ەل امان بولسىن, ەل ءۇشىن تۋعان ەر امان بولسىن!
ءبىر بۇل عانا ما؟! ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى مەن ەرلىگىنىڭ ارقاسىندا ءتول تەڭگەمىزدى دەر كەزىندە جاساپ, اي سايىن ءوسىپ, كۇن سايىن قۇلپىرىپ كەلە جاتقان استانا سىندى جاس تا جاسامپاز قالا سالىپ, ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزىپ, استانا دەكلاراتسياسىن قابىلداپ, ت.ب. تولىپ جاتقان تاريحي ۇلى ىستەردى جۇزەگە اسىرىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 22 جىلىندا عاسىر جۇگىن ەركىن كوتەرىپ كەتتىك. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ءوز سوزىمەن ايتساق: «قازاق ەلى وتكەن 22 جىلدا قىرۋار ءىس تىندىردى. ءبىز ۇلگىلى دامۋدىڭ وزىندىك مودەلىن قالىپتاستىردىق. ءاربىر وتانداسىمىزدىڭ جۇرەگىندە ەلىمىزگە دەگەن شەكسىز ماقتانىش سەزىمىن ورنىقتىردىق. قازاقستاندىقتار ەرتەڭىنە, ەلىنىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قارايدى. حالىقتىڭ 97 پايىزى الەۋمەتتىك احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىن جانە ونىڭ جىل وتكەن سايىن جاقسارا تۇسكەنىن ايتادى.
بۇگىندە وتانىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى – ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق ماقتانىشى. كۇشتى, قۋاتتى مەملەكەتتەر عانا ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاۋمەن, تۇراقتى ەكونوميكالىق وسۋمەن اينالىسادى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – بارلىق سالانى قامتيتىن جانە ۇزدىكسىز ءوسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭعىرۋ جولى. ول – ەلدىگىمىز بەن بىرلىگىمىز, ەرلىگىمىز بەن ەڭبەگىمىز سىنالاتىن, سىنالا ءجۇرىپ شىڭدالاتىن ۇلكەن ەمتيحان. ستراتەگيانى مۇلتىكسىز ورىنداپ, ەمتيحاننان مۇدىرمەي ءوتۋ – ورتاق پارىز, ابىرويلى مىندەت!».
مامىر ايىنىڭ 29-ىندا, 2014 جىلقى جىلى استانادا قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويدى. ەلدىڭ ەرتەڭىنە كەڭ جول اشقان بۇل وداق جايلى ويدى ەلباسى بۇدان جيىرما جىل بۇرىن ماسكەۋدەگى م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە العاش ايتقان بولاتىن. نۇرسۇلتاننىڭ الداعىنى كورىپ, الىستى بولجايتىن ەرەكشە قاسيەتىن ءومىر ءوزى كورسەتتى. وسى تاريحي قۇجاتتىڭ بۇگىنى بەكەم, كەلەشەگى كەمەل ەلىمىزدىڭ ونان ءارى دامىپ, گۇلدەنۋىنە قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنىنە بارلىق قازاقستاندىقتار سياقتى مەن دە سەنىمدىمىن.
«ءبىز دامىعان 30 ەلدىڭ توبىنا كىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى ارقىلى ەكونوميكامىزدىڭ ءوڭىرلىك, جاھاندىق ەكونوميكالىق جۇيەمەن تەرەڭ ىقپالداسۋىن ايقىن كورىپ وتىرمىز. بۇل, ەڭ الدىمەن, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قالىپتاستىرۋعا قاتىسۋىمىزعا, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋىمىزگە بايلانىستى», – دەدى ەلباسى.
الشى تۇسەر اسىققا قۇيىلعان قورعاسىنداي كوكەيگە قونا كەتەتىن ءسوز بۇل!
