– ءلاززات, ءسىز «قازاق ارۋى – 2011» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتاندىڭىز. وسى اتاق ءومىر جولىڭىزدا سىزگە قانداي مۇمكىندىكتەر بەردى؟
– 2008 جىلى 20 جاستان ەندى اسقان شاعىمدا, ياعني 3-كۋرستا وقىپ جۇرگەندە مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترعا كەلدىم. 2011 جىلى «قازاق ارۋى» اتاندىم. راس, كونكۋرس ناتيجەسى بەلگىلى بولعاننان كەيىن پروديۋسەرلىك ورتالىقتاردان, تەلەارنالاردان ۇسىنىستار ءتۇستى. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قابىرعاسىندا جۇرگەن كەزدە ەسمۇحان وباەۆتىڭ شەبەرحاناسىندا ءتالىم الدىم. ۇستازىم ماعان «نەگىزگى جۇمىسىڭ تەاتر, كينو سالاسىندا بولسىن» دەگەندى ءجيى ايتاتىن. مەنىڭ ساحنادان الىستاپ كەتپەۋىمە ۇستازىمنىڭ وسى ءسوزى اسەر ەتتى.
– كورەرمەننىڭ تەاترعا دەگەن ىقىلاسىنا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– قازىر قوعامدا تەاترعا بارۋ مادەنيەتى قالىپتاسقان. كورەرمەن زالىنىڭ جارتىلاي بوس تۇرعان كەزدەرىن ءبىز كورگەن جوقپىز. بيلەتتەر الدىن الا ساتىلىپ كەتىپ جاتادى. بۇعان قوعامنىڭ تەاترعا دەگەن كوزقاراسىنىڭ وزگەرۋى عانا ەمەس, تەاتر باسشىلىعىنىڭ زاماننىڭ تالابىنا ساي بەيىمدەلە جۇمىس ىستەۋى, وزگەرۋى, قويىلىمداردى سۇرانىسقا قاراي رەتتەپ وتىرۋى دا سەبەپ بولعان شىعار. قازىر تەاتر رەپەرتۋارىنان 20-30 جىل بويى ساحنادان تۇسپەي كەلە جاتقان قويىلىمداردى كورمەيسىز. بۇل كەشەگى اۋەزوۆتەر قالدىرعان رۋحاني قۇندىلىقتاردان باس تارتۋ ەمەس, دراماتۋرگيانىڭ جاڭا تولقىنىنا مۇمكىندىك بەرىلگەنىن بىلدىرسە كەرەك. ەرتەرەكتە تەاتردا جاس سۇلۋدىڭ ءرولىن شاۋ تارتىپ قالعان ايەلدەردىڭ, جاس جىگىتتەردىڭ ءرولىن ساماي شاشىن قىراۋ شالىپ قالعان جىگىت اعالارىنىڭ ويناۋى قالىپتى قۇبىلىس دەگەندى ءجيى ەستيتىنبىز. ال قازىر كەز كەلگەن ءرول اكتريسانىڭ جاسىنا قاراپ بەرىلەدى. سودان كەيىن, تەاترعا جۇمىسقا قابىلدار كەزدە ارتىستەردىڭ اكتەرلىك قابىلەتىنە عانا ەمەس, ءان-بيگە دەگەن بەيىمدىلىگىنە دە باسىمدىق بەرەتىنىن بايقاپ ءجۇرمىن. سەبەبى جان-جاعىمىزدا جان-جاقتى, بارلىق جاعىنان جانىپ تۇرعان تالانتتار كوپ. ءبىزدىڭ ءوزىمىز وتىزدى ورتالاپ, ورتا بۋىن ساپىنا بەتتەپ بارامىز. ال بىزدەن كەيىنگى تولقىن ءوز قاتارىنان وق بويى وزىپ تۇرعان جاستار.
– جاقىندا جازۋشى-دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆ پەن رەجيسسەر الما كاكىشەۆانىڭ «جۇزجىلدىق ماحابباتىندا» ماعجان اقىننىڭ مۋزاسى بولعان زىليحا ءرولىن سومدادىڭىز...
