قازاققا قازبا بايلىقتى ءۇيىپ-توگىپ بەرە سالعان عوي. مەندەلەەۆ جاساعان كەستەدەگى بايلىقتىڭ ءبارى بار. باسىم بولىگى ءشول جانە شولەيتتى ايماقتان قۇرالاتىن قازاقستان ءۇشىن بۇل تاپتىرماس ولجا ەكەنى انىق. مۇناي مەن گاز, مىس پەن مىرىش, ودان باسقا ءتۇرلى-ءتۇستى مەتالداردىڭ بارلىعى بىزدە ءوندىرىلىپ, الەمدىك نارىققا شىعىپ جاتىر. ال وسىلاردىڭ اراسىنان جاھاندىق باسەكەدە ءباسى باسىم بولىپ, ايدارىنان جەل ەسىپ تۇرعان ءبىر سالا بار. ول – ۋران ءوندىرىسى. ۋران ءوندىرىسى بويىنشا الەمدىك نارىقتا قازاقستاننىڭ الدىڭعى قاتاردا ەكەنىن ەل بىلەدى. ال ەلىمىزدە وندىرىلەتىن ۋراننىڭ باسىم بولىگى قىزىلوردا وبلىسىنا تيەسىلى. وندا دا شيەلى جانە جاڭاقورعان اۋداندارىندا وندىرىلگەن ۋران وسكەمەندە وڭدەلىپ, جەر-جاھانعا تاراپ جاتىر. وسىلايشا, «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنا تيەسىلى مەكەمەلەر جەر استىنان ىرزىعىن تەرىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالدىرىپ وتىر.
بۇرناعى كۇنى قىزىلوردا وبلىسىنا «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ۆلاديمير شكولنيك ارنايى ساپارمەن كەلدى. شيەلى جانە جاڭاقورعان اۋداندارىنداعى كەن ورىندارىن ارالاپ, جۇمىس بارىسىمەن تانىستى. جالپى, ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىلىعى جىلىنا بىرنەشە مارتە جۇمىسشىلارمەن جولىعىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا نازار اۋدارىپ, اتقارىلعان شارۋالاردى سارالاپ, الداعى جوسپارلارىن ءبىر پىسىقتاپ الۋدى بۇرىننان داستۇرگە اينالدىرعان. بۇل جولى دا قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ ارمان-تىلەگى تىڭدالىپ, كەم-كەتىك تۇستاردى جەتىلدىرۋ جاعدايى ايتىلىپ, ءبىراز ماسەلەنىڭ باسى قايىرىلدى. شيەلى اۋدانىنداعى «ارمان» مادەنيەت ۇيىندە ۇلتتىق كومپانيامەن ەنشىلەس «رۋ-6», «تتك» سەكىلدى سەرىكتەستىكتەر مەن «قازاتومونەركاسىپ-دەمەۋ» مەكەمەسىنىڭ باسشىلارى بايانداما جاساپ, كەڭەيتىلگەن ءماجىلىس ءوتتى. وتكەن جىلى اتقارىلعان شارۋالارعا شولۋ جاسالدى. بيىلعى بەس ايدا جاسالعان جۇمىسقا باعا بەرىلدى.
سونىمەن قاتار, جيىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ءوندىرىس بارىسىنداعى قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى, كەن ورىندارىندا سوڭعى تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماعا بارىنشا اتسالىسۋ سەكىلدى ماسەلەلەر قارالدى. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ جاعى دا قوزعالدى. اسىرەسە, كۇننىڭ جىلۋىنان, جەلدەن قۋات الىپ, ونى كادەگە جاراتۋ جايىنا باسىمدىق بەرىلدى. ول بەكەر ەمەس. شيەلى اۋدانىندا «ۋرانەنەرگو» دەيتىن مەكەمە بار. مىنە, وسى ۇجىم جاڭارمالى ەنەرگيا كوزدەرىن, اتاپ ايتقاندا كۇننەن قۋات وندىرەدى. قازىردىڭ وزىندە «ۋرانەنەرگو» شىعارعان ونىمدەر قولدانىسقا ەندى. ال «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ قيىن ايماقتارعا جەل گەنەراتورلارىن ورناتۋمەن دە اينالىسادى. «ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن, جەل گەنەراتورلارىن شىعارىپ جاتىرمىز. ءبىزدىڭ ونىمدەردى اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانۋ وتە قولايلى. ويتكەنى, قيىر جايلاپ, شەت قونعان قوجالىقتارعا ەلەكتر قۋاتىن تارتۋ ءتيىمسىز. سوندىقتان ونداي ايماقتارعا جەلدەن قۋات وندىرەتىن گەنەراتورلار قوندىرعان پايدالى. جاقىندا عانا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا سونداي قوندىرعى ورناتتىق. بۇگىندە ەل يگىلىگىن كورىپ وتىر», – دەيدى ۆلاديمير شكولنيك.