ءوزىن سىيلايتىن, كەلەشەگىم كەمەل بولسىن دەيتىن جەكە تۇلعا دا, مەملەكەت تە ءوز قازانىندا ءوزى قايناپ, وزىمەن ءوزى توماعا تۇيىق ءومىر سۇرە المايدى. دۇنيە دوڭبەكشىگەن مىنا الاساپىران ۋاقىت, الماعايىپ زاماندا الىس-بەرىس, بارىس-كەلىسسىز ءومىر – ەسىگىڭدى تارس جاۋىپ الىپ, سىرتتان تازا اۋا كىرگىزبەي ءوزىڭدى ءوزىڭ تۇنشىقتىرۋمەن بىردەي. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلىمىزدىڭ ءورىسىن كەڭەيتەدى. ءبىر عانا مىسال. قازاقستان حالقىنىڭ سانى ون جەتى ميلليون. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ارقىلى الدان ايقارا اشىلار رىنوكتىڭ كولەمى ءجۇز جەتپىس ميلليون بولعالى تۇر. بۇل وداق بيزنەس ءۇشىن جاڭا كاسىپورىندار اشۋعا, جۇمىس ورنىن كوبەيتۋگە, جاستاردىڭ ءبىلىم الۋ ءورىسىن كەڭەيتۋگە, ت.ب. جاعىمدى جاڭالىقتارعا باستاما بولادى.
ن.نازارباەۆتىڭ: «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى ءبىز جاھاندىق بايلانىستارمەن ەتەنە جىمداسقان, ەۋروپا مەن دامىپ كەلە جاتقان ازيا ارەالدارى اراسىنداعى بەرىك كوپىر تۇرىندەگى اشىق ەكونوميكالىق قوعامداستىق رەتىندە كورەمىز», دەۋى دە سودان.
ەلباسى كوتەرگەن بىرىمەن-ءبىرى تامىرلاس, ساباقتاس كوپتەگەن كوركەم, ومىرشەڭ يدەيالار قىز جىبەكتىڭ كوز جاۋىن العان سىمباتى بولەك سۇلۋ كوشىندەي بولىپ سونادايدان سوم تۇلعالى ۇلىلىقتى تانىتادى. مىڭ مىسالدان ءبىر مىسقال – كەڭەس وكىمەتى قۇلاعان سوڭ تمد ەلدەرىنە اقپاراتتىق اشتىق قاۋپى ءتوندى. سول كەزدە نۇرسۇلتاننىڭ باستاماسىمەن تمد ەلدەرىنە حابار تاراتاتىن «مير» تەلەارناسى اشىلدى. ونىڭ تۇڭعىش باسشىسى, قازاقستان ازاماتى عادىلبەك شالاحمەتوۆ بولدى, بۇعان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بيىك بەدەلى ىقپال جاساعانى انىق. تمد ەلدەرىندەگى مادەني, ادەبي, ت.ب. جاڭالىقتاردى تمد حالقىنا تاراتىپ وتىرعان جالعىز اقپارات كوزى – وسى «مير» تەلەارناسى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويا سالىپ جەدەل تۇركياعا اتتانعان ەلباسى بودرۋم قالاسىندا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى ءتورتىنشى سامميتىندە بۇكىل تۇركى جۇرتىنا ورتاق تەلەارنا اشۋ جايلى جاڭا يدەيا ايتتى. بۇل يدەيانىڭ دا ماڭىزدىلىعى مەن ومىرشەڭدىگى ايدان انىق.
كوپ ۆەكتورلى ساياساتتى ۇستانعان ەلىمىزدىڭ كوشباسشىلىعىن بۇگىندە بۇكىل الەم مويىنداپ وتىر. سودان دا بولار, وزگە تۇگىل وزىنە قاتاڭ تالاپ قوياتىن تەمىرلەدي مارگارەت تەتچەر: «مەن وعان وتە سەنەمىن جانە ونىڭ قازاقستاندا اتقارىپ جاتقان ىستەرىنىڭ بارىمەن كەلىسەمىن... بۇگىندە الەم بەس نەمەسە التى ىقپالدى ساياساتكەردى بىلەدى, ن.ءا.نازارباەۆ سولاردىڭ اراسىندا», دەپ اعىنان جارىلدى. ال تۇركيانىڭ پرەزيدەنتى ابدوللا گۇل: «نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىز ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتى عانا ەمەس, ول, سونىمەن قاتار, بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنىڭ ليدەرى» دەدى. اقش پرەزيدەنتى باراك وباما, بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن, ەۋروپالىق وداق پرەزيدەنتى حەرمان ۆان رومپەي, ت.ب. سىرت كوز سىنشىلار ن.نازارباەۆتىڭ ءبىتىمى بولەك, ەلدەن ەرەك ەكەندىگى جايلى رازىلىقپەن ايتتى.
