«نۇر» قايىرىمدىلىق وتباسىلىق بالالار ءۇيى
ۇلتتىق بايقاۋدا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى
مەيىرىم شۋاعى
ادامزاتتىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى – اينالاسىنا جۇرەك جىلۋىن سەزىنتىپ, مەيىرىم شۋاعىن توگە بىلۋىندە ەمەس پە؟! وسىناۋ قۇدىرەتتىڭ الاپات تا, تىم نازىك تە كۇشى كىمگە, قاشان, قالاي اسەر ەتىپ, ىقپالىن جۇرگىزەتىنىن ۇعىنۋ دا ءبىر عانيبەت. «ويىمدا ەشتەڭە جوق. قالاداعى بازاردا كۇندەلىكتى تۇرمىسقا قاجەتتى زاتىمدى الىپ تۇرعانمىن. كەنەت ەتەگىمنەن تارتقان كىشكەنە قىز بالا الاقانىن جايىپ, قايىر سۇراپ تۇرعانىن كوردىم. قاپەلىمدە ابدىراپ, اڭتارىلا قاراپ قالعانىم دا اقيقات. سول ءبىر قاس قاعىم ساتتە ەت جۇرەگىم ەزىلە ادەتتەگىدەن بولەكشە قاققانداي ما, بىلمەيمىن, ايتەۋىر باسقاشا ءبىر كۇيگە ەندىم. لەزدە ەس جيىپ, بالاپاندى قولىنان جەتەلەپ وقشاۋ جەرگە شىقتىم. باسىنان سيپاپ, ءجون سۇراعانىمدا ۇققانىم, اكە-شەشەسى ىشىمدىكتىڭ سالدارىنان ءبىر-بىرىنە قاستاندىق جاساپ, بالالار قاراۋسىز قالعان ەكەن. بازار جاعالاپ, قايىر سۇراپ, تاپقان تاماعىن باۋىرلارىنا, ودان قالسا اۋرۋحاناداعى اناسىنا اپاراتىن كورىنەدى قۇيتاقانداي قىز. بۇل وقيعا مەنى بەيجاي قالدىرمادى. بەيكۇنا ءبۇلدىرشىننىڭ بەينەسى اۋىق-اۋىق كوز الدىما ەلەستەپ, ءتىپتى تۇسىمە دە كىرەتىن بولدى. نە ىستەيمىن, پاناسىز بالالارعا قالاي كومەكتەسەمىن دەگەن سىندى سان ساۋالدى ىشتەي وزىمە ءوزىم قويىپ, جاۋاپ ىزدەيمىن. مىنە, سول كەزدە وتاعاسى مەن بالالارىم مەنى جەتە ءتۇسىنىپ, قاشاندا كومەكتەسۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن اشىق ايتتى. سول ساتتەگى قۋانىشىمدا شەك بولمادى. انا باقىتى دەگەن سول شىعار ءسىرا» دەيدى الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانىنداعى «نۇر» قايىرىمدىلىق وتباسىلىق بالالار ءۇيىنىڭ وتاناسى تۇياق ەسحوجينا. اكەسى سوعىستان قايتپاي قالعاندىقتان, اناسى ەسىمىن تۇياق دەپ اتاپتى. ول تاعدىردىڭ جازۋىمەن اناسىنان دا ايىرىلىپ جەتىم قالىپ, 17 جاسىنان ۇستازدىق ەڭبەك ەتىپ, بالا تاربيەسىنە ءومىرىن ارناعان ابزال انا. وتباسىمەن كەلىسىپ, شەشىمگە كەلگەن تۇياق اپاي باستاپقىدا ءۇش بولمەلى پاتەرىندە بالالاردى قامقورلىعىنا الىپ, قاراي باستايدى. بالالار سانى كوبەيگەن سايىن ءۇش بولمەلى ءۇي تارلىق ەتىپ, اۋدان اكىمىنىڭ قارايلاسۋىمەن 1998 جىلى تالعار قالاسىنداعى بوس تۇرعان مەكتەپ-ينتەرناتقا ورنالاستى. كەزىندە مالشىلاردىڭ بالالارى جاتىپ ءبىلىم العان مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ تونالۋدان قالعان قاڭقاسىن, ءۇش بولمەلى پاتەرىن ساتىپ, سونىڭ قارجىسىمەن قالپىنا كەلتىرەدى. العاشىندا ون-ون بەس بالا سانى كوپ ۇزاماي جۇزدەن اسادى. باستاپقى جۇمىسىن اۋداندىق گازەتكە جارناما بەرۋدەن باستاعان جەكە جەتىمحانانىڭ يەگەرى جۇمىسىن شيراتا كەلە اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, قاراۋسىز قالعان جەتىمدەردى جيناپ, تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسىپ, ولارعا دا ءوزىنىڭ قايىرىمدىلىق قولىن سوزادى.