بىلاي قاراساڭىز, ۇلتتىق اتوم كومپانياسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارالاسقانى ءبىرتۇرلى كورىنەتىن شىعار. دەگەنمەن, بۇل قيسىنسىز ەمەس. سەبەبى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسىنا اۋىل شارۋاشىلىعىنا زاماناۋي تۇرعىدان قولداۋ جاساۋدى تاپسىرعان. باياعىدا مىنا سايىن دالادا قۇدىق كوپ بولاتىن. بۇگىندە ونىڭ ءبارى بىتەلىپ قالدى. سايدا سانى, قۇمدا ءىزى جوق. مىنە, وسى قۇدىقتاردى تاۋىپ, ولاردى قازىپ, سۋاتقا اينالدىرۋ ىسىمەن دە اتالعان كومپانيا اينالىسپاق. جاڭا سۋاتتاردى پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى «قازاتومونەركاسىپ» ۇلكەن ساۋاپتى ءىس تىندىرعالى وتىرعانىن ايتۋ كەرەك. ال جەل گەنەراتورلارى مەن كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن ستانسالار تالاي شاڭىراققا جارىق سىيلايدى. وركەنيەتكە قوسادى. زامان اعىمىنان قالدىرمايدى. وسىنداي ءىستىڭ باستاۋىنداي بولىپ وتىرعان «ۋرانەنەرگو» «قازاتومونەركاسىپ» شىعاراتىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى شوعىرلانعان ءبىرىنشى الاڭى دەسە دە بولادى. سوندىقتان بولار, ۆلاديمير شكولنيك باستاعان توپ مەكەمەنىڭ جۇمىسىمەن تىڭعىلىقتى تانىسىپ شىقتى.
بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى دەگەن ماسەلە بار. جەر استى قازبا بايلىقتارىن وندىرۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى جەرگە بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانىن بىلەمىز. وسىندان بىرنەشە جىل بۇرىن شيەلى اۋدانىندا دەنساۋلىعىندا كىنارات بار بالالاردى ەمدەيتىن, ولاردى تاربيەلەيتىن ورتالىق اشقانىن بىلەمىز. وعان قاجەتتى بارلىق قۇرال-جابدىقتى ساتىپ الىپ, بالالاردىڭ ەمەن-جارقىن ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسادى. بۇگىندە ول ورتالىق جۇمىس ىستەپ تۇر. ورتالىق بالالارىنا ەمدىك وڭالتۋ, تۇزەتۋ جۇمىستارىمەن قاتار, سانالى تاربيە بەرۋ, ءار بالانىڭ جەكە تۇلعا رەتىندە ومىردە ءوز ورنىن تابۋ, بۇگىنگى كۇنى قارقىنداپ دامىعان زامان اعىمىنا ىلەسىپ, قوعامنىڭ ءبىر مۇشەسى بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال جاساۋ ءۇشىن تاربيەلىك شارالار جۇرگىزىلەدى.
ورتالىقتىڭ وقۋ-تاربيە جوسپارىنا جاس ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس تاربيەنىڭ مىندەتتەرى جانە وتكىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ تۇرلەرى ەنگىزىلگەن. وندا بالالار ارنايى 5 توپقا توپتاستىرىلعان. توپقا بولىنگەن بالانىڭ دەنساۋلىعىنا جانە قابىلداۋ دەڭگەيىنە قاراي ساباق كەستەسى جاسالعان. مىسالى, «بالاپان» توبىندا كىشى جاستاعى بالالاردان قۇرالعاندىقتان, ساباق كەستەسىندە بەينەلەۋ, ءتىل دامىتۋ, قۇراستىرۋ, كوركەم ادەبيەت, مۇسىندەۋ, ساناپ ۇيرەنۋ, اۋەزدى جاتتىعۋلار, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بەيىمدەۋ, ەمدىك دەنە تاربيەسى, سۋ ماسساجى قويىلعان. سونداي-اق «بالداۋرەن» ەرەسەكتەر توبىندا جوعارىدا اتالعان ساباقتار كۇردەلەندىرىلگەن تۇردە جۇرگىزىلەدى.