كۇنى كەشە, 12 ماۋسىم كۇنى اقمولا وبلىسىنداعى بۋرابايدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا ەلباسى قول قويعان زاڭ شەڭبەرىندە ينۆەستورلارعا ۇلكەن جەڭىلدىكتەر جاسالدى. بۇل شەشىم ەل ەكونوميكاسىنا قۇياتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمىن ۇلعايتارى انىق. بۋرابايداعى كەلەلى كەڭەس كەزىندە حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ تۋى تاپسىرىلدى ەلباسىعا. بۇل دا سيمۆوليكالىق ءمانى بار وقيعا.
قازاقستان پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ بىلاي دەپ جازدى:
«تاعى دا ايقىنداۋشى تاريحي ءسات كەلىپ جەتتى, ءبىز پلانەتانىڭ وزىق مەملەكەتتەرى قاتارىنا كىرۋگە, ءىس جۇزىندە جاڭا الەمنىڭ جاڭا ەلىن قۇرۋعا ءتيىسپىز.
بۇل ءۇشىن بىزدە بارلىق رەسۋرستار بار, ءتيىستى رەفورمالار جۇرگىزىلدى. ءبىزدىڭ تۇرلاۋلى ەلىمىز, ءبىلىمدى حالقىمىز, قابىلەتتى كادرلارىمىز بار. ءبىز ءوزىمىزدىڭ شيكىزات رەسۋرستارىمىزعا تاۋەلدى ەمەس, بالامالى ەكونوميكا قۇرىپ جاتىرمىز.
مەن بارشا حالقىمدى جارقىن بولاشاققا جول باستايتىن ادامزات بالاسىنىڭ ماڭگىلىك قۇندىلىقتارى – ەرىك-جىگەر مەن ەڭبەكسۇيگىشتىك, ماقساتكەرلىك قاسيەتتەردى بويعا سىڭىرۋگە شاقىرامىن.
مەن XXI عاسىر قازاقستاننىڭ «التىن عاسىرى» بولارىنا سەنەمىن.
بۇل بەيبىتشىلىكتىڭ, تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدىڭ عاسىرى بولادى.
قازاقستان حالقى ۇلى تاريحتىڭ يەسى اتانۋعا لايىق».
تىرەۋسىز اسپان جاراتقان, كوك كۇمبەزدەي توڭكەرىلگەن ءزاۋلىم كوككە اي مەن كۇن ورناتقان اللا تاعالانىڭ ەرەكشە مەيىرى ءتۇسىپ, وزگەشە جاراتىلعان ءبىتىمى بولەك, ەرلىگى ەرەن, ەل باعىنا تۋعان تۇلعانىڭ ءار ءسوزى اداستىرماس اق جۇلدىز. باعىت بەرىپ تۇرعان باعدارشامنىڭ ءبىرى وسى ءسوز ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر ءسوزى: «ءبىز ءوز جەتىستىكتەرىمىز ءۇشىن ماقتانىش سەزىمىنە بولەنەمىز.
الەمدىك داعدارىس ءبىزدىڭ مەملەكەت پەن قوعام رەتىندە ورنىققانىمىزدى راستادى. ءبىزدىڭ شەكارامىز, ساياسي جۇيەمىز, ەكونوميكالىق ۇلگىمىز ەل ىشىندە دە, ودان سىرتقارى جەردە دە ەندىگى جەردە ەلەۋلى كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن تالاس-تارتىستاردىڭ وزەگىنە اينالمايدى.
ەندى ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاڭا مىندەت تۇر. ءبىز مەملەكەتىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى كەزەڭگە باعدارلانعان ودان ءارى دامۋ ۆەكتورىن كۇشەيتۋگە ءتيىسپىز», دەپ سىر شەرتەدى. مۇنىڭ ءبارى قىزدىرمانىڭ قىزىل ءتىلى ەمەس, ىشتەن شىققان ءىشتى ءسوز. قاشاندا بۇكپەسىز سويلەپ, اشىعىن ايتادى ەلباسى. سەبەبى, ول ەلىنە ارقا سۇيەيدى, حالقى وعان سەنەدى. «حالقىنا – بەگى, بەگىنە – حالقى سەنگەن ەل ۇزاق جاسايدى» (كۇلتەگىن).
