تاريح • 23 قاڭتار, 2023

قايتالانبايتىن داۋىس

520 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

حالقىمىزدا «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەگەن ءسوز بار. شىنىندا دا, ەل اراسىندا تالايدى تالانتىمەن ءتانتى ەتكەن تارلاندار مەن دۇلدۇلدەر جەتەرلىك. سونداي ورەلى ونەرپازدىڭ ءبىرى – دارىندى ءانشى سايلاۋ ورداباەۆ. بۇل كىسى اقتىق دەمى ۇزىلگەنشە تۋعان جەرىنەن ىرگە اۋدارماي, سايىن دالاداعى ساعىمداي شالقىعان اسقاق داۋىسىمەن تورعايدى عانا ەمەس, بارلىق قازاق جەرىن انىمەن تەربەپ ءوتتى.

قايتالانبايتىن داۋىس

سايلاۋ اعانى مەن بالا كۇ­نىمنەن بىلەمىن. ويتكەنى ءبىزدىڭ كىشكەنتاي كۇنىمىزدە اۋىلعا, اسىرەسە جاز كەزىندە وبلىستىق «شەرتەر» فولكلورلىق-ەتنو­گرافيالىق ءانسامبلى ءجيى كە­­لىپ, كونتسەرت قوياتىن. سوندا شى­بىقتى ات قىلىپ ءمىنىپ جۇرگەن بىزدەر «اۋىلعا كونتسەرت كەلدى», دەپ ءۇي اراسىنا شاپقىلاپ قۋا­ناتىنبىز. ءبىر جاعىنان, ول كىسى – جەرلەسىمىز. سوندىقتان اۋىل­داستارى ونىڭ اسەم ءانىن عانا ەمەس, قازاقى كەڭ پىشىلگەن بولمىسى مەن اقكوڭىل مىنەزىن دە جاقسى كوردى. سودان كەشكە كونتسەرت باستالادى. شاعىن كلۋبتىڭ ءىشى كورەرمەنگە لىق تولادى. ساحنادا «شەرتەردىڭ» شە­بەرلەرى كەزەكتەسىپ شىعىپ, ونەرلەرىن كورسەتەدى. ال ءبىز ساي­لاۋ اعانى تاعاتسىزدانا كۇ­تىپ وتىرامىز. ول شىققان كەز­دە... كلۋبتىڭ ىشىنەن ماسا­نىڭ دا ىزىڭى ەستىلمەيدى. ءبارى قالت تىنا قالادى. اعامىز كەڭ قۇ­لاشتى داۋىسىمەن حالىق ان­دە­رىمەن بىرگە, ەسترادالىق تۋىن­­دىلاردى قاتار ورىنداپ, اۋىل­­داستارىنىڭ ىستىق ىقى­لا­سىنا بولەنەدى. اسىرەسە ول اقىن ايسۇلۋ قادىرباەۆانىڭ سو­زى­نە جازىلعان, كومپوزيتور تە­مىر­الى باقتىگەرەەۆتىڭ «بارىپ قايت, بالام, اۋىلعا» اتتى تۋىن­دى­سىن كەرەمەت ورىنداۋشى ەدى. بۇل ءان­دى تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ­تىڭ ورىنداۋىندا تەلەديداردان ەستىگەنبىز. سوندا دا سايلاۋ اعا وزگەشە ايتادى. مۇڭلى سازبەن ورىلگەن ءان جان دۇنيەڭدى قوزعاپ, وزگە ءبىر كۇي­گە بولەيدى. سول كەزدە ال­دىڭعى قاتاردا­عى اتا-اجە­لەرىمىز كوز­دەرىنە جاس الىپ, كە­شەگى وزدە­رىنىڭ قولىندا وسكەن بالا­نىڭ ەلگە تانىلعان ءانشى بول­عانىنا ريزا بولىپ, مارقايىپ وتىراتىن.

جاسى ۇلكەندەردىڭ ايتۋىنشا, ءانشىنىڭ اكەسى ورداباي اقسا­قال سوعىس جىلدارىندا ۇجىم­شار باسقارىپ, ەلدىڭ العىسىن العان ازامات. سونىمەن بىرگە ول كىسى اتبەگى, سەرى مىنەزدى ادام بول­­عان. سودان دا بولار, ونىڭ بالالا­رىنىڭ ءبارى شەتىنەن ونەر­لى. كەز كەلگەن مۋزىكالىق اس­پاپ­تا شەبەر وينايدى. الايدا سو­لار­دىڭ اراسىنان ونەر جولىن سايلاۋ اعا عانا قۋدى. وعان دا ءبىر سەبەپ بار. 1971 جىلى جاڭا­دان شاڭىراق كوتەرگەن وبلىس­تا «تورعاي اۋەندەرى» اتتى ايماق­تىق فەستيۆال ۇيىم­داس­­تىرىلادى. سوندا وتان الدىن­داعى ازاماتتىق بورىشىن ەن­دى وتەپ كەلگەن جيىرما ءبىر جاس­تاعى جىگىت العاش ءان ايتىپ,  باي­قاۋدىڭ باس جۇلدەسىن يەلەنەدى. سونىمەن بىرگە الماتىداعى رەس­پۋبليكالىق فەستيۆالگە جولداما الدى. تورعاي وبلىسى­نان جالعىز ءوزى بارعان ول سول كەزدەگى استانامىزدىڭ ەڭ ۇلكەن سارايىندا ءان سالىپ, كاۋكەن كەنجەتاەۆ, بەكەن جىلىسباەۆ سەكىلدى ونەر تارلاندارىنىڭ باتاسىنا يە بولدى. ولار تالاپتى جاستىڭ تابيعي داۋىسى زور ەكەنىن بايقاپ, كونسەرۆاتورياعا وقۋعا شاقىرادى. الايدا سول جىلدارى تورعاي وبلىستىق پار­تيا كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى حاتشىسى بولىپ ىستەگەن, رۋحانيات جاناشىرى وزبەكالى جانىبەكوۆ وعان ونەرگە كەلۋگە باعىت سىلتەپ, 1972 جى­لى ارقالىق قالاسىنداعى سەر­الى قوجامقۇلوۆ اتىنداعى مۋزى­كالىق دراما تەاترىنا ورنالاس­تىرادى.