– «جۇزجىلدىق ماحاببات» اقىننىڭ جارى, جۇزجىلدىق ازاپ ارقالاعان زىليحانىڭ ماعجانمەن وتكەن جانە ماعجانسىز وتكەن ءومىرى, ەكەۋىنىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن ماحابباتى مەن جان ازابى كەشەگى مەن بۇگىننىڭ كوزقاراسى تۇرعىسىنان قوزعالادى. مەن بۇل رولگە دايىندىقسىز كەلگەن جوقپىن. تالانتتى اكتريسا داريا جۇسىپپەن سەرىكتەس بولىپ وينادىم. داريا زىليحانىڭ كەيىنگى جىلدارعى ءومىرىن سومداسا, مەن جاس زىليحانىڭ رولىندە وينادىم. جالپى, داريا جۇسىپپەن, ەركەبۇلان دايىروۆپەن قاتار ويناۋ كىشىگىرىم مەكتەپ. داريا اپكەمىز ساحناداعى سەرىگىن قاسىن كەرىپ, كوزىنىڭ قيىعىمەن قامشىلاپ قويسا, ەركەبۇلان سپەكتاكل ءجۇرىپ جاتقان كەزدە رەتىن تاۋىپ دەم بەرىپ وتىرادى.
باسشىلىق زىليحا ءرولىن ماعان بەكىتكەن كەزدە قاتتى تولقىدىم. بۇل ايتپاقشى, تەاتر رەپەرتۋارىندا بولماعان جاڭا دۇنيە. ودان بولەك, زىليحا اپامىز 1991 جىلى قايتىس بولدى. ونىڭ كوزىن كورگەندەر ارامىزدا بار. ماعجان پوەزيا تىلىمەن زىليحانىڭ بەينەسىن وشپەستەي ەتىپ تاڭبالاپ قويعان. دايىندىق بارىسىندا ماعجان اقىننىڭ پوەزياسىنان زىليحا اپامىزدىڭ كوپكە بەلگىسىز قىرىن ىزدەۋگە, ونى بويىما سىڭىرۋگە تالپىندىم. قالاي بولىپ شىققانىن پاتشا كوڭىلدى كورەرمەن بىلەدى.
– ماعجان مەن زىليحانىڭ تەاترداعى ءومىرى ەندى باستالدى. بۇدان كەيىن زىليحا اپامىزدىڭ بەينەسىن سومدايتىندار سىزگە قاراپ «بوي تۇزەۋى» مۇمكىن دەپ ويلايسىز با؟
– زىليحانىڭ بەينەسىن ۇلكەن ساحنادا سومداپ, كەيىنگى بۋىنعا ءىزاشار بولۋ مەنىڭ ماڭدايىما جازىلىپتى. كەيىن كينوداعى نەمەسە وپەراداعى زىليحادان ءوزىم سومداپ كەتكەن بەينەنىڭ ءبىر ۇشقىنىن بايقاسام, بۇل مەن ءۇشىن جەتىستىك.
وپەراداعى بەكەجان, كينوداعى بەكەجان, تەاترداعى بەكەجاننىڭ ءرولىن الىپ قاراڭىزشى. ومىردە بولعان ادام, كورەرمەن دە ونى سول مىنەزىمەن قابىلداپ العان. قۇرمانبەك اعامىزدىڭ وپەراداعى بەكەجانىن دا, ءاسانالى اعامىزدىڭ كينوداعى بەكەجانىن دا كورەرمەن ءوز بولمىسىمەن قابىلدادى. مەن دە ءوزىمنىڭ زىليحامدى جۇرەگىمنىڭ سۇزگىسىنەن وتكەرىپ قالىپتاستىردىم.
