كەشە اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك كىن حەمەن كەزدەستى.
قازاقستان باسشىسىنىڭ شاقىرۋىنا وراي جاسالعان بۇل ساپار جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردى نىعايتۋعا, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە, سونداي-اق, قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
كورەيا باسشىسىن قارسى الۋدىڭ بارلىق رەسمي شارالارى اتقارىلعان سوڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك كىن حە شاعىن قۇرامدا كەزدەسىپ, بايلانىستاردى جوعارى دەڭگەيدە نىعايتۋدىڭ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ, سونداي-اق, قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن تالقىلادى. تاراپتار حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە دە پىكىر الماسىپ, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار اياسىنداعى ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمدارىن سالىستىردى.
مەملەكەت باسشىسى وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتىنىڭ ساپارى قازاقستان ءۇشىن ەلەۋلى وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز ءسىزدىڭ ەلدە ءجۇرگىزىلگەن رەفورمالاردى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ-اق زەردەلەپ كەلەمىز. مەن رو دە ۋ-دان باستاپ, وڭتۇستىك كورەيانىڭ بارلىق پرەزيدەنتتەرىمەن كەزدەستىم. سول جىلدارى باستالعان ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز قازىر وتە جاقسى دەڭگەيدە. ءسىزدىڭ ساپارىڭىز بۇدان دا جوعارى ىنتىماقتاستىققا جول اشادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ءبىز ءسىزدىڭ ەلمەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ءمۇددەلىمىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان پرەزيدەنتىمەن وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن G20 ءسامميتى اياسىنداعى كەزدەسۋىن ەرەكشە جىلى سەزىممەن ەسكە الاتىنىن ايتتى. بىزدە شىنىندا دا ىنتىماقتاستىق ءۇشىن اۋقىمدى كەڭىستىك پەن ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتىڭ زور الەۋەتى بار. مەن بۇگىن جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم دەڭگەيىن كورسەتىپ وتىرعان, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان استانانى ءوز كوزىممەن كوردىم, دەدى پاك كىن حە. سونىمەن قاتار, ول ۇزاق مەرزىمدى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى تابىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن مالىمدەدى.
مەملەكەت باسشىلارىنىڭ شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋى اياقتالعان سوڭ, قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەر ءوتتى. العاشقى بولىپ ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتى مەيماننىڭ بۇل العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى قازاق-كورەي ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى تاريحىندا جاڭا كەزەڭنىڭ باسى بولاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى. كورەيا باسشىسىنا «سەۆول» كەمەسىنىڭ اپاتىنا بايلانىستى قازاقستان حالقى اتىنان كوڭىل ايتا كەلىپ, وڭتۇستىك كورەيا تاريحي تۇرعىدان قىسقا مەرزىم ىشىندە اگرارلىق ەلدەن الەمدەگى ەكونوميكاسى ەڭ وزىق جيىرما مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالىپ, «ەكونوميكالىق كەرەمەتتى» جۇزەگە اسىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ەلدەرىمىز اراسىندا ەنەرگەتيكا, اۆتوموبيل قۇراستىرۋ, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالاسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق قارقىندى دامىپ كەلەدى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ال جالپى تاۋار اينالىمىمىز 1,5 ميلليارد دوللارعا جەتتى. وسى ساپاردىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ىنتىماقتاستىعىمىزدى ەكونوميكادا دا, ساياساتتا دا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە قول جەتكىزە الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. سونداي-اق, ەلباسى وڭتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ كورەي تۇبەگىن دەنۋكلەاريزاتسيالاۋ جونىندەگى ساياساتىن قازاقستاننىڭ قولدايتىنىن ءبىلدىردى.
كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ءبىز بارلىق سالا بويىنشا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلاعان كەزدەسۋگە مەن ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىن. ەلدەرىمىز اراسىندا بەرىك دوستىق قارىم-قاتىناس قالىپتاسقان. ءبىزدىڭ حالىقارالىق جاعدايعا بايلانىستى ماسەلەلەردى, سونىڭ ىشىندە سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق پروبلەماسىن تالقىلاعانىمىزدى مەن قۇپتايمىن, دەدى وڭتۇستىك كورەيا باسشىسى.