وسىنداي تىنىمسىز ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە جىلۋ قۇبىرلارىنىڭ ءتۇبىن, كوپىردىڭ استىن مەكەن ەتكەن قاڭعىباستار تابىلىپ, قاتارعا قوسىلادى. اۋەل باستا قولىنان ۇستاتقان ناننان ايىرىلىپ قالماسام ەكەن دەگەندەي قورقىنىشتى كەيىپپەن ناندى قاربىتا سوعاتىن بالالار وتباسىنىڭ جىلى قامقورلىعىن كورىپ, ايالى الاقان جىلۋىن سەزىنە باستاعان سوڭ, بىرتە-بىرتە وسى ۇيدە قالىپتاسقان ءتارتىپ-تاربيەگە ۇيرەنىسەدى. العاشقىدا اتا-انانىڭ ايالى الاقانىن ۇمىتقان بالادان مەكەنجاي, ءتىپتى اتى-ءجونىن ءبىلۋدىڭ ءوزى قيىن ەدى. سوندىقتان ولاردىڭ ءتۇپ-تامىرىن انىقتاپ, قۇجاتتار تولتىرۋ وڭاي بىتە قوياتىن شارۋا ەمەسى تۇسىنىكتى. وسىنى ويلاعاندا كۇرمەۋى كوپ ءتۇيىننىڭ شەشىلۋىنە دە ءتوزىم كەرەك-اق دەيسىڭ ىشتەي. ال, سول كەزدەرى الپىستى القىمداپ قالعان تۇياق اپانىڭ بۇل ورايداعى ءىسى شىنىمەن جانكەشتىلىك ەمەس پە؟! بالالاردىڭ تىرشىلىگى دە اركىمدى قىزىقتىرارى انىق. ونىڭ ادەتتەگى وتباسىنان ايتارلىقتاي ايىرماشىلىعى جوق. مۇندا دا بالالاردىڭ بال كۇلكىسىن ەستىپ, ءبىر-بىرىمەن ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ ويناپ, بىرىگىپ ساباق وقىپ وتىرعان ساتتەرىن ءجيى كورەسىز. تاڭەرتەڭ بالالار مەكتەپكە اسىعادى, ودان ءۇي شارۋاسىنا كومەكتەسەدى. كوپبالالى وتباسىندا تىرشىلىك از با؟ ولار دا باسقالار سىندى ءۇي تىرلىگىنە بالا جاستان بەيىمدەلەدى. ارا-تۇرا قامقور قولىن سوزاتىن قايىرىمدى جانداردىڭ يگىلىكتى ىسىنەن ونەگە الىپ, ەڭ باستىسى وزدەرىن قاناتىنىڭ استىنا العان تۇياق انا مەن انۋاربەك اكەگە ۇقساپ-باعۋعا تالپىنادى. تالعار اۋداندىق اكىمدىگى تاراپىنان كورسەتكەن كومەكتىڭ ارقاسىندا التىنسارين كوشەسىندەگى بۇرىنعى بالاباقشاعا قونىس اۋدارعان «نۇر» قايىرىمدىلىق وتباسىلىق بالالار ءۇيىنىڭ بۇگىندە تىنىسى كەڭىپ, تۇرمىسى تۇزەلگەن. مۇنداعى 73 بالانىڭ ءبىرازى تۇل جەتىم بولسا, كوبىسىنىڭ اكە-شەشەسى بار بولعانىمەن, ىشكىلىككە سالىنعان. اتا-انا جاۋاپسىزدىعى سالدارىنان بالا قاڭعىباستىققا سالىنباعاندا قايتسىن؟ قاراۋسىز قالعان جەتكىنشەكتەر كوشە كەزەدى, قالايدا قوزى قارنىن ءبىر تويدىرۋدىڭ قامىن ويلايدى. مىنە, وسىنداي جەتكىنشەكتەرگە پانا بولعان تۇياق انا مەن انۋاربەك اكە ولاردى ۇلتىنا, ناسىلىنە قاراپ ءبولىپ جاتقان جوق. قاي ۇلت بالاسى بولماسىن باۋىرىنا باستى. ءۇش قاباتتى ءتورت قورپۋستان تۇراتىن ەڭسەلى ۇيدەگى بالالار ءبىلىمى دە كەنجەلەپ قالماعان. ساباق وقىپ, ءبىلىمىن ۇشتاۋعا مۇمكىندىك جاسالعان. مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا ءارتۇرلى پاندەر بويىنشا مۇعالىمدەر ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداتىپ, ءبىلىمىن ۇشتاسا, تاربيەشىلەر ءتارتىبىن قاداعالايدى. تۇياق انا كۇندەلىكتى شارۋادان قولى قالت ەتسە, ارقايسىسىن اينالىپ-تولعانىپ, باستارىنان سيپاپ, اقىلىن, ۇلگى-ونەگەسىن ايتادى. مۇندا بالالاردىڭ بوس ۋاقىتتارىندا كىتاپحانادا كىتاپ وقىپ, سپورت زالىندا بوي جازۋلارىنا دا جاعداي جاسالعان. دەنساۋلىقتارىن قاداعالاۋ دا نازاردان تىس قالماعان. «نۇر» قايىرىمدىلىق وتباسىلىق بالالار ۇيىندە بۇگىندە 73 بالا تاربيەلەنىپ وتىر. بۇعان دەيىن 340 جەتكىنشەكتى قاتارعا قوسقانى ءوز الدىنا. وسىناۋ مەيىرىم شۋاعى توگىلگەن وتباسى «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنىڭ وبلىستىق سىنىندا ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الىپ, 1 ملن. تەڭگە قاراجات پەن بۇكىل وتباسى مۇشەلەرىنە ارنالعان دەمالىس جولداماسىن تاعى الدى. شاڭىراقتىڭ وتاناسى تۇياق ەسحوجينا مەن وتاعاسى انۋاربەك بايسارين ەكەۋى ءوز كىندىكتەرىنەن تاراعان باقىت, ەرجان, ازامات ەسىمدى ءۇش ۇل تاربيەلەپ, ءوسىرىپ, قاتارعا قوسۋمەن قاتار اتا-انا مەيىرىمىنە شولىركەگەن, قامقورلىعىنا ءزارۋ جەتىم بالالاردى باۋىرلارىنا باسۋعا تاۋەكەل ەتكەنى كوپكە ۇلگى-ونەگە ەمەس پە؟!
تالعار اۋدانى.
«مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىندا
رايىمبەكوۆتەر اۋلەتى ەكىنشى ورىندى ەنشىلەدى
باقىت باعى
الىمعازى رايىمبەكوۆ «تاقيالى پەرىشتە» كينوفيلمى ارقىلى ەلگە ەتەنە تانىس. بۇگىندە الماتى وبلىسى, كوكسۋ اۋدانىندا تۇرادى. «اللا كوپ كورمەسىن, 10 بالادان 18 نەمەرە, 4 شوبەرە ءسۇيدىم. مىنەكي, گۇلجاۋحار ەكەۋمىزدىڭ قوسىلعانىمىزعا 56 جىل بولادى. بالالار ءوستى. ءبىر جاقسى جەرى ۇل-قىزىم اۋىرتپالىق سالعان جوق. ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورىپ ءجۇر, بىزگە دە كومەكتەسەدى» – دەيدى تاۋبەشىل قارت جاراتقاننىڭ بەرگەنىنە ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ. بالالارىنىڭ بارلىعى ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان. نارتاي, مۇسا, ەرتاي, ەلدور ەسىمدى ءتورت ۇلى توتەنشە جاعداي سالاسىندا قىزمەت ەتەدى. مۇحتار, عاليا, مايرا سۋريال جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. جانارى تەمىرجولدا كاسسير, ال گۋلۆيراسى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا كوپشىلىكپەن جۇمىس ىستەيدى. «باقىت قايدا باراسىڭ» دەگەندە, «بەرەكە-بىرلىگى بار ەلگە بارامىن» دەگەن ەمەس پە!؟ الىمعازى اتا مەن گۇلجاۋحار انا ەڭبەكپەن ەسەيگەن جاندار. ماڭدايدان اششى تەر اعىزىپ تاپقان استىڭ ءدامدى بولاتىنىن بالالارى دا جاقسى بىلەدى. بۇل جايىندا «تاعىلىم مەن تاعزىم» اتتى وتباسىلىق كىتاپتا رايىمبەكوۆ اۋلەتىنىڭ توعىزىنشى ۇلى ەلدوردىڭ «اكەم – سەڭگىر اسقارىم, انام – زەڭگىر اسپانىم» دەگەن اتا-اناسىنا سۇيىسپەنشىلىككە تولى ماقالاسىندا «اكەمنىڭ بالالىق بال داۋرەنى سۇم سوعىستىڭ باستالعان شاعىمەن بىرگە كەلىپتى. سوندىقتان ول ەڭبەككە ەرتە ارالاسىپتى. سول سوعىس اتتى تاجالدىڭ كەسىرىنەن اكەمىز ءبىر وتباسىنان جالعىز قالعان. اتا-انانىڭ ءبىرىنشى پارىزى – بالاعا جاقسى ەسىم بەرۋ.
بۇل ورايدا, توعىزىنشى بالانىڭ ەسىمى تانىمال رەجيسسەر ەلدور ورازباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى ەكەن. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇلاعاتتى وتباسىنىڭ وتاعاسى الىمعازى رايىمبەكوۆكە كوكسۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاعى بەرىلدى. الىمعازى رايىمبەكوۆتىڭ ونەرگە كەلۋى دە ءبىر حيكايا. ونى وسى جولعا جەتەلەگەن كۇرەس. ياعني, ونەردەگى باقىتىنىڭ باستاۋى – بوزكىلەم. ونىڭ جاستىق شاعىندا اۋىلشارۋاشىلىق ماماندارى اراسىندا سپورتتان جارىس