كەشە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۋريستىك سالانى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. ءوزىنىڭ ءسوزىن: «قازاقستاندا كوپتەگەن تابيعي رەسۋرستار مەن پايدالى قازبالار بار. تابيعات بىزگە جەر قويناۋىنداعى بايلىقتى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, اسەم رەلەفتەر سىيلاعان. ءبىزدىڭ تاريحىمىز, كوپتەگەن عاسىرلارعا جالعاسىپ كەلە جاتقان مادەنيەتىمىز, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز قازاقستاندى ەۋرازيالىق تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋعا ابدەن مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ باستاعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بۇل سالانى دامىتۋ ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە كىشى جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ قىزمەتىنە كەڭ ءورىس بەرۋگە كومەگىن تيگىزەتىنىن, سەبەبى, تۋريزم الداعى ونجىلدىقتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سالانى دامىتۋدا كەدەرگىلەر بار
«سوڭعى كەزدەرى ءبىز وزىمىزگە «ءبولىنىپ جاتقان قارجى-قاراجاتقا قاراماي, نەلىكتەن بۇل سالانى دامىتۋعا دۇرىس كوڭىل بولىنبەي كەلەدى. نەگە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تۋريزم سالاسىنا تەك قالدىق قاعيداتىمەن قاراجات بولىنەدى. نەگە وسى كۇنگە دەيىن بۇل جۇمىستارمەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن دەربەس, ۋاكىلەتتى ورگان جوق؟» – دەگەن ساۋالداردى قوياتىنىمىز راس. سوندىقتان, ءبىز وسى جانە باسقا دا ساۋالدارعا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ جاۋاپ بەرۋىن سۇرايمىز», دەدى بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ۇكىمەت ساعاتىن اشقان د. نازارباەۆا.
ءوز كەزەگىندە ءا.يسەكەشەۆ سوڭعى ۋاقىتتا تۋريستىك سالانى دامىتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلا باستاعانىنا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى شەڭبەرىندە يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەنىنە توقتالدى. «تۋريزم الەمدىك ەكونوميكادا ماڭىزدى رولگە يە. دۇنيەجۇزىندەگى ءاربىر 11-ءشى جۇمىس ورنى تۋريزم ارقىلى قۇرىلعان. الەمدىك ءىجو-دە ءتۋريزمنىڭ ۇلەسى 9,4%-دى قۇرايدى, بۇل تيىسىنشە, 6,8 ترلن. اقش دوللارىن كورسەتەدى. تۋريزم – جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, تومەن جانە ورتا بىلىكتىلىگى بار قىزمەتكەرلەردى جۇمىسپەن قامتۋ, ەكونوميكانى جان-جاقتى دامىتۋ دەگەن ءسوز. ول الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ماڭىزدى قوزعالتقىشى دا بولىپ تابىلادى. ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن. ماسەلەن, قاجەتتى زاڭنامالىق شارالار مەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەردىڭ قابىلدانۋىنىڭ ارقاسىندا تۇركيانىڭ ءىجو-سىنە ءتۋريزمنىڭ قوسقان ۇلەسى 10,9 پايىزدى جانە 2 ملن. جۇمىس ورنىن قۇراعان ەكەن. ال بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە ءتۋريزمنىڭ قوسقان ۇلەسى – 14,3 پايىز. بۇل ەلدەگى جۇمىس ورنىنىڭ سانى 383 مىڭ ورىندى قۇرايدى», دەدى ءوز سوزىندە ءا.يسەكەشەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ تۋريستىك يندۋسترياسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا بىرقاتار ماسەلەلەر كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر ەكەن. ماسەلەن, بۇل سالانىڭ ورىستەۋىنە تۋريستىك قىزمەت قۇنىنىڭ جوعارى بولۋى, تۋريزم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋى, كورسەتىلەتىن قىزمەت دارەجەسىنىڭ تومەندىگى, ۆيزا جۇيەسى مەن كوشى-قون ءتارتىبىنىڭ كۇردەلىلىگى, سونداي-اق, چارتەرلىك اۋە تاسىمالىنا قاتىستى پروبلەمالار قيىندىق تۋعىزىپ وتىرعان كورىنەدى.
«دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق تۋريزم نارىعىنا كىرۋدە وزىندىك پەرسپەكتيۆاسى بار. الەمدىك تۋريزم دامۋىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن ءبىزدىڭ كورشىلەس مەملەكەتتەرىمىز قامتاماسىز ەتەتىندىگىن ايتا كەتكەن ءجون, بۇل 200 ملن. ءتۋريستى قۇرايدى. ءبىزدىڭ الەۋەتتى نارىعىمىز – ول ەڭ الدىمەن دامىپ كەلە جاتقان ىشكى نارىق, سونداي-اق, رەسەي, قىتاي, ەۋروپا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى. ال كانادا, گەرمانيا, يسپانيا, حورۆاتيا ەلدەرىنىڭ ءىرى حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەس ءوڭىردى دامىتۋدىڭ جۇيەلى جوسپارلارىن ازىرلەدى. جۇيەلى جوسپارلار نەگىزىندە تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى ءازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. وتكىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىلارى كۋرورتتاردى دامىتۋ كەزىندە جوسپارلى تۇردە قولدانىلىپ وتىراتىن بولادى. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ 12 مامىرىندا ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىن دامىتۋدىڭ 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جوسپارىنىڭ 2-كەزەڭى بەكىتىلدى. جالپى تۇجىرىمدامادا ەلىمىزدىڭ بەس تۋريستىك كلاستەرى قاراستىرىلعان. ولار –استانا, الماتى, شىعىس, وڭتۇستىك جانە باتىس قازاقستان. ال ەلوردانىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگى – ىسكەرلىك تۋريزم رەتىندە, الماتى – حالىقارالىق تاۋ ءتۋريزمىنىڭ ورتالىعى رەتىندە ايقىندالعان. شىعىس قازاقستان – ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ دامۋ ورتالىعى. وڭتۇستىك قازاقستان كلاستەرى – مادەني تۋريزم. باتىس قازاقستان كلاستەرى – مادەني جانە جاعاجاي ءتۋريزمى بولىپ تابىلادى. اتالعان كلاستەرلەردىڭ ارقايسىسىندا ۇلتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. ماسەلەن, استانا كلاستەرىندە – بۋراباي, الماتى كلاستەرىندە – وڭتۇستىك قاسكەلەڭ مەن كوكجايلاۋ تاۋ شاڭعى كۋرورتتارى, شىعىس قازاقستان كلاستەرىندە – بۇقتىرما مەن كاتونقاراعاي, باتىس قازاقستان كلاستەرىندە – كەندىرلى. كۋرورتتىق ايماقتاردى قۇرۋ كۇردەلى شىعىنداردىڭ ءۇش ەلەمەنتىن ۇسىنادى – سىرتقى ماگيسترالدى ينفراقۇرىلىم, ىشكى ينجەنەرلىك, تۋريستىك ينفراقۇرىلىم جانە كوممەرتسيالىق وبەكتىلەر», دەدى ءا.يسەكەشەۆ بۇل تۋراسىندا.
سونداي-اق, مينيستر ينۆەستورلارى بار كەيبىر جوبالار جايىنا دا توقتالىپ ءوتتى. ولار – الماتى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى «كوكجايلاۋ» تاۋ شاڭعى جوباسى مەن اقمولا وبلىسىنداعى «بۋراباي» اەا اۋماعىنداعى كوتتەدجدەر قالاشىعى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى. بۇعان قوسا, «كەندىرلى» كۋرورتىن دامىتۋعا دا تۋريستىك ينۆەستورلار قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى. ءا.يسەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 2020 جىلعا قاراي 150-170 مىڭ جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ءىجو-دەگى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسىن 1,5%-عا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن.
وتاندىق تۋريزم ناسيحاتتاۋعا مۇقتاج
وتىرىس اياسىندا ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەيىتسۇلتان ايىمبەتوۆ اتالعان تاقىرىپقا بايلانىستى قوسىمشا بايانداما جاسادى. ول تۋريستىك سالا ەل ەكونوميكاسىنىڭ جالپى دامۋىنا سەرپىن بەرە الاتىنىن شەتەلدىك پروگرەسسيۆتىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, باسەكەلەس ارتىقشىلىقتاردى دۇرىس پايدالانا العان كەزدە, بۇل يندۋسترياعا تىكەلەي تارتىلعان كولىك, بايلانىس, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى 32 سالانى دامىتۋعا تىكەلەي نەمەسە جاناما اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەن. «ماسەلەن, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, تۋريزم تابىستىلىعى كىرىس اكەلۋ جاعىنان مۇناي ءوندىرۋ ونەركاسىبىنەن جانە اۆتوموبيل جاساۋ سالاسىنان كەيىن الەم بويىنشا ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەدى. الايدا, تۋريستىك الەۋەتكە باي قازاقستاندا ونىڭ ۇلەسى ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە شاققاندا بار بولعانى 0,3%-دى قۇراپ وتىر», دەدى ءوز سوزىندە س.ايىمبەتوۆ.