پاك كىن حە قازاقستاننىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسى ءۇشىن نەگىزگى سەرىكتەس ەل بولىپ سانالاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول حالىقارالىق ماڭىزدى باستامالارعا, ونىڭ ىشىندە اوسشك اياسىنداعى ءوزارا سەنىمگە قۇرىلعان قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا, كورەي تۇبەگىندە بەيبىتشىلىك پەن سەنىم ورناتۋعا جانە «ەۋرازيالىق باستاماعا» كورسەتىلگەن قولداۋى ءۇشىن العىسىن ايتتى.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار قۇجاتتارعا – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا ۆيزالىق تالاپتاردى جويۋ تۋرالى كەلىسىمگە; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءادىلەت مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك زاڭناما مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى عىلىم, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار جانە بولاشاق جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ اراسىنداعى عىلىم جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى قىزمەتى اراسىندا ورمان شارۋاشىلىعى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورماندارىن قالپىنا كەلتىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا جانە ءوندىرۋشى قوندىرعىلاردىڭ ەلەكتر قۋاتىن ءازىر كۇيدە ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتى ساتىپ الۋ شارتىنا قول قويىلدى.
قۇجاتتارعا قول قويۋ راسىمىنەن كەيىن ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ءبىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورەيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ساپارى ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا جاقسى دامىپ كەلە جاتقان ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدار قارقىنىن كۇشەيتەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى. وڭتۇستىككورەيالىق سەرىكتەستەرمەن شيكىزاتتىق ەمەس سالاداعى ىنتىماقتاستىق جۇيەلى تۇردە كەڭەيىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە 300-دەن اسا بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلدى. ونىڭ ىشىندە جەڭىل اۆتوموبيلدەر مەن جۇك جانە جولاۋشى تاسىمالى كولىكتەرىن قۇراستىرۋ كاسىپورىندارى بار. بالقاش جەس-ءىنىڭ, اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى, «جامبىل» كەنىشىن يگەرۋ سەكىلدى ءىرى جوبالار تابىستى ىلگەرىلەۋدە. سونداي-اق, كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىز پاك حانىممەن بىرگە كورەيلىك بيزنەستىڭ قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋى جايىن دا تالقىلادىق. تاراپتار «تەحنولوگيالاردى رەسۋرسقا الماستىرۋ» فورمۋلاسى بويىنشا ىنتىماقتاسۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن قۋاتتادى, دەدى قازاقستان باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان – كورەيا بيزنەس-فورۋمى اياسىندا ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول قويىلاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, قىركۇيەك ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى – كورەيا رەسپۋبليكاسى» ىسكەرلىك فورۋمى جوسپارلانعانىن حاباردار ەتتى. بۇدان سوڭ ەلباسى بيزنەسكە جاقسى مۇمكىندىكتەر ۇسىناتىن «ينۆەستيتسيالار تۋرالى» جاڭا زاڭعا قول قويىلعانىنا نازار اۋداردى. كومپانيالار كورپوراتيۆتىك جانە تابىس سالىعىنان 10 جىلعا, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلادى. ولاردىڭ كۇردەلى شىعىندارىنىڭ 30 پايىزى وتەلەدى. جۇمىس كۇشىن تارتۋ كۆوتاسىز جانە رۇقساتتامالارسىز جۇزەگە اسادى, سونداي-اق, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىندا ۆيزاسىز رەجىم ورناتىلدى. وسىنىڭ بارلىعى ەكى مەملەكەت ءۇشىن دە ىڭعايلى ءجانە ءتيىمدى بيزنەستىك احۋال قالىپتاستىرادى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ءتيىمدى جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا دا توقتالدى. سەۋلدىڭ اوسشك جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسۋىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ وتەمىز. ءبىز ەكسپو-2017 كورمەسىنە بەلسەنە قاتىسۋ جونىندە دە ءوتىنىش جاسادىق. كورەيلىك وزىق كومپانيالار كورمە اۋماعىندا جاڭا زەرتتەۋ ورتالىقتارىن قۇرۋعا كومەكتەسە الار ەدى. ءبىز وڭتۇستىك كورەيا تاراپىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق يدەيامىزبەن ءسايكەسەتىن «ەۋرازيالىق باستاماسىن» قولدايمىز. سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋسىز مارتەبەسى تۋرالى كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ يدەياسى مەن ۇسىنىسىن, سونداي-اق, تۇبەكتى بەيبىت نەگىزدە بىرىكتىرۋ ماسەلەسىن شەشۋدى قولدايمىز. ءبىز سولتۇستىككورەيالىق سەرىكتەستەردى يادرولىق ارسەنالدان باس تارتىپ, پوليگوندى جاپقان قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرۋگە شاقىرامىز, دەدى قازاقستان باسشىسى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاك كىن حەگە ەلىنىڭ الدىندا تۇرعان ماسەلەلەردى شەشۋدە ساتتىلىك تىلەدى.