سونىمەن قاتار, «ءوزىن ءوزى تانۋ» ءپانى ەنگىزىلگەن. ال «بالدىرعان» توبىنا نەگىزىنەن ءتىل مۇكىستىگى بار بالالار جاتادى. وندا اتالعان ساباقتارمەن قوسا, ءتىل دامىتۋ بويىنشا جەكە, توپتىق ساباقتار جۇرگىزىلەدى. «بالاۋسا» توبىندا جاس ەرەكشەلىگىنىڭ ءارتۇرلىلىگى جانە دياگنوزىنىڭ اۋىرلىعىنا بايلانىستى جوعارىدا ايتقان ساباقتار جەڭىلدەتىلگەن ويىن, اۋەزدى جاتتىعۋلار تۇرىندە جۇرگىزىلەدى. «جىگەر» توبىندا تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا (دتسپ) شالدىققان بالالار جيناقتالىپ, قيمىل-قوزعالىس جاتتىعۋلارى, اۋەزدى ويىندار, قۇراستىرۋ, جاپسىرۋ, ءمۇسىندەۋ ساباقتارى جەڭىلدەتىلگەن تۇردە جۇرگىزىلىپ, ءىرى جانە ۇساق موتوريكاسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. وندا تەك شيەلى اۋدانىنىڭ عانا ەمەس, باسقا دا ايماقتاردىڭ بالالارى كەلىپ ەمدەلىپ كەتەدى.
وسىنىڭ وزىنەن-اق, ورتالىقتىڭ قانشالىقتى ماڭىزعا يە ەكەنىن, ۇلتتىق كومپانيا تالاي بالانىڭ تاعدىرىنا وڭ اسەر ەتىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى. بۇدان بولەك, ءتۇرلى شارالار بارىسىندا «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسىنا قاراستى مەكەمەلەر قارجىلاي قولداۋ كورسەتەدى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە «قازاتومونەركاسىپ» قىزىلوردا وبلىسىنا 900 ميلليون تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىپتى. بۇل ۋران وندىرىسىمەن اينالىسىپ جاتقان بىردەن-ءبىر مەكەمەنىڭ جەراستى قازبا بايلىقتارىن يگەرىپ قانا قويماي, وزگە جۇرتقا قولىنداعىسىمەن ءبولىسىپ, ەل يگىلىگىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعانىنىڭ كورىنىسى دەپ قابىلداسا بولاتىنداي.
ۆلاديمير شكولنيكتىڭ قىزىلوردا وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا تاعى ءبىر ايتا جۇرەرلىك جۇمىستىڭ ناتيجەسى كورىندى. جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ۋران ءوندىرۋشى ەنشىلەس كاسىپورنى «بايكەن-U» جشس-ءنىڭ تىكەلەي دەمەۋشىلىگىمەن جۇرگىزىلگەن جاڭا بالاباقشانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. بالاباقشانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق باسقارما توراعاسى ۆلاديمير شكولنيك, قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عالىم امىرەەۆ, جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ اكىمى سۇلتانبەك تاۋىپباەۆ, «بايكەن-U» جشس باس ديرەكتورى وراقباي ىزباسقانوۆ, قوعام جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى جانە وسى بالاباقشانىڭ بولاشاق تاربيەلەنۋشى بالالارىن جەتەلەگەن اتا-انالار قاتىستى.
اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن جاڭا الەۋمەتتىك نىسان اشىلۋىنىڭ ماڭىزى اسا زور. ءبۇلدىرشىندەر قۇرمەتتى مەيماندارعا ارناپ مەرەكەلىك كونتسەرت دايىندادى. قۇتتىقتاۋ ءسوز العان «قازاتومونەركاسىپ» باسشىسى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە قۇرىلىسىنا اتسالىسقان, وسى جوباعا بار كۇش-جىگەرىن سالعان جاندارعا العىسىن ايتىپ, كىشكەنتاي جاڭاقورعاندىقتاردى تاربيەلەۋمەن اينالىساتىن ۇستازدارعا ساتتىلىك تىلەدى.