سونداي-اق, ول تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جاڭا تۇجىرىمداماسىندا ەسكەرىلمەي قالعان جايتتەرگە توقتالىپ ءوتتى.
بىرىنشىدەن, تۋريزم جانە ساياحات سالاسىنداعى جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسىنە سايكەس, 2013 جىلى قازاقستان 140 ەلدىڭ ىشىندە 88-ورىنعا تۇراقتاعان ەكەن. بۇل تۋريستىك الەۋەتتىڭ 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا بار بولعانى بەس ساتىعا كوتەرىلگەنىن بىلدىرەدى. «قازاقستاندا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بەس جىلعا (2007-2011 جىلدار) ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانعانىن بىلەسىزدەر. ونىڭ شەڭبەرىندە 60 ملرد. تەڭگەگە دەيىن قاراجات ءبولۋ جوسپارلانعان بولاتىن. 2010 جىلى بۇل باعدارلاما ءوز كۇشىن جويدى. ناتيجەسىندە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا جەكە ءبولىم بولىپ ەنگىزىلدى. ال يندۋستريالاندىرۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ەكىنشى كەزەڭ جوباسىنا تۋريستىك سالا ەنگىزىلمەگەن. بۇل سوندا «دامۋدىڭ شەگىنە جەتكەنىمىزدىڭ» كورىنىسى مە, الدە وسى سالاعا دەگەن نەمقۇرايلىلىقتىڭ بەلگىسى مە؟ دەمەك, ۇكىمەتتەن مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە كوزدەلگەن بيۋدجەت قاراجاتى قايدا ەكەنىن جانە ونىڭ قالاي پايدالانىلعانىن سۇرايتىن ۋاقىت جەتتى. سەبەبى, ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوقتىعى, ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ارەكەتىنىڭ كەلىسپەۋشىلىگى مەن ۇيلەسىمسىزدىگى سالانى دامىتۋعا جانە تۇتاستاي قوعامعا ۇلكەن شىعىن كەلتىرىپ وتىر. مۇنداي تاسىلمەن العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى دەپۋتات. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, جاڭا تۇجىرىمدامادا تۋريزمگە ءارتۇرلى كوزدەردەن 10 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە قاراجات سالۋ ۇسىنىلىپتى.
س.ايىمبەتوۆ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وتاندىق تۋريستىك يندۋستريانىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇيلەستىرىلگەن قانداي دا ءبىر ايقىن ءىس-قيمىل جوسپارى جوقتىعىن دا سىنعا الدى. سونداي-اق, الدا سىرتتان كەلەتىن جانە ىشكى تۋريزم كولەمىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ, مەملەكەت پەن حالىق كىرىسىنىڭ تۇراقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى تۋريستىك يندۋستريانى قۇرۋ مىندەتى تۇرعانىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە ول تۋريستىك سالانىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۆيزالىق رەجىمدى, كوشى-قوندى جانە شەتەلدىكتەردى تىركەۋدى وڭايلاتۋ, قۇقىقتىق تارتىپكە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا جانە سانيتارلىق-گيگيەنالىق جاعدايلاردىڭ جاي-كۇيىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ شارتتارىن وڭايلاتۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك جانە ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسيالار بەرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, وڭىرلىك دەڭگەيدە جەكە تۋريزم باسقارمالارىن قۇرۋ ماسەلەلەرىن نازاردا ۇستاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار مينيسترگە ماسەلەگە قاتىستى ساۋالدار قويىپ, ءوز ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ايتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
كەشە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۋريستىك سالانى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. ءوزىنىڭ ءسوزىن: «قازاقستاندا كوپتەگەن تابيعي رەسۋرستار مەن پايدالى قازبالار بار. تابيعات بىزگە جەر قويناۋىنداعى بايلىقتى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, اسەم رەلەفتەر سىيلاعان. ءبىزدىڭ تاريحىمىز, كوپتەگەن عاسىرلارعا جالعاسىپ كەلە جاتقان مادەنيەتىمىز, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز قازاقستاندى ەۋرازيالىق تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋعا ابدەن مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ باستاعان ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بۇل سالانى دامىتۋ ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە كىشى جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىنىڭ قىزمەتىنە كەڭ ءورىس بەرۋگە كومەگىن تيگىزەتىنىن, سەبەبى, تۋريزم الداعى ونجىلدىقتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سالانى دامىتۋدا كەدەرگىلەر بار
«سوڭعى كەزدەرى ءبىز وزىمىزگە «ءبولىنىپ جاتقان قارجى-قاراجاتقا قاراماي, نەلىكتەن بۇل سالانى دامىتۋعا دۇرىس كوڭىل بولىنبەي كەلەدى. نەگە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن تۋريزم سالاسىنا تەك قالدىق قاعيداتىمەن قاراجات بولىنەدى. نەگە وسى كۇنگە دەيىن بۇل جۇمىستارمەن جۇيەلى تۇردە اينالىساتىن دەربەس, ۋاكىلەتتى ورگان جوق؟» – دەگەن ساۋالداردى قوياتىنىمىز راس. سوندىقتان, ءبىز وسى جانە باسقا دا ساۋالدارعا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ جاۋاپ بەرۋىن سۇرايمىز», دەدى بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ۇكىمەت ساعاتىن اشقان د. نازارباەۆا.
