«19 ماۋسىمدا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ پەن قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلەتىن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك كىن حەنىڭ ەكىجاقتى كەزدەسۋىن وتكىزۋ جوسپارلانعان».
پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى دايىنداپ, گازەتىمىزدە ءار اپتانىڭ باسىندا بەرىلىپ تۇراتىن «ەلباسىنىڭ اپتالىق كەستەسى» اڭداتپاسىندا 10 ماۋسىم كۇنى وسىلاي جازىلعان ەدى. بۇگىن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك كىن حەنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى باستالادى. ساپار قارساڭىندا بەلگىلى تەلەجۋرناليست, «حابار» اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ايدوس ۇكىباەۆ وڭتۇستىك كورەيا ەلىنىڭ باسشىسىمەن سۇحباتتاسقان بولاتىن. كەشە «حابار» ارناسى ارقىلى بەرىلگەن سول اڭگىمەنى «ەگەمەن قازاقستان» وقىرماندارىنىڭ نازارىنا ۇسىنامىز.
– تاياۋ كۇندەردە ءسىز ءبىزدىڭ ەلگە ساپار جاسايسىز. ءبىزدىڭ ەل تۋرالى ءسىز نە بىلەسىز؟ قازاقستان – بەيبىتشىلىك قامداۋشى ەل, بەيبىتسۇيگىش ەل. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز قاشاندا يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەسىپ جانە قارۋسىزدانۋعا بايلانىستى كوپتەگەن باستامالار كوتەرىپ كەلەدى. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ انتييادرولىق باستامالارى تۋرالى ءسىز نە ايتار ەدىڭىز؟
– مەن سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە بولۋ مۇمكىندىگى تيگەنىنە قۋانىشتىمىن. 1991 جىلى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن تابيعي بايلىقتارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋ جولىنا تۇسە الدى. كەيىنگى كەزدە ەلدەرىڭىز ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ قارقىنىن ارتتىرۋدا. قازاقستان الەمدەگى يادرولىق قارۋدىڭ قۋاتى جاعىنان ءتورتىنشى ارسەنالىنا يە بولىپ تۇرىپ, ودان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. مەنىڭشە, قازاقستان قادامى سولتۇستىككورەيالىق يادرولىق قارۋ پروبلەماسىن رەتتەۋدە جاقسى ۇلگى بولادى. مەن قازاقستاندا كورەي ەتنوسىنىڭ ءجۇز مىڭنان استام وكىلى تۇراتىنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. ولار ۇيلەسىمدى ءومىر سۇرۋدە, مۇنىڭ ءوزى حالىقتارىمىزدىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقىنداتا تۇسەدى. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ەۋرازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى ءوزىنىڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دەپ ايقىندادى. سونىڭ اياسىندا قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ارىپتەستىك جاندانا تۇسۋدە. قازاقستان گەوگرافيالىق تۇرعىدان ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ناق كىندىگىندە ورنالاسقان. سوندىقتان دا مەن قازاقستان ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدا وزەكتى ارىپتەسكە اينالادى دەپ ءۇمىت ەتەمىن.
– قازىر قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىندا بىرنەشە ءىرى جوبالار بار. مىسالى, بالقاش جەس-ءى, كاسپي تەڭىزىندەگى جامبىل كەنىشىن يگەرۋ جانە اتىراۋ مۇناي-حيميا كەشەنىن سالۋ. ولاردىڭ ءبارى دە قۋات ءوندىرۋ سالاسىمەن بايلانىستى. ءسىز قازاقستانعا ىنتىماقتاستىقتىڭ قانداي جاڭا سالالارىن ۇسىنار ەدىڭىز؟
– ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ىرگەتاسىن بەكىتۋدە ءۇش نەگىزگى جوبا ۇلكەن ءرول اتقاردى. مەن ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىق سالالارىمىزدى كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەت دەپ سانايمىن. بۇل ورايدا, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنا سايكەس ءبىز ەل ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا بەلسەندى تۇردە سەپتەسكىمىز كەلەدى. قازاقستان ەنەرگيا رەسۋرستارىنا تاۋەلدىلىگىن ەڭسەرۋى ءۇشىن ءبىز جاڭا ەنەرگەتيكا, سونىڭ ىشىندە كۇن كوزىنىڭ قۋاتىن پايدالانۋ ىسىندە كومەك بەرەتىن بولامىز. كورەيا كومپانيالارى قۋات كوزدەرىن بىرلەسە يگەرۋدە, مۇناي-گاز كەشەنى قۇرىلىسىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى. قازاقستان ەكونوميكاسىن قوسىلعان قۇنى جوعارى ەكونوميكاعا اينالدىرۋ مىندەتى 2050 ستراتەگياسىندا جاقسى بەينەلەنگەن. ءبىز وسى ىسكە ۇلەس قوسقىمىز كەلەدى. اينالاداعى ورتانى قورعاۋ, قۇرىلىس, كولىك, ينفراقۇرىلىم, ورمان شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا سالالاردا ءبىز بەلسەندى تۇردە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي الامىز دەپ ويلايمىن. سونداي-اق, ءبىز عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋ ىسىنە بەلسەنە اتسالىسپاقپىز. اتاپ ايتقاندا, قازىر كورەي تەحنولوگيالارى ترانسفەرتىنىڭ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىرمىز.