ال كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ وسى ساپارىنا ايرىقشا ءمان بەرەتىنىن, ويتكەنى, ەۋرازيا وڭىرىندە نەگىزگى ءرول اتقاراتىن قازاقستان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا ماڭىزدى سەرىكتەس بولىپ سانالاتىنىن اتادى. بۇگىن ءبىز 1992 جىلى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتىلعان ساتتەن باستاپ بارلىق سالادا جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقان ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى جاڭا, الدەقايدا ءتيىمدى جانە بولاشاققا مەجەلەنگەن دەڭگەيگە الىپ شىعۋعا ۋاعدالاستىق. مەن بۇگىن قابىلدانعان بىرلەسكەن مالىمدەمە قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ دامۋ باعىتى مەن ءتۇرلى سالاداعى پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى شارالارىن ايقىنداپ, ەكى ەلدىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىنىڭ دامۋ ۇدەرىسىندە «نۇسقاۋلىق» ءرولىن اتقارادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, دەدى پاك كىن حە.
وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى ەكى ەل ءبىر-ءبىرىن ءوزارا تولىقتىراتىن ەكونوميكالىق قۇرىلىمعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بىلتىر ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ءبۇكىل تاريحىمىزداعى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. قازاقستان كورەيا ينۆەستيتسياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى ءىرى نارىعى بولىپ سانالادى. ءبىز بىرلەسكەن ءۇش ۇلكەن جوبانىڭ – بالقاش جەس-ءى قۇرىلىسىنىڭ, اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز-حيميا كەشەنىنىڭ, «جامبىل» كەنىشى يگەرىلۋىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا قاتىسۋدامىز. سونىمەن قاتار, ءبىز تەڭىز كەن ورنىندا ءوندىرىس اياسىنىڭ كەڭەيتىلۋى ءتارىزدى جاڭا جوبانى ىلگەرىلەتۋدىڭ كوزدەلىپ وتىرعانىن دا قولدايمىز, دەدى كورەيا پرەزيدەنتى.
پاك كىن حە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءپىشىنىن ازىرلەۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەنىنەن, ونىڭ اياسىندا سينەرگيالىق ناتيجەنى پايدالانۋ ءۇشىن رەسۋرستار مەن تەحنولوگيالار بىرىكتىرىلەتىنىنەن حاباردار ەتتى. ءبىز ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىس, عىلىم مەن تەحنولوگيا, ورمان شارۋاشىلىعى مەن ەكولوگيا سياقتى سالالارداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتە وتىرىپ, ەكى ەلدىڭ بىرلەسە دامۋىنا جانە قازاقستان ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا ۇلەس قوسۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدىك. ءبىز ەكى ەلدىڭ بولاشاققا مەجەلەنگەن قارىم-قاتىناسى ءۇشىن مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا تاجىريبە الماسۋدى جانداندىرىپ, باستاپقى كەزەڭدە ينۆەستيتسيالىق كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماڭىزدى ەكەنى جونىندە ورتاق پىكىرگە كەلدىك, دەدى ول.
پاك كىن حە كورەيا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋ جونىندەگى ۇمتىلىسىن قولدايتىنىن ايتىپ, بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرا تۇسەتىنىنە, ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەمدىك ەكونوميكا دامۋىنا بۇدان دا مول ۇلەس قوساتىنىنا دەگەن سەنىمىن ءبىلدىردى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول وسى ساپار وتكەن جيىرما جىل ىشىندە قالىپتاسقان سەنىمدى قارىم-قاتىناستار الەۋەتىنىڭ بۇدان ءارى دامىتىلۋىنا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
قازاقستان باسشىسىنىڭ شاقىرۋىنا وراي جاسالعان بۇل ساپار جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستاردى نىعايتۋعا, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋگە, سونداي-اق, قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
كورەيا باسشىسىن قارسى الۋدىڭ بارلىق رەسمي شارالارى اتقارىلعان سوڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك كىن حە شاعىن قۇرامدا كەزدەسىپ, بايلانىستاردى جوعارى دەڭگەيدە نىعايتۋدىڭ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ, سونداي-اق, قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن تالقىلادى. تاراپتار حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى تاقىرىپتار جونىندە دە پىكىر الماسىپ, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار اياسىنداعى ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمدارىن سالىستىردى.