ءوز كەزەگىندە ءا.يسەكەشەۆ سوڭعى ۋاقىتتا تۋريستىك سالانى دامىتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلا باستاعانىنا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى شەڭبەرىندە يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەنىنە توقتالدى. «تۋريزم الەمدىك ەكونوميكادا ماڭىزدى رولگە يە. دۇنيەجۇزىندەگى ءاربىر 11-ءشى جۇمىس ورنى تۋريزم ارقىلى قۇرىلعان. الەمدىك ءىجو-دە ءتۋريزمنىڭ ۇلەسى 9,4%-دى قۇرايدى, بۇل تيىسىنشە, 6,8 ترلن. اقش دوللارىن كورسەتەدى. تۋريزم – جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, تومەن جانە ورتا بىلىكتىلىگى بار قىزمەتكەرلەردى جۇمىسپەن قامتۋ, ەكونوميكانى جان-جاقتى دامىتۋ دەگەن ءسوز. ول الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ماڭىزدى قوزعالتقىشى دا بولىپ تابىلادى. ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن. ماسەلەن, قاجەتتى زاڭنامالىق شارالار مەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەردىڭ قابىلدانۋىنىڭ ارقاسىندا تۇركيانىڭ ءىجو-سىنە ءتۋريزمنىڭ قوسقان ۇلەسى 10,9 پايىزدى جانە 2 ملن. جۇمىس ورنىن قۇراعان ەكەن. ال بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە ءتۋريزمنىڭ قوسقان ۇلەسى – 14,3 پايىز. بۇل ەلدەگى جۇمىس ورنىنىڭ سانى 383 مىڭ ورىندى قۇرايدى», دەدى ءوز سوزىندە ءا.يسەكەشەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ تۋريستىك يندۋسترياسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا بىرقاتار ماسەلەلەر كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر ەكەن. ماسەلەن, بۇل سالانىڭ ورىستەۋىنە تۋريستىك قىزمەت قۇنىنىڭ جوعارى بولۋى, تۋريزم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋى, كورسەتىلەتىن قىزمەت دارەجەسىنىڭ تومەندىگى, ۆيزا جۇيەسى مەن كوشى-قون ءتارتىبىنىڭ كۇردەلىلىگى, سونداي-اق, چارتەرلىك اۋە تاسىمالىنا قاتىستى پروبلەمالار قيىندىق تۋعىزىپ وتىرعان كورىنەدى.
«دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق تۋريزم نارىعىنا كىرۋدە وزىندىك پەرسپەكتيۆاسى بار. الەمدىك تۋريزم دامۋىنىڭ ۇشتەن ەكىسىن ءبىزدىڭ كورشىلەس مەملەكەتتەرىمىز قامتاماسىز ەتەتىندىگىن ايتا كەتكەن ءجون, بۇل 200 ملن. ءتۋريستى قۇرايدى. ءبىزدىڭ الەۋەتتى نارىعىمىز – ول ەڭ الدىمەن دامىپ كەلە جاتقان ىشكى نارىق, سونداي-اق, رەسەي, قىتاي, ەۋروپا جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرى. ال كانادا, گەرمانيا, يسپانيا, حورۆاتيا ەلدەرىنىڭ ءىرى حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپانيالارىنىڭ قاتىسۋىمەن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بەس ءوڭىردى دامىتۋدىڭ جۇيەلى جوسپارلارىن ازىرلەدى. جۇيەلى جوسپارلار نەگىزىندە تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى ءازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. وتكىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىلارى كۋرورتتاردى دامىتۋ كەزىندە جوسپارلى تۇردە قولدانىلىپ وتىراتىن بولادى. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ 12 مامىرىندا ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىن دامىتۋدىڭ 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جوسپارىنىڭ 2-كەزەڭى بەكىتىلدى. جالپى تۇجىرىمدامادا ەلىمىزدىڭ بەس تۋريستىك كلاستەرى قاراستىرىلعان. ولار –استانا, الماتى, شىعىس, وڭتۇستىك جانە باتىس قازاقستان. ال ەلوردانىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگى – ىسكەرلىك تۋريزم رەتىندە, الماتى – حالىقارالىق تاۋ ءتۋريزمىنىڭ ورتالىعى رەتىندە ايقىندالعان. شىعىس قازاقستان – ەكولوگيالىق ءتۋريزمنىڭ دامۋ ورتالىعى. وڭتۇستىك قازاقستان كلاستەرى – مادەني تۋريزم. باتىس قازاقستان كلاستەرى – مادەني جانە جاعاجاي ءتۋريزمى بولىپ تابىلادى. اتالعان كلاستەرلەردىڭ ارقايسىسىندا ۇلتتىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. ماسەلەن, استانا كلاستەرىندە – بۋراباي, الماتى كلاستەرىندە – وڭتۇستىك قاسكەلەڭ مەن كوكجايلاۋ تاۋ شاڭعى كۋرورتتارى, شىعىس قازاقستان كلاستەرىندە – بۇقتىرما مەن كاتونقاراعاي, باتىس قازاقستان كلاستەرىندە – كەندىرلى. كۋرورتتىق ايماقتاردى قۇرۋ كۇردەلى شىعىنداردىڭ ءۇش ەلەمەنتىن ۇسىنادى – سىرتقى ماگيسترالدى ينفراقۇرىلىم, ىشكى ينجەنەرلىك, تۋريستىك ينفراقۇرىلىم جانە كوممەرتسيالىق وبەكتىلەر», دەدى ءا.يسەكەشەۆ بۇل تۋراسىندا.
سونداي-اق, مينيستر ينۆەستورلارى بار كەيبىر جوبالار جايىنا دا توقتالىپ ءوتتى. ولار – الماتى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى «كوكجايلاۋ» تاۋ شاڭعى جوباسى مەن اقمولا وبلىسىنداعى «بۋراباي» اەا اۋماعىنداعى كوتتەدجدەر قالاشىعى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى. بۇعان قوسا, «كەندىرلى» كۋرورتىن دامىتۋعا دا تۋريستىك ينۆەستورلار قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى. ءا.يسەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى 2020 جىلعا قاراي 150-170 مىڭ جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ءىجو-دەگى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسىن 1,5%-عا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر ەكەن.
وتاندىق تۋريزم ناسيحاتتاۋعا مۇقتاج
وتىرىس اياسىندا ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەيىتسۇلتان ايىمبەتوۆ اتالعان تاقىرىپقا بايلانىستى قوسىمشا بايانداما جاسادى. ول تۋريستىك سالا ەل ەكونوميكاسىنىڭ جالپى دامۋىنا سەرپىن بەرە الاتىنىن شەتەلدىك پروگرەسسيۆتىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, باسەكەلەس ارتىقشىلىقتاردى دۇرىس پايدالانا العان كەزدە, بۇل يندۋسترياعا تىكەلەي تارتىلعان كولىك, بايلانىس, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى 32 سالانى دامىتۋعا تىكەلەي نەمەسە جاناما اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەن. «ماسەلەن, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, تۋريزم تابىستىلىعى كىرىس اكەلۋ جاعىنان مۇناي ءوندىرۋ ونەركاسىبىنەن جانە اۆتوموبيل جاساۋ سالاسىنان كەيىن الەم بويىنشا ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەدى. الايدا, تۋريستىك الەۋەتكە باي قازاقستاندا ونىڭ ۇلەسى ەلدىڭ ىشكى جالپى ونىمىنە شاققاندا بار بولعانى 0,3%-دى قۇراپ وتىر», دەدى ءوز سوزىندە س.ايىمبەتوۆ.
سونداي-اق, ول تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جاڭا تۇجىرىمداماسىندا ەسكەرىلمەي قالعان جايتتەرگە توقتالىپ ءوتتى.