– ءسىزدىڭ ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى يدەياڭىز جاقسى بەلگىلى. ءسىز وڭتۇستىك كورەيانىڭ, سولتۇستىك كورەيانىڭ جانە قىتايدىڭ اۆتوموبيل جانە تەمىرجولدارى جۇيەسىن ءبىرتۇتاس كولىك جۇيەسىنە بىرىكتىرۋدى ۇسىندىڭىز. نەگىزىندە بۇل قازاقستانعا دا قاتىستى, ويتكەنى ءبىز تەڭىزگە شىعار جولى جوق ەلمىز. تەمىرجول وڭتۇستىك كورەيادان شىعىپ, سولتۇستىك كورەيا جانە قىتاي, قازاقستان ارقىلى ءارى قاراي رەسەيگە ءوتىپ كەتە الار ەدى. ءبىز وزىمىزدە پرەزيدەنتىمىزدىڭ قولداۋى بويىنشا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىن سالىپ جاتىرمىز. قولىمىزدان كەلگەنشە كولىك جۇيەسىن دامىتۋدامىز. جاقىندا, 29 مامىردا استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى تاريحي قۇجاتقا قول قويىلدى. ءسىز مۇنداي بىرلەسۋگە قالاي قارايسىز؟
– مەن قازىردىڭ وزىندە ەۋرازيا قۇرلىعىنا قاتتى نازار سالىپ وتىرمىن. ەۋرازيا كورەي تۇبەگىن ەۋروپامەن بايلانىستىرادى. بۇل ءوڭىردىڭ جەرى دە ۇلكەن, بايلىعى دا ەرەسەن. سوندىقتان دا ول بولاشاقتىڭ ەڭ جاڭا جانە بارىنشا كەلەشەكتى بازارى بولىپ تابىلادى. بۇل ءوڭىر, وسى قۇرلىق سونداي-اق, كورەيانىڭ بەيبىت تۇردە قوسىلۋى مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ىرگەتاسى ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە. مەن ادامداردىڭ ءبارى ۇيلەسىمدى تۇردە ءومىر ءسۇرىپ, ىنتىماقتى ەڭبەك ەتەتىن جاڭا جىبەك جولىن قۇرۋ تۇجىرىمداماسىن جاسادىم. سونىڭ اياسىندا جىبەك جولىنىڭ ەكسپرەسىن قالىپتاستىرۋدى ۇسىندىم. بۇل ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, لوگيستيكالىق جۇيەلەردى بىرىكتىرۋ كەرەك. بۇل ەكسپرەسس وڭتۇستىك كورەيادان سولتۇستىككە, ودان كەيىن قىتايعا, قازاقستان مەن ەۋروپاعا اتتانا الادى. مۇنى تەمىرجول ارقىلى جاساۋ ءجون. قازاقستان وسى قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا ورنالاسقاندىقتان دا بۇل ىستە باسىمدىققا يە. ءبىز سىزدەرمەن وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا تىعىز ىنتىماقتاساتىن بولامىز دەپ ويلايمىن.
– ءار ەل ارقيلى مەملەكەتتەردە ءومىر سۇرەتىن وتانداستارىن قولداۋعا تىرىساتىنى بەلگىلى. قازاقستان – كوپ ۇلتتى مەملەكەت, ءبىز تاۋەلسىزدىككە يە بولعان 90-شى جىلداردىڭ باسىندا كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا كوشپەك بولدى. كورەيلەر اراسىندا ونداي ۇدەرىس بايقالعان جوق. بىزدەگى كورەيلەر شوعىرلانا تۇرعان كۇيىندە تۇرىپ جاتىر. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ءوز قانداستارىنا قاتىستى ۇستاناتىن ساياساتى قانداي؟
– ەڭ الدىمەن مەن سىزدەردىڭ ەلگە كوشىرىلگەن كورەي ۇلتىنىڭ وكىلدەرىن ەرەكشە قوناقجايلىلىقپەن قارسى العاندارىڭىز ءۇشىن قازاقستان حالقىنا جانە ۇكىمەتىنە العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. سوندىقتان دا ولار سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە جەمىستى جۇمىس ىستەي الدى. ءبىزدىڭ شەتەلدەگى كورەيلەرگە قاتىستى ساياساتىمىزدىڭ نەگىزگى ءۇش ماقساتى بار. ءبىرىنشى ماقساتىمىز – ولاردى وزدەرى تۇرىپ جاتقان ەلدەر قوعامىنىڭ ۇلگىلى مۇشەلەرى بولۋىن قولداۋ. ەكىنشى ماقساتىمىز – ولاردىڭ كورەي حالقىنىڭ وكىلدەرى رەتىندەگى بىردەيلىگىن ساقتاۋىن قولداۋ. ءۇشىنشى ماقساتىمىز – كورەيا مەن شەتەلدىك قانداستارىمىزدىڭ قوعامدارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ. ءبىز بۇل ساياساتتى ولار تۇرىپ جاتقان ءار ەل مەن ءار ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزەمىز. قازاقستان كورەيلەرى وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىمەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق بايلانىسىن قاتتى ءۇزىپ العان. وسىعان وراي, ءبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز ولاردىڭ ومىرىنە بولەكشە كوڭىل بولەدى. بۇل ىڭعايدا 2010 جىلدان باستاپ كورەيا ۇكىمەتى, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا وڭىرلەردە اۋىل شارۋاشىلىعى ورتالىقتارىن قۇرا وتىرىپ, قانداستارىمىزدى قولداۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا. مۇنداي ىنتىماقتاستىقتى قازاقستاندا دا كەڭەيتۋ جوسپارىمىزدا. سونداي-اق, مەكتەپتەگى كورەي وقۋشىلارىنا ستيپەنديالار بەرۋ, ءارتۇرلى سالالاردا, ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردا تاعىلىمدامالاردان وتكىزۋ باعدارلامالارى بار.