– بۇل بالاباقشا جاس ءبۇلدىرشىندەر ءۇشىن ەكىنشى ۇيگە اينالۋىن تىلەيمىن. بۇگىنگى بۇلدىرشىندەر ءبىزدىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىمىز. سوندىقتان, بولاشاعىمىز جارقىن بولسىن دەسەك, بالالاردىڭ تاربيەسىنە, ولاردىڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا بار جاعدايدى جاساۋعا ءتيىسپىز. ال مىنا بالاباقشا سونداي ىزگى ويدىڭ نەگىزىندە سالىندى. وسىندا تاربيەلەنەتىن بارلىق بالالار ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن كەمەل ەتەتىن تۇلعالار بولىپ ءوسسىن,– دەدى ۆلاديمير شكولنيك.
بالاباقشا قۇرىلىسى 50 ورىنعا ەسەپتەلگەن. جوبانىڭ قۇنى 147 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. بۇعان دەيىن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە ەسكى عيماراتتا وتىرعان ەكەن. «قازاتومونەركاسىپ» مەكەمەسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جاڭا دا اسەم ورىنعا كوشتى. قۇرىلىس جۇمىستارى تولىعىمەن «بايكەن-U» جشس ەسەبىنەن جۇرگىزىلدى.
بالاباقشا اۋماعىندا ءبۇلدىرشىندەردى تاربيەلەپ, دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان. توپتار بولمەسى كەڭ ءارى جارىق, ءار بالاعا جەكە جاتىن بولمەسى مەن جۋىناتىن بولمە قاراستىرىلعان. كاسىپورىن بالاباقشانى تولىعىمەن زاماناۋي جيھاز, تۇرمىستىق تەحنيكا جانە ويىنشىقتارمەن جابدىقتاعان. ۋران ءوندىرۋشى ايماقتا جاڭا بالاباقشانىڭ اشىلۋى «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق قۇرامىنا كىرەتىن كاسىپورىندار ىسكە اسىرىپ وتىرعان الەۋمەتتىك باعدارلامانىڭ كەزەكتى قادامى بولىپ سانالادى.
بۇگىندە مامانداردى قايتا دايارلاپ, ەڭبەككە ارالاستىرۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. وسى ورايدا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ اراسىندا جاستارعا جاڭاشا ءبىلىم بەرەتىن, مامانداردى قايتا دايارلايتىن ءبىلىم وشاعىن اشۋ تۋراسىندا كەلىسىم بولعان. دەگەنمەن, سوڭعى جىلداردا ۋراننىڭ الەمدىك نارىقتاعى باعاسى تومەن ءتۇسىپ كەتتى. سوندىقتان بۇل ماسەلە ءسال كەشەۋىلدەپ جاتىر ەكەن.
– وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, بۇگىندە ۋران باعاسى ارزانداپ كەتتى. سول سەبەپتى باستالعان جوبانى سوڭىنا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بولماي تۇر. بىراق الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى تولىقتاي شەشەمىز دەگەن ويدامىز. ويتكەنى, مامان دايارلاۋ ءىسى ەشقاشان ماڭىزىن جوعالتپايدى. ءوزىمىز دە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى وقىتىپ, ءبىلىم بەرىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ىنتالىمىز,– دەدى ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىسى.
مەملەكەت ءىسى جان-جاقتان سەپتەسىپ, ءبىر-بىرىنە بولىسىپ, شىن جانى اشىپ جۇمىس ىستەگەندە عانا العا جىلجيدى. ەلدىڭ ىرگەتاسى دا سولاي قالانادى, قالىپتاسادى. وڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا ۋران وندىرۋمەن اينالىساتىن «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ايماقتارعا قولداۋ كورسەتۋى كوڭىلىمىزگە شۋاق ورناتتى. سەبەبى, جەردىڭ استىنداعى بايلىقتىڭ قىزىعىن قاراپايىم حالىق ءبىرىنشى كورۋى كەرەك. سوندا عانا ول بەرەكەلى بولماق.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
قازاققا قازبا بايلىقتى ءۇيىپ-توگىپ بەرە سالعان عوي. مەندەلەەۆ جاساعان كەستەدەگى بايلىقتىڭ ءبارى بار. باسىم بولىگى ءشول جانە شولەيتتى ايماقتان قۇرالاتىن قازاقستان ءۇشىن بۇل تاپتىرماس ولجا ەكەنى انىق. مۇناي مەن گاز, مىس پەن مىرىش, ودان باسقا ءتۇرلى-ءتۇستى مەتالداردىڭ بارلىعى بىزدە ءوندىرىلىپ, الەمدىك نارىققا شىعىپ جاتىر. ال وسىلاردىڭ اراسىنان جاھاندىق باسەكەدە ءباسى باسىم بولىپ, ايدارىنان جەل ەسىپ تۇرعان ءبىر سالا بار. ول – ۋران ءوندىرىسى. ۋران ءوندىرىسى بويىنشا الەمدىك نارىقتا قازاقستاننىڭ الدىڭعى قاتاردا ەكەنىن ەل بىلەدى. ال ەلىمىزدە وندىرىلەتىن ۋراننىڭ باسىم بولىگى قىزىلوردا وبلىسىنا تيەسىلى. وندا دا شيەلى جانە جاڭاقورعان اۋداندارىندا وندىرىلگەن ۋران وسكەمەندە وڭدەلىپ, جەر-جاھانعا تاراپ جاتىر. وسىلايشا, «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنا تيەسىلى مەكەمەلەر جەر استىنان ىرزىعىن تەرىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە اينالدىرىپ وتىر.
