاۋداعى قاردىڭ قالىڭدىعى 1 580 مەتر بيىكتىكتە – 146 سم, 820 مەتر بيىكتىكتە – 112 سم. بيىل قار جىلداعىدان قالىڭ دەۋگە كەلەدى. ماسەلەن, ءۇرجار اۋدانى اۋماعىندا قاڭتار ايىنداعى ىلعالدىڭ ورتاشا نورماسى 45 مم بولسا, تۇسكەن ىلعال 95,5 مم-ءدى قۇرادى, دەيدى اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەكتىعازى سايانوۆ.
ءۇرجار اۋدانى اكىمدىگىنىڭ ازاماتتىق قورعانىس سالاسىن جاۋاپتى مامانى ازامات ءمۇستافيننىڭ ايتۋىنشا, وسى كۇنگە دەيىن اۋداندا 14 472 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلعان.
– اۋداندا توتەنشە جاعداي ورىن العان جاعدايدا 270 ادام, 110 بىرلىك ءارتۇرلى تەحنيكا جۇمىلدىرىلادى. سۋ سورۋعا ارنالعان 20 موتوپومپا بار. قازىرگى كەزدە ينەرتتىك ماتەريالدارىمەن 1000 قاپ دايىن تۇر. «كازسپەتسمونوليتستروي» جشس مەكەمەسىمەن 270 توننا ينەرتتىك ماتەريالعا مەموراندۋم جاسالدى, دەيدى ا.مۇستافين.
اۋدان اۋماعىندا «كازسۋشار» رمك مەكەمەسىنىڭ قاراماعىندا ەكى سۋ قويماسى بار. ەگىنسۋ سۋ قويماسىنا كۇردەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ, 2016 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. قازىرگى كەزدە سۋدىڭ كىرۋى 0,5 كۋب م/سەك. بولسا, شىعۋى دا – وسى كولەمدە. سۋ قويماسىنداعى قازىرگى جيناقتالعان سۋدىڭ كولەمى 6 ملن 438 كۋبتى قۇرايدى. جالپى, سۋ قويماسىنىڭ سىيىمدىلىعى – 31,5 ملن كۋب. ال قاراقول سۋ قويماسى قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالماعاندىقتان, سۋ ترانزيتتىك رەجىمدە اعادى.
«قازگيدرومەت» رمك شىعىس قازاقستان جانە اباي وبلىستارى بويىنشا فيليالىنىڭ باسشىسى ءلاززات بولاتقاننىڭ ايتۋىنشا, جالپى وبلىستاعى گيدرولوگيالىق جاعداي تۇراقتى. سۋ دەڭگەيى كريتيكالىق دەڭگەيدەن تومەن. الدىن الا بولجام بويىنشا, اۋانىڭ ورتاشا ايلىق تەمپەراتۋراسى نورمادان 1° جوعارى. ايتپاقشى, جاۋىن-شاشىننىڭ نورمادان جوعارى بولۋى كۇتىلەدى.
اباي وبلىسى