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ جايلى ءسوز بولعاندا مەنىڭ ويىما بۇقار جىراۋدىڭ: «قايعىسىز ۇيقى ۇيىقتاتقان حانىم-اي», دەگەن سوزىمەن جارىسا ۆولتەردىڭ «مەملەكەتتى قۇتقارۋ ءۇشىن ءبىر عانا ۇلى تۇلعا جەتكىلىكتى», دەگەن پاراسات پايىمى ورالادى. ازيا مەن ەۋروپا الىپتارىنىڭ وسى ءسوز, وسى ويى «ەلىن سۇيگەن, ەلى سۇيگەن ەلباسى» (م.قاسىمبەكوۆ) نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ارناپ ايتىلعانداي.
ءسابيت دوسانوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.
الماتى.
ادام قۇقى – مەملەكەتتىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الىپ, ءوز الدىنا دەربەس مەملەكەت بولا باستاعان كۇننەن-اق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا ۇلكەن ءمان بەرىلىپ كەلەدى. بۇعان باستى دالەل, اتا زاڭىمىزدىڭ تۇگەلدەي ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنا, بوستاندىقتارىنا, ءمۇددەلەرىنە ارنالعاندىعى. بۇل – دەموكراتيالىق اشىق قوعامدا ومىردەگى بارلىق قۇندىلىقتاردىڭ ىشىندە ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى وتە ماڭىزدى بولىپ سانالاتىندىعىنىڭ ايعاعى. ەلباسىمىزدىڭ سارا ساياساتىنىڭ نەگىزىندە ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعى ەرەكشە قورعالادى. ول ديپلوماتيا مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋدا عانا ەمەس, ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مەن نىعايتۋدا دا شەشۋشى ءرول اتقارادى.
تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ ادامزات تاريحىندا قانشالىقتى قيىن بولسا, ونى ساقتاپ, ىرگەسىن نىعايتۋ جولىنداعى قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ دە وڭاي ەمەس ەكەندىگى تاريحتان بەلگىلى. وركەنيەت كوشىن العا جىلجىتۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتقارار ءرولى زور. ەل الدىندا ءبىر كەزدەرى «مەن ءوز حالقىمنىڭ جولىندا باسىمدى بايگەگە تىككەن اداممىن. ماعان ارى ءۇشىن جانىن ساداقا ەتەتىن وسىنداي تەكتى حالىققا, مەنى ۇلىم دەپ, پەرزەنتىم دەپ توبەسىنە كوتەرگەن حالىققا, ارعى-بەرگى قازاق بالاسىنىڭ بىردە-ءبىرىنىڭ پەشەنەسىنە بۇيىرماعان باقىتى –تولىققاندى, تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ قاسىندا بولۋ باقىتىن بۇيىرتقان حالىققا قىزمەت ەتۋدەن ارتىق ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق, وسى جولدا مەن بويىمداعى بار قايرات-قابىلەتىمدى, ءبىلىم-بىلىگىمدى اياماي جۇمسايمىن, كەز كەلگەن تاۋەكەلگە بارامىن», –دەگەن ەلباسىمىزدىڭ حالقىنا دەگەن پەرزەنتتىك, پاتريوتتىق سەزىمى وسى كەزگە دەيىن ايانباي اتقارعان ءىس-ارەكەتىمەن استارلاسىپ جاتقاندىعىنىڭ كۋاسىمىز. ول ەل ءومىرىنىڭ الۋان سالالى ءتىرشىلىك تىنىسىن تەرەڭ تانىپ, قازاقى قاسيەتتى بويىنا ءسىڭىرىپ, قيىندىقتى بايسالدى ارەكەتپەن شەشكەن كورەگەن مەملەكەت باسشىسى. جىل سايىنعى جولداۋ ەلدى بىرلىككە, ەڭبەكتەگى تاباندىلىق, بيىك ماقسات-مۇددەلەرگە جەتەلەپ كەلەدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن 2010 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان “كونستيتۋتسيا – مەملەكەتتىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنىڭ نەگىزى” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكەنى ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە. ءدال سول حالىقارالىق عىلىمي-ءتاجىريبەلىك كەزدەسۋدە قۇقىقتىق مەملەكەت ينستيتۋتتارى مەن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆقا حالىقارالىق زاڭگەرلەر وداعىنىڭ “فەميدا” سىيلىعى بەرىلدى. مۇنداي سىيلىق بۇعان دەيىن رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى د.مەدۆەدەۆكە, بولگاريا پرەزيدەنتى پ.ستويانوۆقا بەرىلگەن ەكەن. وسىدان-اق الەم الدىندا ەلباسىنىڭ بيىك بەدەلى مەن ايرىقشا ساياساتىن بايقاۋ قيىن ەمەس.