مەملەكەت باسشىسى وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتىنىڭ ساپارى قازاقستان ءۇشىن ەلەۋلى وقيعا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءبىز ءسىزدىڭ ەلدە ءجۇرگىزىلگەن رەفورمالاردى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ-اق زەردەلەپ كەلەمىز. مەن رو دە ۋ-دان باستاپ, وڭتۇستىك كورەيانىڭ بارلىق پرەزيدەنتتەرىمەن كەزدەستىم. سول جىلدارى باستالعان ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز قازىر وتە جاقسى دەڭگەيدە. ءسىزدىڭ ساپارىڭىز بۇدان دا جوعارى ىنتىماقتاستىققا جول اشادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ءبىز ءسىزدىڭ ەلمەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ءمۇددەلىمىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان پرەزيدەنتىمەن وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن G20 ءسامميتى اياسىنداعى كەزدەسۋىن ەرەكشە جىلى سەزىممەن ەسكە الاتىنىن ايتتى. بىزدە شىنىندا دا ىنتىماقتاستىق ءۇشىن اۋقىمدى كەڭىستىك پەن ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتىڭ زور الەۋەتى بار. مەن بۇگىن جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم دەڭگەيىن كورسەتىپ وتىرعان, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان استانانى ءوز كوزىممەن كوردىم, دەدى پاك كىن حە. سونىمەن قاتار, ول ۇزاق مەرزىمدى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى تابىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن مالىمدەدى.
مەملەكەت باسشىلارىنىڭ شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋى اياقتالعان سوڭ, قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەر ءوتتى. العاشقى بولىپ ءسوز العان قازاقستان پرەزيدەنتى مەيماننىڭ بۇل العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى قازاق-كورەي ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى تاريحىندا جاڭا كەزەڭنىڭ باسى بولاتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى. كورەيا باسشىسىنا «سەۆول» كەمەسىنىڭ اپاتىنا بايلانىستى قازاقستان حالقى اتىنان كوڭىل ايتا كەلىپ, وڭتۇستىك كورەيا تاريحي تۇرعىدان قىسقا مەرزىم ىشىندە اگرارلىق ەلدەن الەمدەگى ەكونوميكاسى ەڭ وزىق جيىرما مەملەكەتتىڭ بىرىنە اينالىپ, «ەكونوميكالىق كەرەمەتتى» جۇزەگە اسىرعانىن اتاپ ءوتتى.
ەلدەرىمىز اراسىندا ەنەرگەتيكا, اۆتوموبيل قۇراستىرۋ, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالاسىنداعى ءوزارا ىقپالداستىق قارقىندى دامىپ كەلەدى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ال جالپى تاۋار اينالىمىمىز 1,5 ميلليارد دوللارعا جەتتى. وسى ساپاردىڭ ناتيجەسىندە ءبىز ىنتىماقتاستىعىمىزدى ەكونوميكادا دا, ساياساتتا دا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە قول جەتكىزە الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. سونداي-اق, ەلباسى وڭتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ كورەي تۇبەگىن دەنۋكلەاريزاتسيالاۋ جونىندەگى ساياساتىن قازاقستاننىڭ قولدايتىنىن ءبىلدىردى.
كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ءبىز بارلىق سالا بويىنشا ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلاعان كەزدەسۋگە مەن ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىن. ەلدەرىمىز اراسىندا بەرىك دوستىق قارىم-قاتىناس قالىپتاسقان. ءبىزدىڭ حالىقارالىق جاعدايعا بايلانىستى ماسەلەلەردى, سونىڭ ىشىندە سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق پروبلەماسىن تالقىلاعانىمىزدى مەن قۇپتايمىن, دەدى وڭتۇستىك كورەيا باسشىسى.