وسىعان دەيىن تەاتر ءارتىسىنىڭ كينوعا بارۋى قۇبىلىس بولىپ سانالدى. كينودا ويناعىسى كەلىپ تالپىنعاندار كوپ. ەكەۋىنىڭ اراجىگىن بىلدىرمەۋ اكتەردىڭ شەبەرلىگىنە بايلانىستى. كينودا جارقىلداعان ءاسانالى ءاشىموۆ نەمەسە ءانۋار مولدابەكوۆ اعامىزدى كينو مەن تەاتردىڭ تەلقوڭىرى دەپ باعالاۋعا بولادى.
ال قازىرگى ءبىزدىڭ بۋىننىڭ اراسىندا قازاق كينوسىندا تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ اعامىزدان كەيىن حاندار بەينەسىن قالىپتاستىرعان ەركەبۇلان دايىروۆ چەحوۆتىڭ «سۇيىكتى مەنىڭ اعاتايىم» سپەكتاكلىندەگى ۆانيانىڭ ءرولىن ءانۋار مولدابەكوۆتەن كەيىن كەرەمەت سومداپ شىقتى. ۆانيا اعاي بولىپ جارقىلداپ ساحناعا شىققان كەزدە وسىعان دەيىن وسى ءرولدى ساحنالاعان ءانۋاردى ۇمىتا الماي جۇرگەن قاۋىم كوزىنە جاس الىپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
كينو مەن تەاتر ەكى جاعالاۋدا ءبىر-بىرىنە قول سوزىپ تۇرعان قۇبىلىس. سىرت كوز بىردەي دەپ قابىلداعانمەن اراسى جەر مەن كوكتەي, ەكەۋى دە ەرەن ەڭبەكتى, شىنايىلىقتى تالاپ ەتەدى. كينودا از-كەم تاجىريبەم بولعانمەن پىكىر ايتاتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوقپىن. ال ەكى ساعاتتىق سپەكتاكلدە ويناپ شىعۋ – جاندى داۋىستا كونتسەرت قويعانمەن بىردەي. ءماتىن جاتتاۋ مەن ونى وبرازىڭنىڭ جان دۇنيەسىمەن ۇيلەستىرۋگە دەيىنگى كەزەڭنىڭ ءوزى ۇلكەن مەكتەپ. بۇل سىناقتان جاراتىلىسىنان ءارتىس بولىپ تۋعاندار عانا سۇرىنبەي وتە الادى. تەاتردا تالانتتىلار وتە كوپ. ءسال قالعىپ كەتسەڭ, سۋ تۇبىنە شوگىپ كەتۋىڭ مۇمكىن. كورەرمەن ءۇشىن دە, اكتەر ءۇشىن دە كەز كەلگەن سپەكتاكلدىڭ العاشقى پرەمەراسىنىڭ جۇگى اۋىر, رۋحى بولەك. العاشقى پرەمەرا رولگە جان-تانىمەن ەنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. ماعان كەيدە سپەكتاكل كوپقىرلى اسىل تاسقا ۇقسايدى. ول ۋاقىت وتكەن سايىن, قىرلانعان سايىن جارقىراي بەرەدى. العاشقى قويىلىم كەزىندە سونشالىقتى جارقىراپ اشىلماعان اكتەردى ءسىز كەيىنگى قويىلىمدا مۇلدەم تانىماي قالۋىڭىز مۇمكىن. كەيدە ءرولدىڭ تابيعاتىن بويىڭا سىڭىرۋگە ءۇش اي دايىندىقتىڭ ءوزى از سياقتى. ءرولدىڭ تابيعاتىن جۇرەگىڭ قابىلداعان كەزدە ول بار بولمىسىمەن جارقىراپ كورىنەدى.
– ءسىزدىڭ جانارىڭىز, كەلبەتىڭىز, جىلى ءجۇزىڭىز جانى جۇمساق, ادەمى كەلىنشەكتەردى سومداۋعا, دراماعا جاقىن. بىراق ءاربىر اكتريسانىڭ ىشىندە ءبىر «جىندى» كەيىپكەر جاتۋى كەرەكتىگىن, ولاي بولماسا تۇيىقتالىپ, تار شەڭبەردەن شىعا الماي قالاتىنىن ساراپشىلاردىڭ ءبارى ايتادى.