ءجيى ۇيىمداستىرىلاتىن. ونداي جارىستاردا قارسىلاسىن جىقپاي قويمايتىن الىمعازى شىمكەنت وبلىسى, تەمىرلان اۋدانىندا قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆتىڭ جۇلدەسىنە ارنالعان جارىسقا قاتىسىپ, اۋىر سالماقتاعىلار اراسىندا ءبىرىنىشى ورىن الىپ, سپورت شەبەرى اتاعىن يەلەنىپ قايتادى. بىراق تۋمىسىنان قاراپايىم جىگىت وعان مالدانباي قايتادان اۋىلىنا بارىپ بۇرىنعى اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلىگى كاسىبىن جالعاستىرادى. كولىك جۇرگىزۋشى جىگىت جارىستان كەلگەن سوڭ ءشوپ شابۋ, مال ازىعىن دايىنداۋ سياقتى شارۋالارمەن ءجۇرىپ جارىسقا بارعانىن ۇمىتا باستايدى. ءبىر كۇنى كولحوز باسشىسى شاقىرىپ, جارىسقا بارعاندا نە «بۇلدىرگەنىن» سۇرايدى. باتىر اڭعال كەلەدى ەمەس پە, ساسقالاقتاعان ول: – جەڭىسكە جەتكەندىگىم ءۇشىن بەرگەندەرى مىنە, – دەپ وزىمەن كولىكتە بىرگە الىپ جۇرەتىن «حاركوۆ» دەگەن ەلەكتروۇستاراسىن ۇستەل ۇستىنە قويا سالادى. سوسىن باستىق: «تەزدەتىپ جولعا جينال, ء«ان قاناتىندا» اتتى كينوفيلمگە ىرىكتەۋگە باراسىڭ»,– دەيدى. ايتىلعان تاپسىرمانى بۇلجىتپاي ورىنداپ ۇيرەنگەن ەلگەزەك جىگىت تەز جينالىپ, كينوستۋدياعا بارادى. ءازىربايجان مامبەتوۆ: «وسى كۇنگە دەيىن قايدا جۇرگەنسىڭ؟ ناعىز قاجىمۇقاننىڭ ءوزىسىڭ عوي» دەپ بالاشا قۋانادى. مىنە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءجۇرىپ سپورتتا تانىلعان, سپورت ارقىلى كينوونەرىنە اياق باسقان الىمعازى رايىمبەكوۆتىڭ تانىمالدىعى وسىلاي باستالادى. بىراق, ول قانشا كينوعا ءتۇسىپ, تانىمالدىعى ارتقانىمەن, قالادا قالۋعا ارەكەتتەنبەيدى. ءتۇسىرىلىم بىتىسىمەن بالالارى مەن جان جارىنا تارتىپ وتىرادى. ماعان وسىنشا كۇش-قايراتتى جاراتقان بوسقا بەرمەگەن شىعار. اۋىلعا بارىپ ەگىن ەگىپ, مال-جان اسىرايىن دەيتىن كورىنەدى. «ادال ادام – اينىماس» دەگەندەي, ول اكەلىك بورىشىن نەگىزگى ورىنعا قويادى. ەگەر ول سول كەزدە ونەردىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ, جاستىقتىڭ جەلىگىنە ەلتىپ كەتە بارسا, بۇگىنگىدەي وتباسى باقىتىنا قول جەتكىزە الماس پا ەدى. كىم ءبىلسىن. قازىر گۇلجاۋحار انا ەكەۋى ۇرپاعىنىڭ وسكەنىنە كوڭىلى تولىپ, باقۋاتتى عۇمىر كەشۋدە.
كوكسۋ اۋدانى.
تالاي سايىستاردا توپ جارىپ ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىنىپ جۇرگەن سيدەحمەنوۆتەر اۋلەتى بايقاۋدا ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى.