سايلاۋ ورداباەۆتىڭ ونەر­دەگى جولى 1974 جىلى بۇرىنعى تورعاي وبلىسى فيلارمونيا­­سى جانىنان قۇرىلعان «شەر­تەر» فولكلورلىق-ەتنوگرافيا­­لىق انسامبلىمەن تىكەلەي بايلا­نىس­تى. وسى ءانسامبلدىڭ قۇرا­مىندا ونەر كورسەتكەن ونىڭ داڭ­قى ەلگە بىردەن جايىلدى. بۇل ونەر ورداسى دا وزاعاڭنىڭ ىقپالىمەن قۇرىلعان.

«شەرتەردى» حالىق جاقسى كوردى. قازىردە فولكلورلىق انسامبلدەر جەتەرلىك, بىراق ولاردان تارسىل-گۇرسىل دىبىستار مەن مەتالدىڭ ءۇنى قۇلاق جارا­دى. «شەرتەردە» ونداي بوگدە دى­بىس بولعان ەمەس. تازا مۋزىكا­لىق اسپاپتاردىڭ ءۇنى ەستىلەتىن. ونەر­پازدار ۇرمالى اسپاپتا­عى ىر­عاقتى ۇستاپ, سۇيەمەلدەپ وتى­راتىن. ءانسامبلدىڭ رەپەر­تۋارى دا باي بولدى. ونى وزبەك­الى اعانىڭ ءوزى قاداعالادى. اسى­رەسە ول كىسى حالىق ءان-كۇيى مەن جەرگىلىكتى وڭىرگە ارنالعان تۋىن­دىلاردى ايتۋعا ءمان بەر­دى. كەيىن انسامبل بەلگىلى ءانشى سايلاۋ ورداباەۆ, كومپوزيتور قاليبەك دەرىپسالدين, كۇي­شى ءابجان سارسەنباەۆپەن تو­لىق­تى. اۋىلداردى ءجيى ارالاي­مىز. ەل ادامدارى ءبىزدى قۇراق ۇشىپ قارسى الىپ, جانى قال­ماي كۇتەدى. ءان-كۇيىمىزدى ۇيىپ تىڭدايدى. وسىلاي «شەر­تەر­دىڭ» اتى تورعايعا عانا ەمەس, قازاقستانعا تانىلدى», دەپ ەدى ءبىر سۇحباتىندا وسى ءانسام­بل­دىڭ مۇشەسى, ءبيشى قازاق­ستان­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى تويعان ءىزىم.

ايگىلى ءانشى «شەرتەر» ان­سام­بلىمەن بىرگە قازاقستاندا عانا ەمەس, ءۇندىستان, يران, جا­پونيا, ۆەتنام, فيليپپين, كورەيا, رەسەي جانە تاعى باسقا مەم­لەكەتتەردە گاسترولدىك سا­پاردا بولىپ, ۇلتتىق ءان ونە­رىنىڭ مەرەيىن اسىردى. 1980 جىلى ماسكەۋدە وتكەن بۇ­كىل دۇنيەجۇزىلىك جاستار فەس­تي­ۆالىنە قاتىسىپ, ديپلو­مانت اتاندى. 2004 جىلى قوستا­ناي وبلىستىق مەتسەناتتار كلۋ­بى­نىڭ «قازىنا» سىيلىعىن يەلەن­دى. اعامىز ءومىرىنىڭ سوڭ­عى جىلدارىندا قاتتى ناۋقاستانىپ, ساحنادان قول ءۇزىپ قالسا دا, وزى­نەن كەيىنگى شىققان جاستارعا قامقور بولدى. ارداقتى ازامات 2007 جىلى ومىردەن وزدى.

جاقىندا الەۋمەتتىك جەلى­گە ءبىر جەرلەسىمىز سايلاۋ وردا­باەۆ ورىنداعان «تورعايدى اڭ­ساۋ» اتتى ءانىن جۇكتەپتى. بۇل تۋىن­دى قاي جىلدارى شىق­قا­نىن ناقتى بىلمەيمىن. بى­راق وسى شىعارمانىڭ مۋزىكا­سىن ۇزاق جىلدار بۇرىنعى تور­عاي وبلىسىنىڭ مادەنيەت باسقارماسىن باسقارعان, ءوزى دە سان قىرلى ونەرلى ازامات جۇماعالي ومىربەكوۆ جازىپتى. وسى ءاندى تىڭداپ وتىرىپ, تۋعان جەرىن شەكسىز سۇيگەن ءبىرتۋار ءانشىنىڭ قايتالانباس داۋىسىن ەستىپ, كوڭىلىمدى مۇڭ باستى.

سوڭعى جاڭالىقتار