– مەن دە بۇل پىكىردى قولدايمىن. كەيدە كورەرمەن اكتەردى ءوز قالاۋىنىڭ شەكپەنىنەن شىعارعىسى كەلمەي, تۇنشىقتىرىپ تاستايدى. سول سياقتى حالىقتىڭ ماحابباتى, ىقىلاسى تار شەڭبەردە تۇنشىقتىرىپ تاستاۋى دا مۇمكىن. ءبىزدىڭ تەاتردا اكتەردىڭ ءار قىرىنان اشىلۋىنا بارلىق مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. بىلتىرعى قاراشا ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە «جۇزجىلدىق ماحابباتتا» ماعجان اقىننىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ العان زىليحا بولىپ شىقسام, ارادا اي وتپەي مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى يران-عايىپ پەن كسرو مەملەكەتتىك, ليتۆا ۇلتتىق سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, پرفەسسور يوناس ۆەيتكۋستىڭ تاندەمىنداعى «قورقىتتىڭ كورىندە» اجال-جانالعىش-قىزىل قانات ازىرەيىل بولدىم. اجال-ازىرەيىل تىم جاعىمسىز ءرول ەمەس. اجالدىڭ 100 اتى بار. اجال اداممەن ءارتۇرلى بەينەدە بەتپە-بەت كەلەدى, ءتىپتى اۋرۋحانادا جاتقاندا مەيىربيكە بولىپ سىرلاسىپ وتىرىپ, كوشەدە كەلە جاتقاندا وزىڭە بەلگىسىز كولىكتىڭ ءنومىرى بولىپ-اق جانىن الىپ كەتۋى مۇمكىن عوي.
ال مەنىڭ كەيىپكەرىم پەندەنى جارىق دۇنيەدەن تىلسىم الەمگە شىعارىپ سالۋشى كۇش قانا. تەك وعان جان العىش ازىرەيىل دەپ ات بەرگەن ءوزىمىز عانا. قورقىت تونىكوك پەن يسلام وركەنيەتىنە ءتاۋ ەتكەن ياساۋي ارالىعىنداعى رۋحاني كەڭىستىكتى ۇلاستىرىپ تۇرعان ءبىرتۋار كەمەڭگەر. «ادام ارتىندا قالعان يگى ىستەرىمەن مىڭ جاسايدى» دەگەن سەكىلدى ۇعىم-ناقىلداردى بالا جاستان ەستىپ وسكەن مەنىڭ تابيعاتىم كەيىپكەرىمدى جاتسىنعان جوق. قىسقاسى ساحناداعى مەن قابىلداعان تۋىندى اجال-جانالعىش-قىزىل قانات ازىرەيىل ءتانى كوككە ۇشىپ كەتكەن پەندەنىڭ رۋحىن ەكىنشى الەممەن تابىستىراتىن التىن كوپىر دەپ قابىلداعان كەزدە كەيىپكەرىم قاباعىن اشقانداي بولدى.
ت.نۇرماعامبەتوۆ پەن و.كەنەباەۆ تاندەمىنداعى «قوجاناسىر ءتىرى ەكەن», زىليحا وبرازى مەنىڭ ساحناداعى ەڭ العاشقى رولدەرىمنىڭ ءبىرى دەسە دە بولادى. ونەر الەمىندەگى ۇلكەندى-كىشىلى جەتىستىكتەرىمە تاپ وسى ءرولىم سەبەپ بولدى دەپ ويلايمىن. ءالى جوو قابىرعاسىنان شىقپاعان ستۋدەنتتىڭ قوجاناسىردىڭ ەكىنشى ايەلى بولىپ ويناۋى ءبىراز ادامداردىڭ نازارىن اۋدارعان سياقتى. سەبەبى وسىعان دەيىن درامالىق جانردا كورىنگەن مەنىڭ قوجاناسىردىڭ ەركە, مىنەزدى ەكىنشى جارى بولىپ, ساحناعا جۇلقىنىپ بيلەپ شىعا كەلگەنىمدە باسقا تۇگىلى, باستى سىنشىم انام دا قابىلداي الماي قالعان.