ىنتىماق ۇيىتقىسى
بۇل اۋلەتتە دارىگەرلىك اتادان بالاعا ميراس بولىپ كەلەدى. وتباسىنىڭ قوس شىنارى, بولعان الەكساندر سيدەحمەنوۆ پەن تامارا سيدەحمەنوۆانى دا وسى قاستەرلى ماماندىق تابىستىرعان بولاتىن. سەمەي مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىن 1976 جىلى پەدياتر ماماندىعى بويىنشا ءتامامداپ, قول ۇستاسىپ تەكەلىگە كەلگەن قوس دارىگەردىڭ قالالىق اۋرۋحانادا ەڭبەك ەتىپ جاتقانىنا دا مىنە, تابانى كۇرەكتەي قىرىق جىل. جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا ولاردىڭ حالىققا قانشاما شاراپاتى ءتيدى دەسەڭىزشى. وتاعاسى الەكساندر ۆلاديميروۆيچ تەكەلى قالالىق اۋرۋحاناسىنىڭ بالالار دارىگەرى, پەدياتريا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارسا, ونىڭ جارى تامارا الەكساندروۆنا دا اتالمىش اۋرۋحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى, بالا ساۋلىعىنىڭ ساقشىسى مىندەتىن ۇزاق جىل بويىنا ابىرويمەن اتقارا ءبىلدى. ال ماقالاعا ارقاۋ ەتكەن قوس دارىگەرىمىزدىڭ تاربيەسىن كورگەن بالالارى وكسانا مەن ۆلاديمير دە اۋلەتتىڭ جولىنان تايماي, تاعدىرىن دارىگەرلىك ماماندىققا ارناعان. ەكەۋى دە بۇگىندە وسىناۋ قيىندىعى مەن قىزىعى قاتار جۇرەتىن ماماندىقتى مەڭگەرىپ, ءبىر كىسىدەي ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. وكسانا سەمەي مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەدياتريا فاكۋلتەتى دەكانىنىڭ ورىنباسارى. جاستارعا دارىگەرلىك ءبىلىم بەرە وتىرىپ, ول بولاشاق بالالار دارىگەرلەرىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدا. ال ۆلاديمير سەمەي قالاسىنداعى بۇيرەك ورتالىعىندا حيرۋرگ-ۋرولوگ, ءبىرىنشى دارەجەلى كاسىبي دارىگەر بولىپ قىزمەت اتقارۋدا. ۆلاديمير دە سەمەي مەديتسينالىق اكادەمياسىندا ءوز سالاسى بويىنشا ءدارىس بەرىپ, بولاشاق مامانداردى دايارلاۋعا كوپ ەڭبەك سىڭىرۋدە. سونداي-اق, سيدەحمەنوۆتەر اۋلەتىندە كەيىنگى بۋىننىڭ دا ادام جانىنىڭ اراشاشىسى بولۋعا قىزىعۋشىلار جوق ەمەس. دالىرەك ايتساق, نەمەرەلەرى دارىگەر بولۋدى ارمانداپ, اۋلەت تۋىن جىقپاۋدى ويلايدى ەكەن. «سيدەحمەنوۆتەردىڭ مەرەيلى وتباسىن قانداي دا بيىك قۇرمەت پەن العىسقا لايىق دەپ شىنايى ارىپتەستىك, دوستىق پەيىلمەن ايتا الامىن. ارينە, ەسەلى ەڭبەك باعالانباي قالمايدى ەمەس پە؟ بۇل وتباسىنىڭ 2009 جىلى الماتى وبلىستىق «وتباسىلىق اۋلەت» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, «لۋچشيە ليۋدي كازاحستانا» ەنتسيكلوپەدياسىنا ەنگەنىن ۇجىمىمىز ۇلكەن ماقتانىشپەن ايتا الادى. جۇرگەن جەرىمىزدە مەرەيلەنىپ ايتىپ جۇرەمىز. الەكساندر سيدەحمەنوۆ «ۇزدىك دارىگەر» بايقاۋىنىڭ دا جەڭىمپازى. بۇدان بولەك, بىرنەشە مەرەيتويلىق مەدالداردىڭ, «قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىنىڭ قۇرمەتتى يەگەرى», – دەدى تەكەلى قالالىق اۋرۋحاناسى مقك ديرەكتور – باس دارىگەرى ءلايلا تولەۋحانوۆا. وتباسىنىڭ تىرەگى, ۇجىمىنىڭ بەتكە ۇستارى الەكساندر ۆلاديميروۆيچ الماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولا ءجۇرىپ, حالىقتىڭ ريزاشىلىعىنا بولەنىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتالعان.
تەكەلى قالاسى.
ماقالالار توپتاماسىن ازىرلەگەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ
الماتى وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى نۇربول الدىباەۆ.