بۇرناعى كۇنى قىزىلوردا وبلىسىنا «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ۆلاديمير شكولنيك ارنايى ساپارمەن كەلدى. شيەلى جانە جاڭاقورعان اۋداندارىنداعى كەن ورىندارىن ارالاپ, جۇمىس بارىسىمەن تانىستى. جالپى, ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىلىعى جىلىنا بىرنەشە مارتە جۇمىسشىلارمەن جولىعىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا نازار اۋدارىپ, اتقارىلعان شارۋالاردى سارالاپ, الداعى جوسپارلارىن ءبىر پىسىقتاپ الۋدى بۇرىننان داستۇرگە اينالدىرعان. بۇل جولى دا قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ ارمان-تىلەگى تىڭدالىپ, كەم-كەتىك تۇستاردى جەتىلدىرۋ جاعدايى ايتىلىپ, ءبىراز ماسەلەنىڭ باسى قايىرىلدى. شيەلى اۋدانىنداعى «ارمان» مادەنيەت ۇيىندە ۇلتتىق كومپانيامەن ەنشىلەس «رۋ-6», «تتك» سەكىلدى سەرىكتەستىكتەر مەن «قازاتومونەركاسىپ-دەمەۋ» مەكەمەسىنىڭ باسشىلارى بايانداما جاساپ, كەڭەيتىلگەن ءماجىلىس ءوتتى. وتكەن جىلى اتقارىلعان شارۋالارعا شولۋ جاسالدى. بيىلعى بەس ايدا جاسالعان جۇمىسقا باعا بەرىلدى.
سونىمەن قاتار, جيىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ءوندىرىس بارىسىنداعى قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى, كەن ورىندارىندا سوڭعى تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاماعا بارىنشا اتسالىسۋ سەكىلدى ماسەلەلەر قارالدى. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ جاعى دا قوزعالدى. اسىرەسە, كۇننىڭ جىلۋىنان, جەلدەن قۋات الىپ, ونى كادەگە جاراتۋ جايىنا باسىمدىق بەرىلدى. ول بەكەر ەمەس. شيەلى اۋدانىندا «ۋرانەنەرگو» دەيتىن مەكەمە بار. مىنە, وسى ۇجىم جاڭارمالى ەنەرگيا كوزدەرىن, اتاپ ايتقاندا كۇننەن قۋات وندىرەدى. قازىردىڭ وزىندە «ۋرانەنەرگو» شىعارعان ونىمدەر قولدانىسقا ەندى. ال «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى ەلەكتر جەلىلەرىن تارتۋ قيىن ايماقتارعا جەل گەنەراتورلارىن ورناتۋمەن دە اينالىسادى. «ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن, جەل گەنەراتورلارىن شىعارىپ جاتىرمىز. ءبىزدىڭ ونىمدەردى اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانۋ وتە قولايلى. ويتكەنى, قيىر جايلاپ, شەت قونعان قوجالىقتارعا ەلەكتر قۋاتىن تارتۋ ءتيىمسىز. سوندىقتان ونداي ايماقتارعا جەلدەن قۋات وندىرەتىن گەنەراتورلار قوندىرعان پايدالى. جاقىندا عانا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا سونداي قوندىرعى ورناتتىق. بۇگىندە ەل يگىلىگىن كورىپ وتىر», – دەيدى ۆلاديمير شكولنيك.