– سىزگە, بالكىم, بۇل ساۋالدى ءجيى قوياتىن بولار, دەگەنمەن مەن دە سولتۇستىك كورەيامەن قارىم-قاتىناستارىڭىز تۋرالى سۇراماي وتە الار ەمەسپىن. ءىس جۇزىندە وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتە ءبىر ۇلت ءومىر سۇرەدى. قازىرگى جاعدايدا كورەي تۇبەگىندە بىرىگۋدىڭ جۇزەگە اسىپ, ءبىر مەملەكەتتىڭ بولۋى قانشالىقتى مۇمكىن؟
– ءسىز ايتقانداي, ءبىر ۇلت ەكى بولىككە بولىنگەن. ازىرگە ءبىز شيەلەنىستەر مەن داۋ-جانجالدار جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. يادرولىق ارانداتۋشىلىق پەن سوعىس قاتەرى ساقتالىپ وتىر. ءبىز مۇنداي احۋالدى مىندەتتى تۇردە جويۋعا ءتيىسپىز. ءبىز تاياۋ بولاشاقتا حالىقتىڭ بىرىگۋىنە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. كورەي تۇبەگى سولتۇستىك بولىگىنىڭ تۇرعىندارى كەدەيشىلىك پەن جوقشىلىقتا ءومىر سۇرۋدە, وسى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ بىرىگۋگە اسىعۋىمىز قاجەت. بىراق, كىم دايىندالسا, بولاشاقتىڭ قوجاسى دا سول دەگەن ءسوز بار. سوندىقتان ءبىز ساتىلاپ العا باسۋدامىز, كورەي تۇبەگىنىڭ بەيبىت جولمەن بىرىگۋىنە دايىندالۋدامىز. مەن سولتۇستىككورەيالىق بيلىككە ءۇش ۇسىنىس جاسادىم. ول ەكى كورەيا تۇرعىندارىنىڭ گۋمانيتارلىق پروبلەمالارىن رەتتەۋ, سولتۇستىكتەگىلەردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ, ءبىر حالىقتىڭ ۇقساستىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جانە مادەني بايلانىستاردى ۇلعايتۋ. مەن سونداي-اق, قازاقستان قادامدارىنىڭ سولتۇستىك كورەيا ءۇشىن جاقسى ۇلگى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇرىن ءسىزدىڭ رەسپۋبليكا مىڭداعان يادرولىق قارۋ-جاراقتىڭ يەسى بولدى. بىراق سىزدەر ودان دەربەس جانە ەرىكتى تۇردە باس تارتتىڭىزدار جانە ونىڭ ورنىنا اقش, رەسەي جانە ۇلىبريتانيا تاراپىنان كەڭ اۋقىمدى ەكونوميكالىق قولداۋ مەن قاۋىپسىزدىككە كەپىلدىك الدىڭىزدار. وسىنىڭ نەگىزىندە سىزدەر وراسان, جەدەل ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزدىڭىزدەر, قازىر سىزدەر ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ەل بولىپ تابىلاسىزدار. مەن سولتۇستىك كورەيا قازاقستاننىڭ ءىس-قيمىلدارىنا, سىزدەردىڭ قانداي قادامدار جاساعاندارىڭىزعا جانە وسىنداي ۇلكەن دامۋعا قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىنا نازار سالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. مەن سولتۇستىك كورەيانىڭ ءوزى ءۇشىن ەڭ دۇرىس جولدى تاڭدايتىنىنا جانە وسى الەمنىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندە حالىقارالىق قوعامداستىققا قوسىلاتىنىنا بارىنشا ۇمىتتەنەمىن.
– ءسىزدىڭ پرەزيدەنت لاۋازىمىندا بولعانىڭىزعا ءبىر جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. ءسىز وڭتۇستىك كورەيانىڭ تۇڭعىش ايەل باسشىسى بولىپ تابىلاسىز. ءسىز بۇل لاۋازىمعا قانداي كوزقاراستا بولدىڭىز؟ ءبىر كەزدەرى ءسىز ەلدىڭ ءبىرىنشى حانىمى بولدىڭىز, اكەڭىز پاك چون حي مىرزا مەملەكەت باسقارۋدا سىزگە قانداي دا ءبىر كەڭەستەر بەردى مە جانە اكەنىڭ قانداي وسيەتىن ءسىز وسى كۇنگە دەيىن ۇستانىپ كەلەسىز؟
– جاسىمدا, ءوز اتا-انالارىمدى كورگەن شاقتا مەن پرەزيدەنتتىك لاۋازىم بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا شەكسىز جاۋاپكەرشىلىكتە بولىپ تابىلادى دەپ ويلايتىنمىن. پرەزيدەنتتىڭ جۇمىسى – ول 24 ساعات بويعى الاڭداۋشىلىق پەن قامقورلىق. مەن پرەزيدەنتتىڭ ەرەكشە ادالدىقپەن جانە قاجىرلىلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس ەكەنىن اكە ۇلگىسى ارقىلى ءتۇسىندىم. بۇرىن مەنىڭ اكەم, وپپوزيتسيالىق پارتيالار تاراپىنان بولعان ەلەۋلى قارسىلىقتارعا قاراماستان, سەۋل-پۋسان جۇردەك اۆتوجولى مەن پۋان بولات قۇيۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى سياقتى مەملەكەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىردى. بولاشاققا باعىتتالعان ەرەكشە كورەگەندىكپەن ول عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىنا, سونىڭ ىشىندە كورەي عىلىمي-تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى قۇرىلىسىنا قارجى سالۋدان ايانعان جوق. مەن ونىڭ سەنىمى مەن كورەگەندىگى مەن ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن ومىردە جانە ءوز مىندەتتەرىمدى ورىنداۋدا باستى نۇسقاۋلىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى دەپ ويلايمىن.