ءاربىر مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق ساياساتى مەن بەدەلى مەملەكەت باسشىسى مەن سول ەلدىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارىنىڭ, قىزمەتكەرلەرىنىڭ, وكىلدەرىنىڭ ۇستانىمدارى مەن ءىس-ارەكەتىنە, ولاردىڭ دايىندىعى مەن مەملەكەتكە شىنايى جاناشىرلىعىنا بايلانىستى ەكەندىگى بەلگىلى. بۇل جاعىنان قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورىندار, زاڭگەرلەر, ساياساتكەرلەر كونستيتۋتسيا اياسىندا بەرىلگەن مۇمكىندىكتەردى جۇزەگە اسىرۋدا ەداۋىر ناتيجەلى قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ يادرولىق پوليگوندى جابۋدان باستاپ, باسقا مەملەكەتتەرمەن دوستىق قاتىناس ورناتۋ نيەتىندەگى الەمگە ءايگىلى كوپتەگەن باستامالارى مەن ناقتى قادامدارى كوڭىل قۋانتار دايەكتەر.
سونداي-اق, قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتا قابىلدانعان, قاستەرلەنەتىن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى كوزدەيتىن بارلىق حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە, كونۆەنتسيالارعا قوسىلدى. كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزىندە ەل يگىلىگى ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلدى. سونىڭ ىشىندە پرەزيدەنت مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كۇننەن باستاپ, قىسقا مەرزىمدە ەلىمىزدىڭ العاشقى سىرتقى ساياسات ستراتەگياسىن بەكىتىپ, الەمنىڭ 150-دەن استام مەملەكەتىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى.
ءبىز بايقاپ, سارالاعان جەتىستىكتەر, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ قۇقىقتىق دامۋىنا قوسقان ۇلەسى مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالماق ەمەس. ەل مەرەيىن اسقاقتاتىپ, ابىرويىمىزدى ارتتىرار يگى ىستەر جالعاسا بەرەتىندىگى بەلگىلى. ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ ءجونىندەگى ءتۇيىندى ماسەلەلەردى شەشۋ – بۇل ارقايسىمىزدىڭ كۇش سالۋىمىزعا بايلانىستى كەشەندى, كوپ ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىن ماقساتتى مىندەت. ءبىز بارلىق حالىقارالىق قۇقىق جونىندەگى كوپشىلىككە تانىلعان اكتىلەرگە قوسىلدىق. وسىعان بايلانىستى, ءبىز ەشكىمگە كونستيتۋتسيامەن جانە زاڭدارمەن بەكىتىلگەن ادام قۇقىقتارىن بۇزۋعا جانە ەلدىڭ قادىر-قاسيەتىن تومەندەتۋگە جول بەرمەۋىمىز كەرەك. قازىرگى زامانداعى ادام قۇقىقتارى – جالپىادامزاتتىق مادەنيەتتىڭ قۋاتتى ءبولىگى بولىپ قالا بەرەدى.
دانيار جانزاقوۆ,
قىزىلوردا وبلىستىق سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى.
قىزىلوردا.