بىرىنشىدەن, تۋريزم جانە ساياحات سالاسىنداعى جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسىنە سايكەس, 2013 جىلى قازاقستان 140 ەلدىڭ ىشىندە 88-ورىنعا تۇراقتاعان ەكەن. بۇل تۋريستىك الەۋەتتىڭ 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا بار بولعانى بەس ساتىعا كوتەرىلگەنىن بىلدىرەدى. «قازاقستاندا ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ بەس جىلعا (2007-2011 جىلدار) ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانعانىن بىلەسىزدەر. ونىڭ شەڭبەرىندە 60 ملرد. تەڭگەگە دەيىن قاراجات ءبولۋ جوسپارلانعان بولاتىن. 2010 جىلى بۇل باعدارلاما ءوز كۇشىن جويدى. ناتيجەسىندە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا جەكە ءبولىم بولىپ ەنگىزىلدى. ال يندۋستريالاندىرۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ەكىنشى كەزەڭ جوباسىنا تۋريستىك سالا ەنگىزىلمەگەن. بۇل سوندا «دامۋدىڭ شەگىنە جەتكەنىمىزدىڭ» كورىنىسى مە, الدە وسى سالاعا دەگەن نەمقۇرايلىلىقتىڭ بەلگىسى مە؟ دەمەك, ۇكىمەتتەن مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە كوزدەلگەن بيۋدجەت قاراجاتى قايدا ەكەنىن جانە ونىڭ قالاي پايدالانىلعانىن سۇرايتىن ۋاقىت جەتتى. سەبەبى, ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوقتىعى, ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ارەكەتىنىڭ كەلىسپەۋشىلىگى مەن ۇيلەسىمسىزدىگى سالانى دامىتۋعا جانە تۇتاستاي قوعامعا ۇلكەن شىعىن كەلتىرىپ وتىر. مۇنداي تاسىلمەن العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى دەپۋتات. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, جاڭا تۇجىرىمدامادا تۋريزمگە ءارتۇرلى كوزدەردەن 10 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە قاراجات سالۋ ۇسىنىلىپتى.
س.ايىمبەتوۆ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وتاندىق تۋريستىك يندۋستريانىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇيلەستىرىلگەن قانداي دا ءبىر ايقىن ءىس-قيمىل جوسپارى جوقتىعىن دا سىنعا الدى. سونداي-اق, الدا سىرتتان كەلەتىن جانە ىشكى تۋريزم كولەمىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ, مەملەكەت پەن حالىق كىرىسىنىڭ تۇراقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى تۋريستىك يندۋستريانى قۇرۋ مىندەتى تۇرعانىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە ول تۋريستىك سالانىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۆيزالىق رەجىمدى, كوشى-قوندى جانە شەتەلدىكتەردى تىركەۋدى وڭايلاتۋ, قۇقىقتىق تارتىپكە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا جانە سانيتارلىق-گيگيەنالىق جاعدايلاردىڭ جاي-كۇيىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كرەديت بەرۋ شارتتارىن وڭايلاتۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك جانە ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسيالار بەرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, وڭىرلىك دەڭگەيدە جەكە تۋريزم باسقارمالارىن قۇرۋ ماسەلەلەرىن نازاردا ۇستاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى.
وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار مينيسترگە ماسەلەگە قاتىستى ساۋالدار قويىپ, ءوز ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ايتتى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سوڭعى جاڭالىقتار
قازاق سپورتشىلارى شاڭعىمەن تۇعىردان سەكىرۋدەن وليمپيادانىڭ فينالىنا شىعا المادى
وليمپيادا • بۇگىن, 00:15
شىمكەنتتە جوق پاتەرلەردى جالعا بەرگەن ايەل ۇستالدى
وقيعا • كەشە
ەلىمىزدىڭ 17 وڭىرىندە داۋىلدى ەسكەرتۋ جاريالاندى
اۋا رايى • كەشە
مەكتەپتە نەگە بالالاردىڭ پىكىرى ەسكەرىلمەيدى؟
مەكتەپ • كەشە
ەلىمىزدە ايەلدەرگە زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋگە قارسى ناۋقان باستالدى
قازاقستان • كەشە
تاعزىم • كەشە
سوڭعى ەكى ايدا ەلىمىزگە قانشا ادام كوشىپ كەلدى؟
قازاقستان • كەشە
ەلەنا رىباكينا WTA رەيتينگىندە ءوز ورنىن ساقتاپ تۇر
تەننيس • كەشە
مادەنيەت • كەشە