– قالاي دەگەندە دە قازاقستان مەن كورەيا شىعىس ەلدەرى. ءتىپتى, مەنىڭ ەلىمدە دە ايەلدىڭ جولى جىڭىشكە دەگەن ءسوز بار. دەگەنمەن دە ءسىز ءوز ۇلگىڭىزبەن ايەلدەردىڭ, ءتىپتى, شىعىس ەلدەرىندە دە وسىنداي ۇلكەن بيىكتىكتەرگە قول جەتكىزە الاتىنىن دالەلدەپ شىقتىڭىز. قازاقستانداعى نازىك جاندىلار وكىلدەرىنە تابىسقا جەتۋدە قانداي كەڭەستەر بەرە الار ەدىڭىز؟ جالپى, ءوز كەستەڭىز تۋرالى, ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, جۇمىستاعى 24 ساعات تۋرالى ايتىپ بەرە الاسىز با؟ سىزدە جالپى بوس ۋاقىت بولا ما؟
– ءبىز ۇلتتىق باسەكەلەستىك مەملەكەتتىڭ ايەلدەر الەۋەتىن قانشالىقتى اشا الۋىنا بايلانىستى بولاتىن ۋاقىتتا, داۋىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ءبىز كوپتەگەن دامىعان ەلدەردىڭ مىسالدارىن كورىپ ءجۇرمىز. وندا ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋ ۇلەسى 60 پايىزدان اسىپ تۇسەدى. بۇل ەل دامۋىنىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالىپ وتىر. مەن, تۇڭعىش ايەل – پرەزيدەنت رەتىندە ايەلدەر الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن قاجەت دەگەندەردىڭ ءبارىن جاسايمىن. مەنىڭ كەستەمە كەلسەك, مەن وسى لاۋازىمدا جىلدان استام ۋاقىت جۇمىس ىستەپ كەلەمىن جانە ۇنەمى ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە ءجۇرىپ, كورەيا حالقىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن قاناعاتتاندىرۋعا اسىعامىن. مەنىڭ كەستەم ايتارلىقتاي تىعىز جانە شىنىمدى ايتسام, وسى ساتكە دەيىن مەن نە ىستەيمىن, قاشان مەنىڭ بوس ۋاقىتىم بولادى دەپ ەشقاشان ويلاماپپىن. دەگەنمەن, بەلگىلەنگەن ءىستى ورىنداۋدىڭ ءساتى تۇسكەندە ول ماعان ۇلكەن قۋانىش اكەلەدى جانە سوندىقتان دا مەن ازىرگە ءوزىمنىڭ دەمالىس كۇندەرى نە ىستەيتىندىگىم تۋرالى ويلاعان ەمەسپىن.
– ەندى سوڭعى سۇراق, ءسىز ءوز اكەڭىزدى, ونىڭ رەفورماسىن ەسكە الدىڭىز. الەم 90-شى جىلداردان كەيىن كورەيا تاڭعاجايىبى تۋرالى, ەكونوميكالىق تاڭعاجايىپ تۋرالى ايتا باستادى, ءتىپتى, حانگان وزەنىندە دە تاڭعاجايىپ بار. ءبىز بىلەتىندەي, كورەيادا پايدالى قازبالاردىڭ مول قورى بار. دەيتۇرعانمەن, كورەيادا ءارتۇرلى رەفورمالار جۇرگىزىلۋدە, وسى رەفورمالاردى, وسى تاڭعاجايىپتى العا باستىرۋعا ءسىز قالاي قول جەتكىزدىڭىز. جالپى, وڭتۇستىككورەيالىق ەكونوميكالىق تاڭعاجايىپتىڭ قۇپياسى نەدە؟
– بۇل قۇپيانىڭ 3 قۇرامداسى بار. بىرىنشىدەن, بىلىمگە دەگەن ۇلكەن ۇمتىلىس. كورەي اتا-انالارى ءوز كەدەيشىلىگىنىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىلمەگەنىن بارىنشا قالايدى. سوندىقتان ءوز بالالارىنا ءبىلىم بەرۋگە تىرىسادى جانە ول ەلدىڭ ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋى ءۇشىن داۋلەتتى ىرگەتاسقا اينالدى. ەكىنشىدەن, ءبىز اشىق نارىق ەكونوميكاسى جۇيەسىن قابىلدادىق, وندا قانشالىقتى تەگەۋرىندىلىكپەن ەڭبەك ەتسەڭ, سونشالىقتى جاقسى ءومىر سۇرە الاسىڭ. ءبىز ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بارلىق ساتىلارىن تەز ءجۇرىپ وتتىك جانە الەمدىك جۇيەگە بەيىمدەلىپ, بۇكىل وزىق تەحنولوگيالار مەن نوۋ-حاۋدى وزىمىزگە الدىق. ءۇشىنشى, ول باسشىلاردىڭ ۇلى كوشباسشىلىعى, سونداي-اق, كورەي حالقىنىڭ جۇمىلعان كۇشى. ءبىز ستراتەگيالار مەن باعدارلامالاردى, سونىڭ ىشىندە, 5 جىلدىق ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى مەن «جاڭا كۇش» دەپ اتالاتىن قوزعالىستى, سونداي-اق, قالالاردى كوگالداندىرۋ جونىندەگى جوبانى تابىستى جۇزەگە اسىردىق. بۇعان كورەي حالقىنىڭ دامۋعا دەگەن زور ۇمتىلىسىن قوسۋ قاجەت. ءبىز «كەلىڭىزدەر, ءبىز دە جاقسى ءومىر سۇرەيىك» دەدىك جانە تابىسقا قول جەتكىزدىك.