پاك كىن حە قازاقستاننىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسى ءۇشىن نەگىزگى سەرىكتەس ەل بولىپ سانالاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول حالىقارالىق ماڭىزدى باستامالارعا, ونىڭ ىشىندە اوسشك اياسىنداعى ءوزارا سەنىمگە قۇرىلعان قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا, كورەي تۇبەگىندە بەيبىتشىلىك پەن سەنىم ورناتۋعا جانە «ەۋرازيالىق باستاماعا» كورسەتىلگەن قولداۋى ءۇشىن العىسىن ايتتى.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار قۇجاتتارعا – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا ۆيزالىق تالاپتاردى جويۋ تۋرالى كەلىسىمگە; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءادىلەت مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك زاڭناما مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى عىلىم, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار جانە بولاشاق جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ اراسىنداعى عىلىم جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت سالاسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى قىزمەتى اراسىندا ورمان شارۋاشىلىعى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورماندارىن قالپىنا كەلتىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا جانە ءوندىرۋشى قوندىرعىلاردىڭ ەلەكتر قۋاتىن ءازىر كۇيدە ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا كورسەتىلەتىن قىزمەتتى ساتىپ الۋ شارتىنا قول قويىلدى.
قۇجاتتارعا قول قويۋ راسىمىنەن كەيىن ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ءبىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورەيا رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ساپارى ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا جاقسى دامىپ كەلە جاتقان ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدار قارقىنىن كۇشەيتەتىندىگىنە سەنىم ءبىلدىردى. وڭتۇستىككورەيالىق سەرىكتەستەرمەن شيكىزاتتىق ەمەس سالاداعى ىنتىماقتاستىق جۇيەلى تۇردە كەڭەيىپ كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە 300-دەن اسا بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىلدى. ونىڭ ىشىندە جەڭىل اۆتوموبيلدەر مەن جۇك جانە جولاۋشى تاسىمالى كولىكتەرىن قۇراستىرۋ كاسىپورىندارى بار. بالقاش جەس-ءىنىڭ, اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى, «جامبىل» كەنىشىن يگەرۋ سەكىلدى ءىرى جوبالار تابىستى ىلگەرىلەۋدە. سونداي-اق, كەلىسسوزدەر بارىسىندا ءبىز پاك حانىممەن بىرگە كورەيلىك بيزنەستىڭ قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋى جايىن دا تالقىلادىق. تاراپتار «تەحنولوگيالاردى رەسۋرسقا الماستىرۋ» فورمۋلاسى بويىنشا ىنتىماقتاسۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن قۋاتتادى, دەدى قازاقستان باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان – كورەيا بيزنەس-فورۋمى اياسىندا ماڭىزدى كەلىسىمدەرگە قول قويىلاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, قىركۇيەك ايىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى – كورەيا رەسپۋبليكاسى» ىسكەرلىك فورۋمى جوسپارلانعانىن حاباردار ەتتى. بۇدان سوڭ ەلباسى بيزنەسكە جاقسى مۇمكىندىكتەر ۇسىناتىن «ينۆەستيتسيالار تۋرالى» جاڭا زاڭعا قول قويىلعانىنا نازار اۋداردى. كومپانيالار كورپوراتيۆتىك جانە تابىس سالىعىنان 10 جىلعا, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلادى. ولاردىڭ كۇردەلى شىعىندارىنىڭ 30 پايىزى وتەلەدى. جۇمىس كۇشىن تارتۋ كۆوتاسىز جانە رۇقساتتامالارسىز جۇزەگە اسادى, سونداي-اق, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىندا ۆيزاسىز رەجىم ورناتىلدى. وسىنىڭ بارلىعى ەكى مەملەكەت ءۇشىن دە ىڭعايلى ءجانە ءتيىمدى بيزنەستىك احۋال قالىپتاستىرادى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ءتيىمدى جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا دا توقتالدى. سەۋلدىڭ اوسشك جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسۋىن قاناعاتتانۋشىلىقپەن اتاپ وتەمىز. ءبىز ەكسپو-2017 كورمەسىنە بەلسەنە قاتىسۋ جونىندە دە ءوتىنىش جاسادىق. كورەيلىك وزىق كومپانيالار كورمە اۋماعىندا جاڭا زەرتتەۋ ورتالىقتارىن قۇرۋعا كومەكتەسە الار ەدى. ءبىز وڭتۇستىك كورەيا تاراپىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق يدەيامىزبەن ءسايكەسەتىن «ەۋرازيالىق باستاماسىن» قولدايمىز. سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋسىز مارتەبەسى تۋرالى كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ يدەياسى مەن ۇسىنىسىن, سونداي-اق, تۇبەكتى بەيبىت نەگىزدە بىرىكتىرۋ ماسەلەسىن شەشۋدى قولدايمىز. ءبىز سولتۇستىككورەيالىق سەرىكتەستەردى يادرولىق ارسەنالدان باس تارتىپ, پوليگوندى جاپقان قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرۋگە شاقىرامىز, دەدى قازاقستان باسشىسى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاك كىن حەگە ەلىنىڭ الدىندا تۇرعان ماسەلەلەردى شەشۋدە ساتتىلىك تىلەدى.