بىلاي قاراساڭىز, ۇلتتىق اتوم كومپانياسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ارالاسقانى ءبىرتۇرلى كورىنەتىن شىعار. دەگەنمەن, بۇل قيسىنسىز ەمەس. سەبەبى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسىنا اۋىل شارۋاشىلىعىنا زاماناۋي تۇرعىدان قولداۋ جاساۋدى تاپسىرعان. باياعىدا مىنا سايىن دالادا قۇدىق كوپ بولاتىن. بۇگىندە ونىڭ ءبارى بىتەلىپ قالدى. سايدا سانى, قۇمدا ءىزى جوق. مىنە, وسى قۇدىقتاردى تاۋىپ, ولاردى قازىپ, سۋاتقا اينالدىرۋ ىسىمەن دە اتالعان كومپانيا اينالىسپاق. جاڭا سۋاتتاردى پايدالانۋعا بەرۋ ارقىلى «قازاتومونەركاسىپ» ۇلكەن ساۋاپتى ءىس تىندىرعالى وتىرعانىن ايتۋ كەرەك. ال جەل گەنەراتورلارى مەن كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الاتىن ستانسالار تالاي شاڭىراققا جارىق سىيلايدى. وركەنيەتكە قوسادى. زامان اعىمىنان قالدىرمايدى. وسىنداي ءىستىڭ باستاۋىنداي بولىپ وتىرعان «ۋرانەنەرگو» «قازاتومونەركاسىپ» شىعاراتىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى شوعىرلانعان ءبىرىنشى الاڭى دەسە دە بولادى. سوندىقتان بولار, ۆلاديمير شكولنيك باستاعان توپ مەكەمەنىڭ جۇمىسىمەن تىڭعىلىقتى تانىسىپ شىقتى.
بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى دەگەن ماسەلە بار. جەر استى قازبا بايلىقتارىن وندىرۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى جەرگە بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلە جاتقانىن بىلەمىز. وسىندان بىرنەشە جىل بۇرىن شيەلى اۋدانىندا دەنساۋلىعىندا كىنارات بار بالالاردى ەمدەيتىن, ولاردى تاربيەلەيتىن ورتالىق اشقانىن بىلەمىز. وعان قاجەتتى بارلىق قۇرال-جابدىقتى ساتىپ الىپ, بالالاردىڭ ەمەن-جارقىن ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسادى. بۇگىندە ول ورتالىق جۇمىس ىستەپ تۇر. ورتالىق بالالارىنا ەمدىك وڭالتۋ, تۇزەتۋ جۇمىستارىمەن قاتار, سانالى تاربيە بەرۋ, ءار بالانىڭ جەكە تۇلعا رەتىندە ومىردە ءوز ورنىن تابۋ, بۇگىنگى كۇنى قارقىنداپ دامىعان زامان اعىمىنا ىلەسىپ, قوعامنىڭ ءبىر مۇشەسى بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال جاساۋ ءۇشىن تاربيەلىك شارالار جۇرگىزىلەدى.
ورتالىقتىڭ وقۋ-تاربيە جوسپارىنا جاس ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس تاربيەنىڭ مىندەتتەرى جانە وتكىزىلەتىن ءىس-شارالاردىڭ تۇرلەرى ەنگىزىلگەن. وندا بالالار ارنايى 5 توپقا توپتاستىرىلعان. توپقا بولىنگەن بالانىڭ دەنساۋلىعىنا جانە قابىلداۋ دەڭگەيىنە قاراي ساباق كەستەسى جاسالعان. مىسالى, «بالاپان» توبىندا كىشى جاستاعى بالالاردان قۇرالعاندىقتان, ساباق كەستەسىندە بەينەلەۋ, ءتىل دامىتۋ, قۇراستىرۋ, كوركەم ادەبيەت, مۇسىندەۋ, ساناپ ۇيرەنۋ, اۋەزدى جاتتىعۋلار, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بەيىمدەۋ, ەمدىك دەنە تاربيەسى, سۋ ماسساجى قويىلعان. سونداي-اق «بالداۋرەن» ەرەسەكتەر توبىندا جوعارىدا اتالعان ساباقتار كۇردەلەندىرىلگەن تۇردە جۇرگىزىلەدى.