كوپ ادام كومەديالىق جانر دەپ قابىلداعان «قوجاناسىر ءتىرى ەكەن دە» قازاقتىڭ وزىنە ۇقساعان موپ-موماقان قوڭىر مۇڭى جاتىر. بالا كۇنىمدە اجەم «قوڭىر قوزىم» دەپ ەركەلەتەتىن. قازىر انام دا نەمەرەلەرىن «قوڭىر قوزىم» دەيدى. كەيدە كينودا, تەاتردا كومەديالىق جانر دەپ تانىلعان كەيىپكەرلەردىڭ جان دۇنيەسىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلسەڭ, ار جاعىنان قازاق تابيعاتىنىڭ وزىنە ءتاتتى مۇڭىنىڭ قوڭىر ءۇنى ەستىلىپ تۇرادى. سوندىقتان قازاق دراماسىنا كوڭىل كۇيىمىزبەن ۇندەسىپ تۇراتىن, ءتاتتى مۇڭى بار كەيىپكەرلەر جاقىن قابىلداناتىنىن ءجيى بايقاپ ءجۇرمىن.
– ەندى كينو تۋرالى. جوعارىدا كينو جايلى پىكىر ايتاتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوقپىن دەسەڭىز دە, ءسىز باستى كەيىپكەرلەرى بولعان سەريالداردى كورىپ شىقتىم. دامير ماناباەۆتىڭ «لوتەرەيا» سەريالىنداعى ءسىز سومداعان ءساليما مەن رەجيسسەر ايگۇل اقسامبيەۆانىڭ «اۋلەت ارى» كارتيناسىنداعى باستى كەيىپكەر دانانىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي...
– «لوتەرەيا» مەن «اۋلەت ارى» سەريالىنىڭ جارىققا شىعۋىنىڭ اراسى بەس-التى جىل. ال كينويندۋستريا ءبىر ورىندا تۇرمايدى. ماعان «اۋلەت ارىنداعى» دانا بەينەسى جاقىن. بۇل تۋىندىعا ساراپشىلار ءتيىستى دارەجەدە باعا بەرگەن جوق دەپ ويلايمىن. جالپى, تەك ول عانا ەمەس, كينو, تەاتر سىنى دەگەن بىزدە كەنجەلەپ دامىپ كەلە جاتىر. تەك جۋرناليستەردىڭ ساراپتامالىق ماقالالارىندا ازدى-كوپتى پىكىرلەر ايتىلىپ قالادى. سىن بولماسا, رولدەرىڭدەگى كەمشىن تۇستارىڭدى ساراپتاپ, ەسكەرتىپ وتىراتىن اعا-اپالارىمىز بولماسا, تەاتر, كينو قالاي داميدى؟ «اۋلەت ارىنداعى» نەگىزگى وقيعا ءبىر-بىرىمەن باسەكەگە تۇسكەن ەكى كاسىپكەردىڭ تەكەتىرەسى, امەڭگەرلىك سياقتى ۇمىت بولا باستاعان بايىرعى داستۇرلەردىڭ قازىرگى قوعامداعى سيپاتىن كورسەتۋ, تۋىستىق قارىم-قاتىناستى باعالاۋ باعىتىندا ءوربيدى. رەجيسسۋرالىق شەشىم جاعىنان كەمشىن ءتۇسىپ جاتسا دا قازىرگى زامانعى وزەكتى, ويلاناتىن تاقىرىپ. 1990-جىلداردان بەرى تۇسىرىلگەن كينولاردى ءبىر-بىرىمەن سالىستىرساق, بىزدە ءوسۋ بار. تاقىرىپ جاعىنان كەمەلدەنۋ بار. جىلجۋ بار. قازاق رەجيسسەرلەرى تاريحتىڭ تامىرىن باسىپ, قازاققا كەرەك دۇنيەلەردى جارىققا شىعارۋعا تالپىنىپ جاتىر.