– پاك كىن حە حانىم, اڭگىمەڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راحمەت.
– تاياۋ كۇندەردە ءسىز ءبىزدىڭ ەلگە ساپار جاسايسىز. ءبىزدىڭ ەل تۋرالى ءسىز نە بىلەسىز؟ قازاقستان – بەيبىتشىلىك قامداۋشى ەل, بەيبىتسۇيگىش ەل. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز قاشاندا يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەسىپ جانە قارۋسىزدانۋعا بايلانىستى كوپتەگەن باستامالار كوتەرىپ كەلەدى. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ انتييادرولىق باستامالارى تۋرالى ءسىز نە ايتار ەدىڭىز؟
– مەن سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە بولۋ مۇمكىندىگى تيگەنىنە قۋانىشتىمىن. 1991 جىلى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن تابيعي بايلىقتارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋ جولىنا تۇسە الدى. كەيىنگى كەزدە ەلدەرىڭىز ونەركاسىپتى ءارتاراپتاندىرۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ, ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ قارقىنىن ارتتىرۋدا. قازاقستان الەمدەگى يادرولىق قارۋدىڭ قۋاتى جاعىنان ءتورتىنشى ارسەنالىنا يە بولىپ تۇرىپ, ودان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. مەنىڭشە, قازاقستان قادامى سولتۇستىككورەيالىق يادرولىق قارۋ پروبلەماسىن رەتتەۋدە جاقسى ۇلگى بولادى. مەن قازاقستاندا كورەي ەتنوسىنىڭ ءجۇز مىڭنان استام وكىلى تۇراتىنىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. ولار ۇيلەسىمدى ءومىر سۇرۋدە, مۇنىڭ ءوزى حالىقتارىمىزدىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقىنداتا تۇسەدى. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ەۋرازيا ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى ءوزىنىڭ ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دەپ ايقىندادى. سونىڭ اياسىندا قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ارىپتەستىك جاندانا تۇسۋدە. قازاقستان گەوگرافيالىق تۇرعىدان ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ناق كىندىگىندە ورنالاسقان. سوندىقتان دا مەن قازاقستان ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدا وزەكتى ارىپتەسكە اينالادى دەپ ءۇمىت ەتەمىن.
– قازىر قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىندا بىرنەشە ءىرى جوبالار بار. مىسالى, بالقاش جەس-ءى, كاسپي تەڭىزىندەگى جامبىل كەنىشىن يگەرۋ جانە اتىراۋ مۇناي-حيميا كەشەنىن سالۋ. ولاردىڭ ءبارى دە قۋات ءوندىرۋ سالاسىمەن بايلانىستى. ءسىز قازاقستانعا ىنتىماقتاستىقتىڭ قانداي جاڭا سالالارىن ۇسىنار ەدىڭىز؟
– ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ىرگەتاسىن بەكىتۋدە ءۇش نەگىزگى جوبا ۇلكەن ءرول اتقاردى. مەن ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىق سالالارىمىزدى كەڭەيتە ءتۇسۋ قاجەت دەپ سانايمىن. بۇل ورايدا, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىنا سايكەس ءبىز ەل ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا بەلسەندى تۇردە سەپتەسكىمىز كەلەدى. قازاقستان ەنەرگيا رەسۋرستارىنا تاۋەلدىلىگىن ەڭسەرۋى ءۇشىن ءبىز جاڭا ەنەرگەتيكا, سونىڭ ىشىندە كۇن كوزىنىڭ قۋاتىن پايدالانۋ ىسىندە كومەك بەرەتىن بولامىز. كورەيا كومپانيالارى قۋات كوزدەرىن بىرلەسە يگەرۋدە, مۇناي-گاز كەشەنى قۇرىلىسىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە مۇددەلى. قازاقستان ەكونوميكاسىن قوسىلعان قۇنى جوعارى ەكونوميكاعا اينالدىرۋ مىندەتى 2050 ستراتەگياسىندا جاقسى بەينەلەنگەن. ءبىز وسى ىسكە ۇلەس قوسقىمىز كەلەدى. اينالاداعى ورتانى قورعاۋ, قۇرىلىس, كولىك, ينفراقۇرىلىم, ورمان شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا سالالاردا ءبىز بەلسەندى تۇردە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي الامىز دەپ ويلايمىن. سونداي-اق, ءبىز عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋ ىسىنە بەلسەنە اتسالىسپاقپىز. اتاپ ايتقاندا, قازىر كورەي تەحنولوگيالارى ترانسفەرتىنىڭ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتىرمىز.