سونىمەن قاتار, «ءوزىن ءوزى تانۋ» ءپانى ەنگىزىلگەن. ال «بالدىرعان» توبىنا نەگىزىنەن ءتىل مۇكىستىگى بار بالالار جاتادى. وندا اتالعان ساباقتارمەن قوسا, ءتىل دامىتۋ بويىنشا جەكە, توپتىق ساباقتار جۇرگىزىلەدى. «بالاۋسا» توبىندا جاس ەرەكشەلىگىنىڭ ءارتۇرلىلىگى جانە دياگنوزىنىڭ اۋىرلىعىنا بايلانىستى جوعارىدا ايتقان ساباقتار جەڭىلدەتىلگەن ويىن, اۋەزدى جاتتىعۋلار تۇرىندە جۇرگىزىلەدى. «جىگەر» توبىندا تسەرەبرالدى سال اۋرۋىنا (دتسپ) شالدىققان بالالار جيناقتالىپ, قيمىل-قوزعالىس جاتتىعۋلارى, اۋەزدى ويىندار, قۇراستىرۋ, جاپسىرۋ, ءمۇسىندەۋ ساباقتارى جەڭىلدەتىلگەن تۇردە جۇرگىزىلىپ, ءىرى جانە ۇساق موتوريكاسىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. وندا تەك شيەلى اۋدانىنىڭ عانا ەمەس, باسقا دا ايماقتاردىڭ بالالارى كەلىپ ەمدەلىپ كەتەدى.
وسىنىڭ وزىنەن-اق, ورتالىقتىڭ قانشالىقتى ماڭىزعا يە ەكەنىن, ۇلتتىق كومپانيا تالاي بالانىڭ تاعدىرىنا وڭ اسەر ەتىپ وتىرعانىن اڭعارۋعا بولادى. بۇدان بولەك, ءتۇرلى شارالار بارىسىندا «قازاتومونەركاسىپ» كومپانياسىنا قاراستى مەكەمەلەر قارجىلاي قولداۋ كورسەتەدى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە «قازاتومونەركاسىپ» قىزىلوردا وبلىسىنا 900 ميلليون تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىپتى. بۇل ۋران وندىرىسىمەن اينالىسىپ جاتقان بىردەن-ءبىر مەكەمەنىڭ جەراستى قازبا بايلىقتارىن يگەرىپ قانا قويماي, وزگە جۇرتقا قولىنداعىسىمەن ءبولىسىپ, ەل يگىلىگىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعانىنىڭ كورىنىسى دەپ قابىلداسا بولاتىنداي.
ۆلاديمير شكولنيكتىڭ قىزىلوردا وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا تاعى ءبىر ايتا جۇرەرلىك جۇمىستىڭ ناتيجەسى كورىندى. جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ ۋران ءوندىرۋشى ەنشىلەس كاسىپورنى «بايكەن-U» جشس-ءنىڭ تىكەلەي دەمەۋشىلىگىمەن جۇرگىزىلگەن جاڭا بالاباقشانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. بالاباقشانىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق باسقارما توراعاسى ۆلاديمير شكولنيك, قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عالىم امىرەەۆ, جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ اكىمى سۇلتانبەك تاۋىپباەۆ, «بايكەن-U» جشس باس ديرەكتورى وراقباي ىزباسقانوۆ, قوعام جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى جانە وسى بالاباقشانىڭ بولاشاق تاربيەلەنۋشى بالالارىن جەتەلەگەن اتا-انالار قاتىستى.
اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن جاڭا الەۋمەتتىك نىسان اشىلۋىنىڭ ماڭىزى اسا زور. ءبۇلدىرشىندەر قۇرمەتتى مەيماندارعا ارناپ مەرەكەلىك كونتسەرت دايىندادى. قۇتتىقتاۋ ءسوز العان «قازاتومونەركاسىپ» باسشىسى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە قۇرىلىسىنا اتسالىسقان, وسى جوباعا بار كۇش-جىگەرىن سالعان جاندارعا العىسىن ايتىپ, كىشكەنتاي جاڭاقورعاندىقتاردى تاربيەلەۋمەن اينالىساتىن ۇستازدارعا ساتتىلىك تىلەدى.
– بۇل بالاباقشا جاس ءبۇلدىرشىندەر ءۇشىن ەكىنشى ۇيگە اينالۋىن تىلەيمىن. بۇگىنگى بۇلدىرشىندەر ءبىزدىڭ ەرتەڭگى بولاشاعىمىز. سوندىقتان, بولاشاعىمىز جارقىن بولسىن دەسەك, بالالاردىڭ تاربيەسىنە, ولاردىڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا بار جاعدايدى جاساۋعا ءتيىسپىز. ال مىنا بالاباقشا سونداي ىزگى ويدىڭ نەگىزىندە سالىندى. وسىندا تاربيەلەنەتىن بارلىق بالالار ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن كەمەل ەتەتىن تۇلعالار بولىپ ءوسسىن,– دەدى ۆلاديمير شكولنيك.