ال كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ وسى ساپارىنا ايرىقشا ءمان بەرەتىنىن, ويتكەنى, ەۋرازيا وڭىرىندە نەگىزگى ءرول اتقاراتىن قازاقستان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتا ماڭىزدى سەرىكتەس بولىپ سانالاتىنىن اتادى. بۇگىن ءبىز 1992 جىلى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتىلعان ساتتەن باستاپ بارلىق سالادا جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقان ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى جاڭا, الدەقايدا ءتيىمدى جانە بولاشاققا مەجەلەنگەن دەڭگەيگە الىپ شىعۋعا ۋاعدالاستىق. مەن بۇگىن قابىلدانعان بىرلەسكەن مالىمدەمە قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ دامۋ باعىتى مەن ءتۇرلى سالاداعى پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى شارالارىن ايقىنداپ, ەكى ەلدىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىنىڭ دامۋ ۇدەرىسىندە «نۇسقاۋلىق» ءرولىن اتقارادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, دەدى پاك كىن حە.
وڭتۇستىك كورەيا پرەزيدەنتى ەكى ەل ءبىر-ءبىرىن ءوزارا تولىقتىراتىن ەكونوميكالىق قۇرىلىمعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بىلتىر ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ءبۇكىل تاريحىمىزداعى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. قازاقستان كورەيا ينۆەستيتسياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى ءىرى نارىعى بولىپ سانالادى. ءبىز بىرلەسكەن ءۇش ۇلكەن جوبانىڭ – بالقاش جەس-ءى قۇرىلىسىنىڭ, اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز-حيميا كەشەنىنىڭ, «جامبىل» كەنىشى يگەرىلۋىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا قاتىسۋدامىز. سونىمەن قاتار, ءبىز تەڭىز كەن ورنىندا ءوندىرىس اياسىنىڭ كەڭەيتىلۋى ءتارىزدى جاڭا جوبانى ىلگەرىلەتۋدىڭ كوزدەلىپ وتىرعانىن دا قولدايمىز, دەدى كورەيا پرەزيدەنتى.
پاك كىن حە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءپىشىنىن ازىرلەۋ جونىندە كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەنىنەن, ونىڭ اياسىندا سينەرگيالىق ناتيجەنى پايدالانۋ ءۇشىن رەسۋرستار مەن تەحنولوگيالار بىرىكتىرىلەتىنىنەن حاباردار ەتتى. ءبىز ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىس, عىلىم مەن تەحنولوگيا, ورمان شارۋاشىلىعى مەن ەكولوگيا سياقتى سالالارداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتە وتىرىپ, ەكى ەلدىڭ بىرلەسە دامۋىنا جانە قازاقستان ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا ۇلەس قوسۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدىك. ءبىز ەكى ەلدىڭ بولاشاققا مەجەلەنگەن قارىم-قاتىناسى ءۇشىن مادەني-گۋمانيتارلىق سالالاردا تاجىريبە الماسۋدى جانداندىرىپ, باستاپقى كەزەڭدە ينۆەستيتسيالىق كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماڭىزدى ەكەنى جونىندە ورتاق پىكىرگە كەلدىك, دەدى ول.
پاك كىن حە كورەيا رەسپۋبليكاسى قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋ جونىندەگى ۇمتىلىسىن قولدايتىنىن ايتىپ, بۇل ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرا تۇسەتىنىنە, ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الەمدىك ەكونوميكا دامۋىنا بۇدان دا مول ۇلەس قوساتىنىنا دەگەن سەنىمىن ءبىلدىردى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول وسى ساپار وتكەن جيىرما جىل ىشىندە قالىپتاسقان سەنىمدى قارىم-قاتىناستار الەۋەتىنىڭ بۇدان ءارى دامىتىلۋىنا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