– ءسىزدىڭ ۇلى جىبەك جولىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى يدەياڭىز جاقسى بەلگىلى. ءسىز وڭتۇستىك كورەيانىڭ, سولتۇستىك كورەيانىڭ جانە قىتايدىڭ اۆتوموبيل جانە تەمىرجولدارى جۇيەسىن ءبىرتۇتاس كولىك جۇيەسىنە بىرىكتىرۋدى ۇسىندىڭىز. نەگىزىندە بۇل قازاقستانعا دا قاتىستى, ويتكەنى ءبىز تەڭىزگە شىعار جولى جوق ەلمىز. تەمىرجول وڭتۇستىك كورەيادان شىعىپ, سولتۇستىك كورەيا جانە قىتاي, قازاقستان ارقىلى ءارى قاراي رەسەيگە ءوتىپ كەتە الار ەدى. ءبىز وزىمىزدە پرەزيدەنتىمىزدىڭ قولداۋى بويىنشا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىن سالىپ جاتىرمىز. قولىمىزدان كەلگەنشە كولىك جۇيەسىن دامىتۋدامىز. جاقىندا, 29 مامىردا استانادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ جونىندەگى تاريحي قۇجاتقا قول قويىلدى. ءسىز مۇنداي بىرلەسۋگە قالاي قارايسىز؟
– مەن قازىردىڭ وزىندە ەۋرازيا قۇرلىعىنا قاتتى نازار سالىپ وتىرمىن. ەۋرازيا كورەي تۇبەگىن ەۋروپامەن بايلانىستىرادى. بۇل ءوڭىردىڭ جەرى دە ۇلكەن, بايلىعى دا ەرەسەن. سوندىقتان دا ول بولاشاقتىڭ ەڭ جاڭا جانە بارىنشا كەلەشەكتى بازارى بولىپ تابىلادى. بۇل ءوڭىر, وسى قۇرلىق سونداي-اق, كورەيانىڭ بەيبىت تۇردە قوسىلۋى مەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ىرگەتاسى ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە. مەن ادامداردىڭ ءبارى ۇيلەسىمدى تۇردە ءومىر ءسۇرىپ, ىنتىماقتى ەڭبەك ەتەتىن جاڭا جىبەك جولىن قۇرۋ تۇجىرىمداماسىن جاسادىم. سونىڭ اياسىندا جىبەك جولىنىڭ ەكسپرەسىن قالىپتاستىرۋدى ۇسىندىم. بۇل ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, لوگيستيكالىق جۇيەلەردى بىرىكتىرۋ كەرەك. بۇل ەكسپرەسس وڭتۇستىك كورەيادان سولتۇستىككە, ودان كەيىن قىتايعا, قازاقستان مەن ەۋروپاعا اتتانا الادى. مۇنى تەمىرجول ارقىلى جاساۋ ءجون. قازاقستان وسى قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا ورنالاسقاندىقتان دا بۇل ىستە باسىمدىققا يە. ءبىز سىزدەرمەن وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا تىعىز ىنتىماقتاساتىن بولامىز دەپ ويلايمىن.
– ءار ەل ارقيلى مەملەكەتتەردە ءومىر سۇرەتىن وتانداستارىن قولداۋعا تىرىساتىنى بەلگىلى. قازاقستان – كوپ ۇلتتى مەملەكەت, ءبىز تاۋەلسىزدىككە يە بولعان 90-شى جىلداردىڭ باسىندا كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرى وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا كوشپەك بولدى. كورەيلەر اراسىندا ونداي ۇدەرىس بايقالعان جوق. بىزدەگى كورەيلەر شوعىرلانا تۇرعان كۇيىندە تۇرىپ جاتىر. كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ءوز قانداستارىنا قاتىستى ۇستاناتىن ساياساتى قانداي؟
– ەڭ الدىمەن مەن سىزدەردىڭ ەلگە كوشىرىلگەن كورەي ۇلتىنىڭ وكىلدەرىن ەرەكشە قوناقجايلىلىقپەن قارسى العاندارىڭىز ءۇشىن قازاقستان حالقىنا جانە ۇكىمەتىنە العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. سوندىقتان دا ولار سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە جەمىستى جۇمىس ىستەي الدى. ءبىزدىڭ شەتەلدەگى كورەيلەرگە قاتىستى ساياساتىمىزدىڭ نەگىزگى ءۇش ماقساتى بار. ءبىرىنشى ماقساتىمىز – ولاردى وزدەرى تۇرىپ جاتقان ەلدەر قوعامىنىڭ ۇلگىلى مۇشەلەرى بولۋىن قولداۋ. ەكىنشى ماقساتىمىز – ولاردىڭ كورەي حالقىنىڭ وكىلدەرى رەتىندەگى بىردەيلىگىن ساقتاۋىن قولداۋ. ءۇشىنشى ماقساتىمىز – كورەيا مەن شەتەلدىك قانداستارىمىزدىڭ قوعامدارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ. ءبىز بۇل ساياساتتى ولار تۇرىپ جاتقان ءار ەل مەن ءار ءوڭىردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزەمىز. قازاقستان كورەيلەرى وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىمەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق بايلانىسىن قاتتى ءۇزىپ العان. وسىعان وراي, ءبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز ولاردىڭ ومىرىنە بولەكشە كوڭىل بولەدى. بۇل ىڭعايدا 2010 جىلدان باستاپ كورەيا ۇكىمەتى, اسىرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا وڭىرلەردە اۋىل شارۋاشىلىعى ورتالىقتارىن قۇرا وتىرىپ, قانداستارىمىزدى قولداۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا. مۇنداي ىنتىماقتاستىقتى قازاقستاندا دا كەڭەيتۋ جوسپارىمىزدا. سونداي-اق, مەكتەپتەگى كورەي وقۋشىلارىنا ستيپەنديالار بەرۋ, ءارتۇرلى سالالاردا, ونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردا تاعىلىمدامالاردان وتكىزۋ باعدارلامالارى بار.