– كينونىڭ ء«دامى» تاڭدايىڭىزدا قالعانىن سەزىپ ءجۇرمىز. «نەگىزگى قىزمەتىم تەاتردا» دەسە دە كينوعا تۇسكىسى كەلمەيتىن ءارتىس جوق دەگەنگە قالاي قارايسىز؟
– قازىر قازاق كينوسى, تولەگەن اقىننىڭ سوزىمەن ايتقاندا «جانام دەگەن جۇرەككە وت بەرەتىن» كەزەڭدە. كۇنى كەشە عانا رەجيسسەر مۇرات ەسجاننىڭ «مىرجاقىپ. ويان, قازاق» ءفيلمىن قازاق قوعامى ءبىر قۋانىپ, ءبىر جىلاپ وتىرىپ كوردى. مىرجاقىپ – باقىت قاجىباەۆ, عاينيجامال – زارينا كارمەن وزدەرى كوتەرگەن جۇكتى سوڭىنا دەيىن الىپ شىقتى. كوپ كوڭىلىندە ارىستارىمىز جولىندا جانىن پيدا ەتكەن ازاتتىققا, تاۋەلسىزدىككە جەتكەن قازاقتىڭ رۋحى ەندى وياناتىن شىعار دەگەن ۇكىلى ءۇمىت قالدى.
مۇرات قازىر قازاق حاندىعى تاقىرىبىنان الاش زيالىلارى تاقىرىبىنا بەت بۇرا باستادى. ال الاش يدەياسى, ونىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن تۇلعالار جايلى تاقىرىپ – شەكسىزدىك قوي. ءاليحان, تۇراردان باستاپ كەشەگى ابدوللا قارساقباەۆ, شاكەن ايمانوۆتار تۋرالى كينو كارتينالاردى ءتۇسىرۋ كەزەگىن كۇتىپ تۇر. ءبىز قازاق كينوسىنىڭ جاۋاپتى ءداۋىرى تۋىپ كەلە جاتقان كەزەڭدە تۇرمىز. قىرعىز اعايىندار ءبىر اۋەزوۆتىڭ شىعارمالارىنان بىرنەشە فيلم ءتۇسىردى.
– ءسىزدى سەريالدارعا تۇسۋگە ءجيى شاقىرىپ تۇرا ما؟
– ءيا, سەريالدارعا شاقىرتۋ ءجيى بولىپ تۇرادى... مەن كاستينگتەردىڭ قالاي وتكىزىلەتىنىن بىلمەيمىن. كاستينگتەر تەك شارتتى تۇردە عانا ۇيىمداستىرىلادى, رولدەردىڭ كىمدەرگە بەرىلەتىنى الدىن الا بەكىتىلىپ قويادى دەگەن سوزدەرگە سەنگىم كەلمەيدى. بىلەتىنىم – بارلىق سالادا شىن جۇيرىكتىڭ مارەدەن تابىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن جاعداي قالىپتاسسا كوشىمىز العا جىلجيدى. تەاتر ساحناسىنان تۇلەپ ۇشقان اكتەرلەردىڭ كينو تابيعاتىن وڭاي ەڭسەرەتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. مەن دە كينوعا تۇسكىم كەلەدى, كينو ونەرىنەن ءوز ەنشىمدى العىم كەلەدى. قازىر كينوداعى جاس سۇلۋلاردىڭ جاسىنان ءوتىپ كەتسەم دە, ازاماتىنا لايىقتى جار, سەرىك بولعان, قىلىعىمەن, اقىلىمەن باۋراپ العان الاشتىڭ تاعى ءبىر ازاماتىنىڭ جارى بەينەسىن سومداعىم كەلەدى. وعان تاجىريبەم جەتەدى دەپ ويلايمىن.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلبارشىن ايتجانبايقىزى,
«ەgemen Qazaqstan»
الماتى