رۋحاني دامۋعا دەم بەرگەن
تاۋەلسىزدىك تۋى كوگىمىزدە جەلبىرەگەن كۇننەن ەلىمىز ءۇشىن جاڭا تاريحتىڭ باستالعانى بەلگىلى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوكىرەگىندە قايناپ پىسكەن ەلوردانى اقمولاعا كوشىرۋ تۋرالى يدەياسى ەشبىر كەدەرگىگە, كەيبىرەۋلەردىڭ كۇدىكتەرىنە قاراماستان ىسكە اسىپ, بۇگىندە ەل ماقتانىشىنا اينالىپ, تاريح بەتتەرىندە التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. استانا وسىناۋ 16 جىلدىڭ ىشىندە الەمگە تانىلدى جانە ەلىمىزدى دە الەمگە تانىتتى.
ەلباسىمىز استانانى اقمولاعا كوشىرۋ باستاماسىمەن ميلليونداردىڭ تاريحي ميسسياسىنا ارنا اشتى, جاڭا ەلوردا ۇلتتىق يدەيانىڭ ۇيىتقىسىنا اينالدى. ءسويتىپ, ەركە ەسىلدىڭ جاعاسىنداعى, سارىارقانىڭ ءتوسىندەگى, ءىنجۋ-مارجانداي استانا «الەم قالاسى» اتانىپ, كوركىمەن دە, كەسكىن-كەلبەتىمەن دە تورتكۇل دۇنيەنى مويىنداتتى.
ەلباسى ءوزىنىڭ ەرەن ەرىك-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا ۇلكەن باتىلدىق پەن كوزسىز ەرلىكتى قاجەت ەتەتىن باستامانى جۇزەگە اسىرىپ, قازاقتىڭ ساحارا توسىندە الەم استانالارىمەن ساۋلەت تالاستىراتىن وسى زامانعى ۇزدىك مەگاپوليس قالىپتاستىردى. ەسىل وزەنىنىڭ سول جاعالاۋى جاڭا استانانىڭ مادەني-رۋحاني ورتالىعىنا اينالدى. 2003 جىلى ەلباسىنىڭ استانا قالاسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى سەزىن شاقىرۋ تۋرالى باستاماسى بۇگىنگى تاڭدا الەمگە ۇلگى. استانا ءبىر ۇستەل باسىنا مۇسىلمان, حريستيان, بۋددا, سينتويزم, داوسيزم, براحمانيزم سەكىلدى ءبىر-بىرىنە ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن ءدىن وكىلدەرىن جيناپ, ۇنقاتىسۋ ۇيىمداستىرا الدى. سىرت جۇرت اۋەلى مۇنىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتتى, كۇمان كەلتىردى. الايدا, ەلباسىمىز مۇمكىن ەمەستى مۇمكىن ەتتى.
شىنىندا, استانا – ەلباسىنىڭ ەرلىگى! مۇنى بۇكىل قازاق ەلى بىلەدى, تۇسىنەدى, تۇيسىنەدى. جاڭا قالانى تۇرعىزۋدىڭ قانداي قيىن بولعانىن دا سەزەدى حالىق. استاناداي الىپ قالا تۇرعىزۋ ءۇشىن الىپ جۇرەك كەرەك. كەزىندە «وسىنداي قيىن شاقتا قازاققا جاڭا استانانىڭ كەرەگى قانشا؟» دەپ كەرى تارتقاندار بۇگىندە تومەن قارايدى. ويتكەنى, استانا جىل وتكەن سايىن قۇلپىرىپ, قازىرگى كەزدە كوز تويعىسىز كەلبەتتەندى. استاناعا كەلگەن قوناقتاردىڭ كوزى بىردەن تۇسەتىن ساۋلەتتى عيماراتتاردىڭ قاتارىندا «نۇر-استانا» مەشىتىمەن قاتار 2012 جىلدىڭ 6 شىلدەسىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن «حازىرەت سۇلتان» مەشىتى بار. استاناعا كەلگەن ءاربىر قوناق يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەتكە كەلگەنىن سەزىنسىن دەگەن ماقساتتا سالىنعان بۇل ەكى مەشىت ەلدىگىمىزدىڭ تىرەگىندەي.