– سىزگە, بالكىم, بۇل ساۋالدى ءجيى قوياتىن بولار, دەگەنمەن مەن دە سولتۇستىك كورەيامەن قارىم-قاتىناستارىڭىز تۋرالى سۇراماي وتە الار ەمەسپىن. ءىس جۇزىندە وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتە ءبىر ۇلت ءومىر سۇرەدى. قازىرگى جاعدايدا كورەي تۇبەگىندە بىرىگۋدىڭ جۇزەگە اسىپ, ءبىر مەملەكەتتىڭ بولۋى قانشالىقتى مۇمكىن؟
– ءسىز ايتقانداي, ءبىر ۇلت ەكى بولىككە بولىنگەن. ازىرگە ءبىز شيەلەنىستەر مەن داۋ-جانجالدار جاعدايىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. يادرولىق ارانداتۋشىلىق پەن سوعىس قاتەرى ساقتالىپ وتىر. ءبىز مۇنداي احۋالدى مىندەتتى تۇردە جويۋعا ءتيىسپىز. ءبىز تاياۋ بولاشاقتا حالىقتىڭ بىرىگۋىنە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. كورەي تۇبەگى سولتۇستىك بولىگىنىڭ تۇرعىندارى كەدەيشىلىك پەن جوقشىلىقتا ءومىر سۇرۋدە, وسى احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدىڭ بىرىگۋگە اسىعۋىمىز قاجەت. بىراق, كىم دايىندالسا, بولاشاقتىڭ قوجاسى دا سول دەگەن ءسوز بار. سوندىقتان ءبىز ساتىلاپ العا باسۋدامىز, كورەي تۇبەگىنىڭ بەيبىت جولمەن بىرىگۋىنە دايىندالۋدامىز. مەن سولتۇستىككورەيالىق بيلىككە ءۇش ۇسىنىس جاسادىم. ول ەكى كورەيا تۇرعىندارىنىڭ گۋمانيتارلىق پروبلەمالارىن رەتتەۋ, سولتۇستىكتەگىلەردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ, ءبىر حالىقتىڭ ۇقساستىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جانە مادەني بايلانىستاردى ۇلعايتۋ. مەن سونداي-اق, قازاقستان قادامدارىنىڭ سولتۇستىك كورەيا ءۇشىن جاقسى ۇلگى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. بۇرىن ءسىزدىڭ رەسپۋبليكا مىڭداعان يادرولىق قارۋ-جاراقتىڭ يەسى بولدى. بىراق سىزدەر ودان دەربەس جانە ەرىكتى تۇردە باس تارتتىڭىزدار جانە ونىڭ ورنىنا اقش, رەسەي جانە ۇلىبريتانيا تاراپىنان كەڭ اۋقىمدى ەكونوميكالىق قولداۋ مەن قاۋىپسىزدىككە كەپىلدىك الدىڭىزدار. وسىنىڭ نەگىزىندە سىزدەر وراسان, جەدەل ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزدىڭىزدەر, قازىر سىزدەر ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ەل بولىپ تابىلاسىزدار. مەن سولتۇستىك كورەيا قازاقستاننىڭ ءىس-قيمىلدارىنا, سىزدەردىڭ قانداي قادامدار جاساعاندارىڭىزعا جانە وسىنداي ۇلكەن دامۋعا قالاي قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعىنا نازار سالۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. مەن سولتۇستىك كورەيانىڭ ءوزى ءۇشىن ەڭ دۇرىس جولدى تاڭدايتىنىنا جانە وسى الەمنىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندە حالىقارالىق قوعامداستىققا قوسىلاتىنىنا بارىنشا ۇمىتتەنەمىن.
– ءسىزدىڭ پرەزيدەنت لاۋازىمىندا بولعانىڭىزعا ءبىر جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. ءسىز وڭتۇستىك كورەيانىڭ تۇڭعىش ايەل باسشىسى بولىپ تابىلاسىز. ءسىز بۇل لاۋازىمعا قانداي كوزقاراستا بولدىڭىز؟ ءبىر كەزدەرى ءسىز ەلدىڭ ءبىرىنشى حانىمى بولدىڭىز, اكەڭىز پاك چون حي مىرزا مەملەكەت باسقارۋدا سىزگە قانداي دا ءبىر كەڭەستەر بەردى مە جانە اكەنىڭ قانداي وسيەتىن ءسىز وسى كۇنگە دەيىن ۇستانىپ كەلەسىز؟
– جاسىمدا, ءوز اتا-انالارىمدى كورگەن شاقتا مەن پرەزيدەنتتىك لاۋازىم بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا شەكسىز جاۋاپكەرشىلىكتە بولىپ تابىلادى دەپ ويلايتىنمىن. پرەزيدەنتتىڭ جۇمىسى – ول 24 ساعات بويعى الاڭداۋشىلىق پەن قامقورلىق. مەن پرەزيدەنتتىڭ ەرەكشە ادالدىقپەن جانە قاجىرلىلىقپەن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس ەكەنىن اكە ۇلگىسى ارقىلى ءتۇسىندىم. بۇرىن مەنىڭ اكەم, وپپوزيتسيالىق پارتيالار تاراپىنان بولعان ەلەۋلى قارسىلىقتارعا قاراماستان, سەۋل-پۋسان جۇردەك اۆتوجولى مەن پۋان بولات قۇيۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى سياقتى مەملەكەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىردى. بولاشاققا باعىتتالعان ەرەكشە كورەگەندىكپەن ول عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىنا, سونىڭ ىشىندە كورەي عىلىمي-تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى قۇرىلىسىنا قارجى سالۋدان ايانعان جوق. مەن ونىڭ سەنىمى مەن كورەگەندىگى مەن ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن ومىردە جانە ءوز مىندەتتەرىمدى ورىنداۋدا باستى نۇسقاۋلىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى دەپ ويلايمىن.
