كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
«تۇسەدى ولەڭ دەسە قايعى-شەرىم,
شىعادى ايقايلاسام اششى تەرىم.
باسىلماس اۋىزىمدى اشقان,
مەن ءبىر كورىك,
بارادى ىقىلاسىڭا كوڭىلىم ەرىپ»,
دەپ جىرلاپ وتكەن شال اقىننىڭ ولەڭدەرىندە ءوزى ءومىر سۇرگەن زامانداعى ادىلەتسىزدىك, تەڭسىزدىك, ادام, قوعامدىق قاتىناستار جونىندەگى كوزقاراستارى انىق كورىنەدى. اقىننىڭ شىعارمالارىنان حالىق جۇرەگىنە جول تاپقان, ەل-جۇرتىنا جاقىن پوەزيانى انىق اڭعاراسىز.
«اشۋ – دۇشپان بولعاندا,
ءنəپسى – جاۋىڭ,
اقىل – تۇرعان الدىڭدا اسقار تاۋىڭ.
جۇرەككە اشۋ كەلىپ تولعان شاقتا,
دەنەڭنىڭ بىلە الماسسىڭ اۋرۋ-ساۋىن.
ويلاساڭ مىڭ ءبىر پəلە تىلدەن تۋعان,
شەشەندەر توپ ىشىندە ءتىلدى بۋعان.
ءبىر ادام قاتەلىكپەن ءسوز سويلەسە,
جابىلىپ مىڭ ءبىر پəلە سونى قۋعان»,
دەگەن اقىننىڭ ءوز ورتاسىنداعى ادامي قارىم-قاتىناستىڭ السىرەۋىنە ادام بولمىسىنداعى جاعىمسىز قىلىقتاردىڭ اسەر ەتەتىنىن ولەڭمەن ورنەكتەي وتىرىپ جەتكىزۋى تىڭداۋشىنى بەيجاي قالدىرمايدى. اقىن ءناپسىنى جاۋ, اشۋدى دۇشپانعا تەڭەيدى. اشۋ جۇرەكتى كىرلەتەتىنىن, ورىنسىز ءسوز باسقا قيىندىق اكەلەتىنىن ايتادى. تۇسىنىكتى جايت, بىراق وسىنى اقىن كەلىستى ۇيقاسپەن, شەبەر كەستەلەنگەن ولەڭ جولدارىمەن جەتكىزگەن. سونداي-اق اقىن سابىر ساقتاۋ, تىلگە اباي بولۋ مۇسىلمانشىلىقتىڭ باستى شارتى ەكەنىن مەڭزەيدى.
جالپى, شال اقىننىڭ يسلام دىنىنەن مول حابارى بار, ءدىني ساۋاتتى, ءوزى دە وسى جولدى ومىرلىك ۇستانىم ەتكەن ادام بولعانىن تۋىندىلارىنان قيىندىقسىز بايقاۋعا
بولادى.
«يمان – قوي, اقىل – قويشى, ءنəپسى – ءبورى,
بورىگە قوي الدىرماس ەردىڭ ەرى,
تاياقتى قاتتى ۇستاپ قويشى تۇرسا,
جولاماس ەشبىر پəلە شايتان-پەرى...
جارلىعى ەكى بولماس حاق قۇدايىم,
جانىندا سەرىگى جوق تاق قۇدايىم,
جانىمدى الساڭ, قۇدايا, يمانمەن ال,
شايتاننىڭ قازاسىنان قاق, قۇدايىم». بۇل شانشىلىپ تۇسكەن شۋماقتاردان قۇدايدىڭ جالعىز ەكەنىنە, ونىڭ جارلىعى بۇلجىماي ورىندالاتىنىنا سەنىمى بەرىك, باقيعا يمانىن سەرىك ەتىپ اتتانۋدى ماقسات ەتكەن, شايتاننىڭ ازعىرۋىنان شىن ساقتانعان يماندى ادامنىڭ ءسوزى.
اقىننىڭ ولەڭدەرىنە وزەك بولعان عيبراتتى سوزدەر, فيلوسوفيالىق تەرەڭ تۇجىرىمدار, جاقسى مەن جامان, اسىل مەن جاسىق, ادام ءومىرىنىڭ قالتارىسى مەن بۇلتارىسى جونىندەگى تولعامدار جانىڭدى بايىتادى. اسىرەسە, اقىننىڭ جاستىق پەن كارىلىك, بالالىق پەن قارتتىق كەزەڭدەردى سيپاتتاعان تەرەڭ مازمۇندى پايىمدارى ادام ءومىرىنىڭ ءار بەلەسىن اينىتپاي سۋرەتتەيدى. ماسەلەن, اقىن مىنا تومەندەگى
«ون بەستەگى جاسىم-اي,
جارعا ويناعان لاقتاي,
جيىرماداعى جاسىم-اي,
كولگە بىتكەن قۇراقتاي,
وتىزداعى جاسىم-اي,
تاۋدان اققان بۇلاقتاي.
قىرىقتاعى جاسىم-اي,
قىرىمداعىعا كوز سالعان,
بايلاۋلى تۇرعان قۇر اتتاي»,
دەگەن اقىن قىرىققا دەيىنگى ءومىردى قىزۋى مول شاققا, ەلۋدى قايتا كوشكەن ەلگە, الپىستى قوڭىر سالقىن كۇنگە, جەتپىستى قاراڭعى تۇمان تۇنگە, سەكسەندى قازۋلى تۇرعان ورعا, توقساندى كورگە, ءولىم الدىنداعى ساتكە تەڭەيدى. وسىلايشا قىزىل تۇلكىدەي قىزىقتىرىپ كەلىپ, ۋاقىتى كەلگەندە قولدان سۋسىپ شىعىپ كەتەر ءومىردىڭ بايانسىزدىعىن تاپسىرلەيدى.
شال اقىننىڭ عيبراتقا تولى, شيىرشىق اتىپ تۇرعان شىعارمالارىن اقىلدىڭ كەنى دەسە بولعانداي. ادامي قاسيەت, ار-ۇجدان, نامىس جانە باسقا دا تاقىرىپتاردى قوزعاعان اقىننىڭ جاقسىلىققا ۇندەپ, جاماندىقتان جيرەنۋگە شاقىرعان ىزگى ويلارى قازاقتىڭ مۇراسى. وسىناۋ مۇرا قازاق حالقى تۇرعاندا ءمان-ماڭىزىن جويمايدى.
«...قايعى ويلاعان جىگىتتىڭ
كەڭ دۇنيەسى تارمەن تەڭ,
ۋايىمشىل ادامنىڭ
الدى تۇيىق جارمەن تەڭ,
جەتەسى جامان بوزبالا
توقسانداعى شالمەن تەڭ.
جاقسىنىڭ ايتقان اقىلى
قازۋلى سارا جولمەن تەڭ,
جامانعا ايتقان اقىلىڭ
اعىپ كەتكەن سەلمەن تەڭ...».
شال قۇلەكە ۇلى سىندى جاقسىلاردىڭ سوزىنە زەيىن قويايىق. ولاردىڭ ايتقان اقىلىن قۇر بوسقا اعىپ كەتكەن سەل ەتپەيىك.