شىنى كەرەك, استانا ونەگەسى وڭىرلەرگە دە جۇعىستى بولۋدا. قازىر مەشىتى جوق اۋىل سيرەك. وبلىستاعى يماندىلىق ۇيلەرىن ۇستاۋعا جەرگىلىكتى بيلىك قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. جىل وتكەن سايىن مەشىتتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايىپ, حالىق يماندىلىققا بەت بۇرۋدا. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى» اتتى كىتابىنىڭ «جاڭا ءداۋىردىڭ جاڭا استاناسى» دەپ اتالاتىن بولىمىندە «ءار جىل سايىن استانا ءوزىنىڭ تۋعان كۇنىن تويلايدى. استانا ەۋروپا مادەنيەتىنەن – پراگماتيزمدى, ال شىعىستان رۋحاني دالدىكتى مۇرا ەتىپ الادى. تاياۋ بولاشاقتا استانا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءىرى ساياسي, مادەني جانە ىسكەرلىك ورتالىعى, وسى زامانعى قالاسى بولادى», دەگەن جولدار بار. بۇل وي قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە استى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
مۇنىڭ ءوزى وسىناۋ مەرزىم ىشىندە وتانىمىزدىڭ قارقىندى دامىپ, قازاقستاننىڭ بەرىك ۇستانعان ساياساتىن, مادەنيەتىن, ءبىلىمى مەن ەكونوميكاسىن الەمگە پاش ەتكەنى ءسوزسىز. ويتكەنى, استانا جاي قالا ەمەس. بۇل ەلىمىزدىڭ بۇكىل تاريحىن, مادەنيەتىن پاش ەتەتىن, بۇكىل سالت-ءداستۇرىن, بولمىس-ءبىتىمىن بويىنا سىڭىرگەن رۋحاني ورتالىق بولىپ تابىلادى. ەل استاناسى ارقاعا كوشىرىلگەن 16 جىل ىشىندە مۇندا كوپتەگەن اكىمشىلىك, رۋحاني-مادەني عيماراتتار بوي كوتەرۋىنىڭ ءوزى استانانىڭ اجارىن اشىپ قانا قويماي, رۋحاني دامۋىمىزعا سەرپىن بەردى. وسىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايى, تاۋەلسىزدىك سارايى, بىرەگەي ۇلگىدەگى «قازاقستان» كونتسەرت زالى وسى زامانعى ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇزدىكتەرى قاتارىندا. كۇنى كەشە عانا كورەرمەندەرىنە ەسىگىن ايقارا اشقان «استانا وپەرا» وپەرا جانە بالەت تەاترىن الەمدىك ونەر جۇلدىزدارىن ۇيالماي قابىلداۋعا بولاتىن ونەر ورداسى دەۋ ورىندى بولماق. مىنە, ونەر مەن مادەنيەتتىڭ, رۋحاني دامۋدىڭ ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن, ءدىني ۇستانىمنىڭ ىزگىلىككە قىزمەت ەتۋىن ۇيىمداستىرىپ وتىرعان استانا بارشا قازاقتىڭ جۇرەگىنە قۋانىش ۇيالاتاتىن اق وردا رەتىندە ماقتانىش سەزىمىن تۋعىزۋى زاڭدى.
قازاقستاننىڭ بۇكىل كەلبەتىن كورەمىن دەسەڭىز, دامۋى مەن بولاشاعىن كوزگە ەلەستەتەمىن دەسەڭىز استاناعا بارىڭىز. استانا – ەلدىڭ قۇت-بەرەكە دارىعان اق ورداسى. ەلوردا ەلدىگىمىزدىڭ, بىرلىگىمىزدىڭ ۇيىتقىسى, مادەنيەتىمىز بەن ونەرىمىزدىڭ, ءدىني ۇستانىمىمىز بەن قازاقى سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ ۇلگى-ونەگەسى باستاۋ الار رۋحاني ورتالىعىمىز. سوندىقتان ول ءار قازاققا ىستىق تا قادىرلى.
دىنارالىق تاتۋلىق پەن ىزگىلىكتىڭ نۇرىن شاشقان استانادان ونەگە العان وڭىرلەردە دە يماندىلىقتىڭ نىعايا ءتۇسۋىن ەلوردانىڭ شاپاعاتى دەپ ۇعىنۋ ورىندى بولماق.
ءابدىمۇتالى داۋرەنبەكوۆ,
قمدب-نىڭ اقتوبە وبلىسى بويىنشا
وكىل يمامى, وبلىستىق ورتالىق «نۇر عاسىر» مەشىتىنىڭ باس يمامى.