– قالاي دەگەندە دە قازاقستان مەن كورەيا شىعىس ەلدەرى. ءتىپتى, مەنىڭ ەلىمدە دە ايەلدىڭ جولى جىڭىشكە دەگەن ءسوز بار. دەگەنمەن دە ءسىز ءوز ۇلگىڭىزبەن ايەلدەردىڭ, ءتىپتى, شىعىس ەلدەرىندە دە وسىنداي ۇلكەن بيىكتىكتەرگە قول جەتكىزە الاتىنىن دالەلدەپ شىقتىڭىز. قازاقستانداعى نازىك جاندىلار وكىلدەرىنە تابىسقا جەتۋدە قانداي كەڭەستەر بەرە الار ەدىڭىز؟ جالپى, ءوز كەستەڭىز تۋرالى, ءوزىڭىز ايتىپ وتكەندەي, جۇمىستاعى 24 ساعات تۋرالى ايتىپ بەرە الاسىز با؟ سىزدە جالپى بوس ۋاقىت بولا ما؟
– ءبىز ۇلتتىق باسەكەلەستىك مەملەكەتتىڭ ايەلدەر الەۋەتىن قانشالىقتى اشا الۋىنا بايلانىستى بولاتىن ۋاقىتتا, داۋىردە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ءبىز كوپتەگەن دامىعان ەلدەردىڭ مىسالدارىن كورىپ ءجۇرمىز. وندا ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋ ۇلەسى 60 پايىزدان اسىپ تۇسەدى. بۇل ەل دامۋىنىڭ شەشۋشى فاكتورىنا اينالىپ وتىر. مەن, تۇڭعىش ايەل – پرەزيدەنت رەتىندە ايەلدەر الەۋەتىن اشۋ ءۇشىن قاجەت دەگەندەردىڭ ءبارىن جاسايمىن. مەنىڭ كەستەمە كەلسەك, مەن وسى لاۋازىمدا جىلدان استام ۋاقىت جۇمىس ىستەپ كەلەمىن جانە ۇنەمى ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە ءجۇرىپ, كورەيا حالقىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىن قاناعاتتاندىرۋعا اسىعامىن. مەنىڭ كەستەم ايتارلىقتاي تىعىز جانە شىنىمدى ايتسام, وسى ساتكە دەيىن مەن نە ىستەيمىن, قاشان مەنىڭ بوس ۋاقىتىم بولادى دەپ ەشقاشان ويلاماپپىن. دەگەنمەن, بەلگىلەنگەن ءىستى ورىنداۋدىڭ ءساتى تۇسكەندە ول ماعان ۇلكەن قۋانىش اكەلەدى جانە سوندىقتان دا مەن ازىرگە ءوزىمنىڭ دەمالىس كۇندەرى نە ىستەيتىندىگىم تۋرالى ويلاعان ەمەسپىن.
– ەندى سوڭعى سۇراق, ءسىز ءوز اكەڭىزدى, ونىڭ رەفورماسىن ەسكە الدىڭىز. الەم 90-شى جىلداردان كەيىن كورەيا تاڭعاجايىبى تۋرالى, ەكونوميكالىق تاڭعاجايىپ تۋرالى ايتا باستادى, ءتىپتى, حانگان وزەنىندە دە تاڭعاجايىپ بار. ءبىز بىلەتىندەي, كورەيادا پايدالى قازبالاردىڭ مول قورى بار. دەيتۇرعانمەن, كورەيادا ءارتۇرلى رەفورمالار جۇرگىزىلۋدە, وسى رەفورمالاردى, وسى تاڭعاجايىپتى العا باستىرۋعا ءسىز قالاي قول جەتكىزدىڭىز. جالپى, وڭتۇستىككورەيالىق ەكونوميكالىق تاڭعاجايىپتىڭ قۇپياسى نەدە؟
– بۇل قۇپيانىڭ 3 قۇرامداسى بار. بىرىنشىدەن, بىلىمگە دەگەن ۇلكەن ۇمتىلىس. كورەي اتا-انالارى ءوز كەدەيشىلىگىنىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرىلمەگەنىن بارىنشا قالايدى. سوندىقتان ءوز بالالارىنا ءبىلىم بەرۋگە تىرىسادى جانە ول ەلدىڭ ەكونوميكالىق وسىمگە قول جەتكىزۋى ءۇشىن داۋلەتتى ىرگەتاسقا اينالدى. ەكىنشىدەن, ءبىز اشىق نارىق ەكونوميكاسى جۇيەسىن قابىلدادىق, وندا قانشالىقتى تەگەۋرىندىلىكپەن ەڭبەك ەتسەڭ, سونشالىقتى جاقسى ءومىر سۇرە الاسىڭ. ءبىز ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بارلىق ساتىلارىن تەز ءجۇرىپ وتتىك جانە الەمدىك جۇيەگە بەيىمدەلىپ, بۇكىل وزىق تەحنولوگيالار مەن نوۋ-حاۋدى وزىمىزگە الدىق. ءۇشىنشى, ول باسشىلاردىڭ ۇلى كوشباسشىلىعى, سونداي-اق, كورەي حالقىنىڭ جۇمىلعان كۇشى. ءبىز ستراتەگيالار مەن باعدارلامالاردى, سونىڭ ىشىندە, 5 جىلدىق ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى مەن «جاڭا كۇش» دەپ اتالاتىن قوزعالىستى, سونداي-اق, قالالاردى كوگالداندىرۋ جونىندەگى جوبانى تابىستى جۇزەگە اسىردىق. بۇعان كورەي حالقىنىڭ دامۋعا دەگەن زور ۇمتىلىسىن قوسۋ قاجەت. ءبىز «كەلىڭىزدەر, ءبىز دە جاقسى ءومىر سۇرەيىك» دەدىك جانە تابىسقا قول جەتكىزدىك.
– پاك كىن حە حانىم, اڭگىمەڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راحمەت.
