تاريح • 17 قاڭتار, 2023

كەستەلى تەرى ىشىك

1064 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

تەرىدەن جاسالاتىن ىشىك قازاقتا ەجەلدەن بار. بۇل كيىم نەنىڭ تەرىسىنەن تىگىلگەنىنە بايلانىستى: ەلتىرى ىشىك, سەڭسەڭ ىشىك, قاسقىر ىشىك, تۇلكى ىشىك دەپ اتالادى. ەلتىرى ىشىك دەگەنىمىز – جاڭا تۋعان قوزىنىڭ تەرىسى بولسا, سەڭسەڭ ول كۇزدە جەتىلىپ, توقتى بولعان قوزىنىڭ تەرىسى. مۇنداي تەرىنىڭ ءجۇنىن اتالارىمىز ء«تىرى ءجۇن» دەپ اتاعان. ال قاسقىر, تۇلكى تەرىسى ەكى باستان بەلگىلى.

كەستەلى تەرى ىشىك

كوپ جاعدايدا تەرىدەن تىگىلگەن ىشىك­تى بارقىت, ءپ ۇلىش, شۇعا سياقتى ماتا تۇرلەرىمەن تىستايدى, ياعني قاپتايدى. وسىعان بايلانىستى «بارقىت ىشىك», ء«پ ۇلىش ىشىك» دەپ تە ايتىلا بەرەدى. وسىلاردىڭ ىشىندە كەستەلەنگەن تەرى ىشىك (سۋرەتتە) وتە از كەزدەسەدى. ويتكەنى بۇل بۇيىمدى جاساۋ وڭاي ەمەس. دەسەك تە وسىنداي ءبىر ىشىكتى وتكەن جازدا تۋعان جەرگە بارعان ساپارىمىزدا باي-ولكە ايماقتىق ورتالىق مۋزەيىنىڭ كورمە زالىنان كەزدەستىردىك.

جادىگەر تۋرالى انىق­تامالىقتا: «بۇل ىشىك­تى 1960 جىلى مۇرا جيناۋشى س.ماع­زام دەيتىن كىسى التاي اۋىلى­نان (سۇمىن) تاۋىپ اكەلگەن. جا­ساعان شە­بەر­دىڭ اتى-ءجونى بەلگىسىز. ساقتاعان ادامنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, حح عاسىردىڭ باسىندا جاسالعان بولۋى مۇمكىن»,
دەلىنىپتى.

ال وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, فوتوداعى كەستەلى ىشىكتىڭ سيپاتىنا توقتالار بولساق, ىشىك ىسەك قويدىڭ تە­رىسىنەن تىگىلگەن. ويتكەنى ىسەكتىڭ تەرىسى ءارى جۇمساق, ءارى بەرىك كەلەدى, سونداي-اق يلەپ يكەمدەۋگە قولايلى. ياعني كۇزدە سەمىرگەن ىسەكتىڭ تەرىسىن يگە بىقتىرىپ, ودان كەيىن ءيىن قاندىرا جۇمسارتىپ العان سوڭ ونى قاراعاي قابىعىنىڭ نىلىنە بوياعان. بوياۋ تولىق سىڭگەن تەرىنىڭ ەكى وڭىرىنە جانە جەڭىنە ءبىز كەستەمەن ور­­نەك سال­عان. ويتكە­نى ىشىك تو­لىق تىگىل­گەن جاع­دايدا بۇ­لاي كەس­تەلەۋ مۇم­كىن ەمەس. كەس­تەنى جاساعان ادام­­نىڭ شە­بەر­لىگى كەرەمەت. يلەنگەن تەرىنى ويۋدىڭ نە ءبىر تۇرىمەن (قوشقار ءمۇيىز, گۇل جاپىراق, جىلان يرەك, تامشى نوقات, ت.ب.) بەزەندىرگەن.

سونىمەن قاتار ىشىكتىڭ ەكى ءوڭىرى مەن ەتەگىنە قوزىنىڭ اق سەڭسەڭ تەرى­سىنمەن اينالا جيەكتەگەن. جيەك پەن كەستەنىڭ اراسىن قىزىل ءتۇستى جال­پاق ماتامەن سىرمالاپ, كوم­كەرگەن. ال ىشىكتىڭ جاعاسىن تۇل­كىنىڭ پۇشپاعىنان جاساعان.

سوڭعى جاڭالىقتار