بالاباقشا قۇرىلىسى 50 ورىنعا ەسەپتەلگەن. جوبانىڭ قۇنى 147 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان. بۇعان دەيىن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە ەسكى عيماراتتا وتىرعان ەكەن. «قازاتومونەركاسىپ» مەكەمەسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جاڭا دا اسەم ورىنعا كوشتى. قۇرىلىس جۇمىستارى تولىعىمەن «بايكەن-U» جشس ەسەبىنەن جۇرگىزىلدى.
بالاباقشا اۋماعىندا ءبۇلدىرشىندەردى تاربيەلەپ, دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان. توپتار بولمەسى كەڭ ءارى جارىق, ءار بالاعا جەكە جاتىن بولمەسى مەن جۋىناتىن بولمە قاراستىرىلعان. كاسىپورىن بالاباقشانى تولىعىمەن زاماناۋي جيھاز, تۇرمىستىق تەحنيكا جانە ويىنشىقتارمەن جابدىقتاعان. ۋران ءوندىرۋشى ايماقتا جاڭا بالاباقشانىڭ اشىلۋى «قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق قۇرامىنا كىرەتىن كاسىپورىندار ىسكە اسىرىپ وتىرعان الەۋمەتتىك باعدارلامانىڭ كەزەكتى قادامى بولىپ سانالادى.
بۇگىندە مامانداردى قايتا دايارلاپ, ەڭبەككە ارالاستىرۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. وسى ورايدا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ اراسىندا جاستارعا جاڭاشا ءبىلىم بەرەتىن, مامانداردى قايتا دايارلايتىن ءبىلىم وشاعىن اشۋ تۋراسىندا كەلىسىم بولعان. دەگەنمەن, سوڭعى جىلداردا ۋراننىڭ الەمدىك نارىقتاعى باعاسى تومەن ءتۇسىپ كەتتى. سوندىقتان بۇل ماسەلە ءسال كەشەۋىلدەپ جاتىر ەكەن.
– وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, بۇگىندە ۋران باعاسى ارزانداپ كەتتى. سول سەبەپتى باستالعان جوبانى سوڭىنا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بولماي تۇر. بىراق الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنى تولىقتاي شەشەمىز دەگەن ويدامىز. ويتكەنى, مامان دايارلاۋ ءىسى ەشقاشان ماڭىزىن جوعالتپايدى. ءوزىمىز دە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى وقىتىپ, ءبىلىم بەرىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ىنتالىمىز,– دەدى ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىسى.
مەملەكەت ءىسى جان-جاقتان سەپتەسىپ, ءبىر-بىرىنە بولىسىپ, شىن جانى اشىپ جۇمىس ىستەگەندە عانا العا جىلجيدى. ەلدىڭ ىرگەتاسى دا سولاي قالانادى, قالىپتاسادى. وڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا ۋران وندىرۋمەن اينالىساتىن «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ايماقتارعا قولداۋ كورسەتۋى كوڭىلىمىزگە شۋاق ورناتتى. سەبەبى, جەردىڭ استىنداعى بايلىقتىڭ قىزىعىن قاراپايىم حالىق ءبىرىنشى كورۋى كەرەك. سوندا عانا ول بەرەكەلى بولماق.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار
پاۆلوداردا سالىنىپ جاتقان ەرتىس كوپىرىندە ەكىنشى رەت ءورت شىقتى
ايماقتار • كەشە
كادردىڭ قادىرىن كەتىرمەسەك يگى...
قوعام • كەشە
مەملەكەت باسشىسى تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونمەن كەزدەستى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستان موڭعوليانى بيدايمەن قامتاماسىز ەتەدى
قازاقستان • كەشە
اقتاۋداعى ساۋدا ورتالىعىندا بومبا قويىلعانى راس پا؟
ايماقتار • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ماڭىزدى زاڭعا قول قويدى
پرەزيدەنت • كەشە
كەنشىلەرگە بەرىلەتىن وتەماقى قالاي وزگەرەدى؟
قوعام • كەشە
